Mở rộng không gian đối thoại 

Sau hai ngày làm việc với hàng chục phiên thảo luận chuyên sâu, Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026 đã khép lại, để lại nhiều dấu ấn cả về quy mô, nội dung và tầm ảnh hưởng.

Với hơn 1.200 đại biểu tham dự từ các quốc gia ASEAN, các đối tác và tổ chức quốc tế, AFF 2026 ghi nhận số lượng đại biểu cao nhất kể từ khi được tổ chức, đồng thời tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những diễn đàn đối thoại chính sách có uy tín của khu vực.

Không chỉ là nơi trao đổi về những vấn đề trước mắt, AFF 2026 còn hướng tới những thách thức dài hạn của ASEAN trong bối cảnh môi trường chiến lược toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng.

Từ cạnh tranh địa chính trị, biến động kinh tế, đứt gãy chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng đến trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nhiều vấn đề trọng yếu đối với tương lai của ASEAN đã được đưa ra thảo luận với cách tiếp cận cởi mở, đa chiều và hướng tới hành động.

Một trong những điểm nổi bật của AFF 2026 là việc mở rộng không gian đối thoại với nhiều hoạt động lần đầu tiên được tổ chức trong khuôn khổ diễn đàn.

Bên cạnh các phiên thảo luận cấp cao, năm nay lần đầu xuất hiện Tọa đàm các chính đảng Đông Nam Á, Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN, các phiên trao đổi với thanh niên và những hoạt động dành cho khu vực tiểu vùng Mekong. Những sáng kiến mới này không chỉ làm phong phú nội dung của diễn đàn mà còn mở rộng sự tham gia của nhiều chủ thể khác nhau vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN.

Báo cáo tại phiên bế mạc, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường cho biết Tọa đàm các chính đảng Đông Nam Á đã thu hút sự tham gia của 11 chính đảng trong khu vực cùng đông đảo học giả và chuyên gia.

Các đại biểu thống nhất rằng đối thoại giữa các chính đảng có ý nghĩa quan trọng trong việc tăng cường lòng tin, củng cố đoàn kết ASEAN và nâng cao khả năng chống chịu của khu vực trước những biến động của tình hình thế giới. Nhiều sáng kiến cũng được đưa ra nhằm hỗ trợ triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, đặc biệt là việc chia sẻ kinh nghiệm về quản trị, hoạch định chính sách và phát triển đất nước.

Nhiều ý kiến đánh giá cao mô hình tọa đàm này và bày tỏ mong muốn hoạt động trao đổi giữa các chính đảng Đông Nam Á sẽ tiếp tục được duy trì trong tương lai như một cơ chế đối thoại định kỳ. Theo các đại biểu, việc tăng cường hiểu biết và xây dựng lòng tin chính trị sẽ góp phần tạo nền tảng vững chắc cho một ASEAN đoàn kết, tự cường và phát triển bền vững hơn.

Một điểm nhấn khác của AFF 2026 là Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN do UBND TP. Hà Nội phối hợp với Bộ Ngoại giao đồng chủ trì. Hội nghị quy tụ hơn 250 đại biểu đại diện cho hơn 25 thành phố và địa phương trong khu vực, trở thành diễn đàn để các đô thị ASEAN chia sẻ kinh nghiệm và tìm kiếm giải pháp cho những thách thức chung.

Theo Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng, các đại biểu đều nhận thấy vai trò ngày càng quan trọng của các đô thị trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển xanh.

Đồng thời, các thành phố cũng đang phải đối mặt với nhiều sức ép mới như biến đổi khí hậu, khoảng cách phát triển, thiếu hụt nguồn lực cho chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, cũng như những thách thức liên quan đến trí tuệ nhân tạo và an ninh dữ liệu.

Các phiên thảo luận chuyên sâu đã nhấn mạnh rằng công nghệ và hạ tầng số chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng với năng lực quản trị hiện đại và phục vụ tốt hơn nhu cầu của người dân.

Các đại biểu cũng đề cao vai trò của dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và khu vực tư nhân trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đồng thời cho rằng phát triển hạ tầng xanh, tăng khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu và lấy người dân làm trung tâm phải là những ưu tiên xuyên suốt trong chiến lược phát triển đô thị của ASEAN.

Kiến tạo tương lai ASEAN

Phát biểu bế mạc diễn đàn, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho rằng, AFF 2026 đã hoàn thành chương trình nghị sự với nhiều kết quả thực chất. Theo Bộ trưởng, điểm đặc biệt của diễn đàn năm nay là những vấn đề được đưa vào thảo luận đều là các chủ đề có ý nghĩa chiến lược đối với ASEAN trong cả ngắn hạn lẫn dài hạn, đồng thời có sự đồng bộ với các ưu tiên của ASEAN và chủ đề Năm Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines.

Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhấn mạnh một trong những giá trị nổi bật của AFF là khả năng kết nối những ý tưởng mới với nhu cầu chính sách thực tiễn. Các đại biểu đã trao đổi sâu về những vấn đề như tăng cường tự cường khu vực, phòng ngừa xung đột, chuyển đổi mô hình tăng trưởng, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao năng lực thích ứng trước các cú sốc bên ngoài.

Theo Bộ trưởng, nhiều sáng kiến được đánh giá có tính sáng tạo cao và có thể tiếp tục được nghiên cứu để báo cáo lên các nhà lãnh đạo ASEAN xem xét trong thời gian tới.

Đáng chú ý, một trong những chủ đề nhận được nhiều sự quan tâm là yêu cầu chuyển đổi vai trò của ASEAN trong nền kinh tế toàn cầu. Thay vì chỉ là nơi sản xuất cho thế giới, nhiều ý kiến cho rằng ASEAN cần hướng tới mục tiêu cao hơn là tạo ra giá trị, công nghệ và sáng kiến của chính mình.

Từ đó xuất hiện những đề xuất về việc chuyển dịch từ mô hình “sản xuất tại ASEAN” sang “sản xuất bởi ASEAN”, nhằm nâng cao vị thế của khu vực trong chuỗi giá trị toàn cầu và tăng cường khả năng tự chủ về công nghệ cũng như năng lực cạnh tranh.

Qua các phiên trao đổi, tinh thần cộng đồng ASEAN được thể hiện rõ nét hơn bao giờ hết. Các nhà lãnh đạo, học giả, chuyên gia và đại biểu thanh niên đều chia sẻ mối quan tâm chung về những thách thức đang nổi lên đối với hòa bình, ổn định và phát triển.

Từ các nguy cơ đối với chuỗi cung ứng, tác động của xung đột tới an ninh năng lượng và an ninh lương thực, cho đến những rủi ro đối với trật tự quốc tế, các ý kiến đều cho rằng ASEAN cần tăng cường đoàn kết, củng cố vai trò trung tâm và nâng cao khả năng tự cường để ứng phó hiệu quả hơn với môi trường quốc tế nhiều biến động.

Một thông điệp xuyên suốt được nhắc lại tại diễn đàn là ASEAN cần chủ động kiến tạo tương lai thay vì chỉ thích ứng với các biến động bên ngoài. Điều đó đòi hỏi các quốc gia thành viên tiếp tục thúc đẩy hội nhập sâu rộng hơn, tăng cường phối hợp chính sách, nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế và phát huy vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực đang định hình.

Khép lại AFF 2026, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung khẳng định diễn đàn sau ba năm tổ chức đã từng bước trở thành một nền tảng đối thoại quan trọng, góp phần thúc đẩy tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN và tăng cường quan hệ giữa ASEAN với các đối tác quốc tế.

Quan trọng hơn, diễn đàn đã mang lại tinh thần lạc quan về tương lai của khu vực, đồng thời cung cấp thêm những ý tưởng mới, khuyến nghị hành động và động lực hợp tác để ASEAN tiếp tục phát triển trong giai đoạn tới.