900.000 tỷ đồng cho chuyển đổi xanh, ngân sách chỉ đóng vai trò “vốn mồi”

Trong tiến trình xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM, tài chính xanh đang dần vượt ra khỏi vai trò bổ trợ để trở thành trụ cột chiến lược. Nhiều chuyên gia cảnh báo, nếu không gắn chặt trung tâm tài chính với các chuẩn mực ESG và thị trường tín chỉ carbon, Việt Nam sẽ khó tạo được lợi thế khác biệt trong cuộc cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các trung tâm tài chính khu vực.

Quan điểm này được nhấn mạnh tại hội thảo “Thúc đẩy tài chính xanh và sàn giao dịch tín chỉ carbon trong Trung tâm tài chính quốc tế” do Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM phối hợp với VIFC và Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM tổ chức ngày 16/1. Không chỉ bàn về huy động vốn, hội thảo đặt ra yêu cầu xây dựng hệ chuẩn tài chính xanh, nền tảng để Việt Nam kết nối thực chất với cấu trúc tài chính toàn cầu đang tái định hình theo hướng bền vững.

Theo ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM, thế giới đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc mạnh mẽ dòng vốn đầu tư. ESG, mục tiêu phát thải ròng bằng “0” và tín chỉ carbon không còn là khái niệm mang tính xu hướng, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp và quốc gia tiếp cận nguồn vốn dài hạn với chi phí thấp.

Việt Nam đã đưa ra cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 tại COP26. Tuy nhiên, để những cam kết này được chuyển hóa thành hành động cụ thể, điều kiện tiên quyết là hình thành một hệ sinh thái tài chính xanh đủ chiều sâu, trong đó thị trường tín chỉ carbon vừa là công cụ điều tiết phát thải, vừa mở ra nguồn lực tài chính mới cho nền kinh tế.

Theo ông Phạm Bình An, điểm nghẽn then chốt hiện nay nằm ở cơ cấu huy động nguồn lực. Với tổng nhu cầu vốn dự kiến khoảng 900.000 tỷ đồng cho lộ trình chuyển đổi xanh giai đoạn 2025-2035, TP.HCM xác định ngân sách nhà nước chỉ đóng vai trò “vốn mồi”, chiếm khoảng 20%.

“80% nguồn lực còn lại, tương đương hơn 700.000 tỷ đồng, sẽ phải được khơi thông từ khu vực tư nhân và các định chế tài chính quốc tế thông qua các cơ chế đặc thù của Nghị quyết 98”, ông An cho biết.

Để hấp thụ dòng vốn quy mô lớn này, TP.HCM dự kiến triển khai hạ tầng số dùng chung, xây dựng “Hồ dữ liệu xanh” (Green Data Lake) và Dashboard ESG nhằm hiển thị các chỉ số môi trường - xã hội - quản trị của toàn thành phố theo thời gian thực. Theo lộ trình, cổng dữ liệu mở sẽ chính thức vận hành vào cuối năm 2028, biến dữ liệu minh bạch trở thành “loại tiền tệ mới” bảo chứng cho các giao dịch tài chính xanh và thị trường tín chỉ carbon.

Với cách tiếp cận này, TP.HCM phát đi thông điệp sẵn sàng cả về chính sách lẫn hạ tầng để trở thành điểm đến của dòng vốn tài chính xanh toàn cầu. Tuy nhiên, theo ông Phạm Bình An, cơ hội sẽ nhanh chóng trôi qua nếu Việt Nam chậm hoàn thiện hạ tầng tài chính xanh và cơ chế thị trường carbon, qua đó có nguy cơ đánh mất lợi thế trong cuộc đua thu hút dòng vốn bền vững toàn cầu.

Cần sớm hình thành liên minh tài chính xanh

Từ góc nhìn chính sách, Thạc sĩ Nguyễn Trúc Vân, Giám đốc Trung tâm Mô phỏng Dự báo Kinh tế cho rằng, khoảng trống pháp lý và chuẩn mực đang là lực cản lớn nhất của tài chính xanh. Trong khi quốc tế đã đi trước nhiều năm, các khung tiêu chuẩn về trái phiếu xanh, tín dụng xanh hay phân loại dự án xanh tại Việt Nam vẫn trong quá trình hoàn thiện.

Vì vậy, Trung tâm tài chính quốc tế cần được thiết kế như một “sandbox” không gian thử nghiệm có kiểm soát, cho phép áp dụng các chuẩn mực quốc tế về tài chính xanh và thị trường carbon trước khi nhân rộng ra toàn nền kinh tế. Cách tiếp cận này giúp rút ngắn chu kỳ chính sách và giảm rủi ro cho cả cơ quan quản lý lẫn doanh nghiệp.

Ở góc độ tổ chức tín dụng, ông Võ Hoàng Hải, Phó tổng giám đốc Ngân hàng TMCP Nam Á nhấn mạnh rằng, chuyển đổi xanh sẽ khó thành công nếu các định chế tài chính tiếp tục hoạt động đơn lẻ. Theo ông, cần sớm hình thành một liên minh tài chính xanh để kết nối ngân hàng, quỹ đầu tư, tổ chức tư vấn, doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng.

Liên minh này không chỉ là kênh dẫn vốn xanh quốc tế, mà còn đóng vai trò chuyển giao tri thức và chuẩn mực toàn cầu, phục vụ trực tiếp cho nền kinh tế thực. Một hướng đi khả thi là tài trợ chuỗi cung ứng xanh, nơi dòng tiền được quản lý minh bạch trên nền tảng số và gắn chặt với các tiêu chí ESG. Khi đó, ngân hàng có thể cấp vốn dựa trên dòng tiền và khoản phải thu, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tài sản đảm bảo - đặc biệt có ý nghĩa với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo các chuyên gia, nếu tận dụng tốt cơ chế linh hoạt, thử nghiệm chuẩn mực quốc tế và phát huy vai trò kết nối, Trung tâm tài chính quốc tế TP.HCM hoàn toàn có thể trở thành bệ phóng cho thị trường tín chỉ carbon, qua đó thúc đẩy chuyển đổi xanh và nâng tầm vị thế kinh tế Việt Nam trong dài hạn.