Khơi thông dòng vốn cho chuyển đổi xanh

Phát biểu khai mạc hội thảo “Chính sách tín dụng và thị trường carbon: Khơi thông dòng vốn xanh”, do Báo Tài chính - Đầu tư phối hợp với Ngân hàng Nhà nước tổ chức vừa qua, ông Phạm Văn Hoành, Tổng Biên tập Báo Tài chính - Đầu tư, nhấn mạnh: “Nếu sàn giao dịch carbon là hạ tầng của thị trường thì chính sách tín dụng, hệ thống ngân hàng và thị trường vốn chính là động lực cho quá trình chuyển đổi xanh”.

Để chuyển đổi xanh đi vào thực tế, doanh nghiệp phải đầu tư công nghệ, thiết bị, thay đổi quy trình sản xuất và xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu. Những khoản chi này phát sinh từ sớm, trong khi kết quả giảm phát thải chỉ có thể chuyển thành doanh thu sau quá trình đo lường, báo cáo, thẩm tra và đáp ứng các điều kiện giao dịch. Vì vậy, dòng vốn tín dụng có vai trò quan trọng trong giai đoạn doanh nghiệp cần đầu tư nhưng chưa thể thu được tiền từ carbon.

Tại hội thảo, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Ngọc Cảnh nhấn mạnh mối quan hệ hai chiều giữa tín dụng xanh và thị trường carbon: “Trước hết, tín dụng xanh cung cấp nguồn vốn cho quá trình đầu tư, đổi mới công nghệ, tạo nguồn lực phát triển các ngành/lĩnh vực xanh, từ đó tạo ra kết quả giảm phát thải.

Chính kết quả giảm phát thải từ các dự án được đầu tư từ nguồn vốn ngân hàng sẽ tạo ra cơ sở và hàng hóa cho sự phát triển của thị trường carbon. Ở chiều ngược lại, thị trường carbon vận hành hiệu quả sẽ hỗ trợ doanh nghiệp có nguồn thu, dòng tiền ổn định từ kết quả giảm phát thải phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng cao chất lượng tín dụng ngân hàng”.

Đến cuối tháng 6/2026, dư nợ tín dụng xanh toàn hệ thống đạt trên 856 nghìn tỷ đồng, tăng 9,87% so với cuối năm 2025; tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2017-2025 đạt trên 20%/năm. Dư nợ tập trung chủ yếu vào nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học, chiếm trên 31%; năng lượng xanh chiếm gần 28%. Dư nợ tín dụng đã được đánh giá rủi ro môi trường và xã hội đạt trên 6,2 triệu tỷ đồng, chiếm trên 31,33% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.

Tuy nhiên, để nguồn vốn xanh phát huy hiệu quả, ngân hàng cần đánh giá kết quả môi trường thực tế, thay vì chỉ dựa vào việc dự án thuộc lĩnh vực xanh. Dữ liệu đo lường và xác minh kết quả giảm phát thải có thể giúp tổ chức tín dụng theo dõi hiệu quả sử dụng vốn, đồng thời nhận diện rõ hơn rủi ro của từng phương án vay.

Nhận diện đúng giá trị, kiểm soát rủi ro

Chia sẻ tại hội thảo, TS. Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trường Đào tạo cán bộ, Phó trưởng Ban Chỉ đạo ESG Agribank cho biết: “Một diện tích rừng, một cánh đồng hay một hệ thống xử lý chất thải có tiềm năng tác động tích cực về môi trường chưa đủ để xác định ngay số tín chỉ có thể bán”.

Để hình thành tín chỉ carbon, dự án phải lựa chọn phương pháp phù hợp, xây dựng dữ liệu nền, tổ chức thực hiện và tiến hành đo lường, báo cáo, thẩm tra (MRV). Ngay cả khi đã có tín chỉ, doanh thu còn phụ thuộc vào việc tìm được người mua, điều kiện hợp đồng và thời điểm thanh toán. Trong khi đó, doanh nghiệp vẫn phải chi trả cho thiết bị, công nghệ, tư vấn và hoạt động MRV.

Theo bà Hà, khoảng cách giữa thời điểm cần vốn và thời điểm hình thành doanh thu đòi hỏi các giải pháp tài chính carbon phải được thiết kế theo từng giai đoạn. Nhu cầu vốn đầu tư thiết bị khác với vốn lưu động; chi phí chuẩn bị hồ sơ, dữ liệu cũng khác với nhu cầu tài trợ cầu nối trong thời gian chờ tín chỉ được phát hành hoặc thanh toán.

Bà Hà nêu rõ: “Giá trị carbon có thể tác động đến phương án tài chính qua ba kênh. Đó là khả năng giảm chi phí sản xuất nhờ tiết kiệm năng lượng, nhiên liệu, nước hoặc vật tư; giảm nhu cầu mua bổ sung hạn ngạch đối với doanh nghiệp thuộc diện tuân thủ; và doanh thu từ chuyển nhượng kết quả giảm phát thải hoặc tín chỉ nếu dự án đáp ứng điều kiện. Các nguồn lợi ích này cần được lượng hóa riêng, tránh tính trùng”.

Với hoạt động cho vay, bà Hà nhấn mạnh, dòng tiền sản xuất, kinh doanh cốt lõi là nền tảng trả nợ; doanh thu carbon là nguồn bổ sung và chỉ được ghi nhận theo mức độ chắc chắn. Nguyên tắc này giúp ngân hàng xem xét tài trợ cho dự án từ sớm mà không mặc nhiên coi doanh thu carbon dự kiến là nguồn trả nợ đã được bảo đảm.

Khi tín chỉ chưa được phát hành, chưa có hợp đồng đầu ra hoặc chưa xác lập rõ quyền nhận tiền, nguồn thu dự kiến chưa đủ cơ sở để coi là dòng tiền chắc chắn. Ngược lại, khi kết quả giảm phát thải đã được xác minh, quyền hưởng lợi rõ ràng và điều kiện thanh toán có căn cứ, giá trị carbon có thể trở thành yếu tố bổ sung trong đánh giá phương án tài chính.

Agribank phát huy lợi thế, từng bước tiếp cận

Với mạng lưới khách hàng rộng và kinh nghiệm cấp tín dụng cho khu vực nông nghiệp, nông thôn, Agribank có điều kiện nghiên cứu tài trợ các mô hình sản xuất giảm phát thải, đồng thời kết nối các bên tham gia để tổ chức dự án và quản lý dòng tiền.

Chẳng hạn, trong chuỗi lúa gạo phát thải thấp, nhu cầu vốn không chỉ nằm ở khâu sản xuất của nông dân mà còn ở hợp tác xã, đơn vị cung ứng thiết bị và doanh nghiệp thu mua, chế biến. Vốn có thể được phân bổ theo nhu cầu của từng mắt xích, từ vốn phục vụ sản xuất theo mùa vụ, đầu tư thiết bị, dịch vụ đến thu mua và chế biến. Nếu được tổ chức theo chuỗi, các khâu này có thể thuận lợi hơn trong việc tập hợp dữ liệu, theo dõi kết quả giảm phát thải và phân bổ chi phí đo lường, báo cáo, thẩm tra.

Đây là hướng nghiên cứu phù hợp để Agribank phát huy năng lực tín dụng hiện có, thay vì đặt trọng tâm vào hỗ trợ hoạt động giao dịch tín chỉ carbon.

Đến tháng 8/2026, dư nợ cho vay lĩnh vực nông nghiệp, nông dân, nông thôn của Agribank đạt hơn 1,34 triệu tỷ đồng, chiếm 64,7% tổng dư nợ. Đến cuối tháng 3/2026, dư nợ tín dụng xanh của ngân hàng đạt gần 30.000 tỷ đồng. Agribank cũng triển khai chương trình tín dụng xanh quy mô 3.000 tỷ đồng cho khách hàng cá nhân, chương trình tài trợ nông nghiệp sạch, công nghệ cao 50.000 tỷ đồng và chương trình cho vay liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long với quy mô tối thiểu 30.000 tỷ đồng và các chương trình tín dụng xanh khác trong từng thời kỳ.

Bà Hà cho rằng: “Với Agribank, lợi thế lớn nhất là khả năng cung ứng vốn, dịch vụ ngân hàng và năng lực kết nối đến nơi tạo ra kết quả giảm phát thải: cánh đồng, trang trại, rừng, nhà máy và chuỗi cung ứng”.

Từ nền tảng này, Agribank có thể nghiên cứu kết nối tín dụng với các chuỗi sản xuất có tổ chức. Trong mô hình lúa phát thải thấp, vốn được phân bổ theo nhu cầu từng mắt xích: vốn mùa vụ cho nông dân, vốn đầu tư thiết bị và dịch vụ cho hợp tác xã, vốn thu mua và chế biến cho doanh nghiệp đầu mối. Khi sản xuất và dữ liệu được tổ chức theo chuỗi, việc theo dõi kết quả giảm phát thải và chia sẻ chi phí đo lường, báo cáo, thẩm tra (MRV) cũng thuận lợi hơn.

Theo bà Hà, Agribank có thể nghiên cứu phát triển năm vai trò: tài trợ hoạt động giảm phát thải; kết nối hệ sinh thái; cung cấp dịch vụ thanh toán và quản lý dòng tiền; huy động, dẫn vốn tài chính khí hậu; đồng hành cùng khách hàng trong chuyển đổi xanh.

Trước mắt, ngân hàng có thể tận dụng quy trình tín dụng xanh và quản lý rủi ro môi trường - xã hội hiện có để nhận diện dự án phù hợp, lựa chọn một số chuỗi có điều kiện thuận lợi để thí điểm, đồng thời xây dựng mạng lưới đối tác kỹ thuật và nâng cao năng lực cán bộ về tín dụng, rủi ro, pháp lý, ESG và thanh toán.

Bên cạnh cấp vốn, các dịch vụ quản lý tài khoản dự án, thanh toán trong nước và quốc tế, ngoại hối, bảo lãnh và quản lý dòng tiền có thể hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện giao dịch, phân phối doanh thu theo thỏa thuận. Về dài hạn, việc kết nối với các tổ chức tài chính phát triển và nguồn vốn khí hậu cũng giúp huy động vốn ưu đãi, chia sẻ rủi ro cho các dự án chuyển đổi xanh.

Một yêu cầu xuyên suốt là bảo đảm người sản xuất được hưởng lợi tương xứng. Với các dự án có sự tham gia của nông dân và cộng đồng, quyền sử dụng dữ liệu, sở hữu tín chỉ carbon và cơ chế phân chia doanh thu cần được xác định minh bạch, qua đó duy trì động lực tham gia và nâng cao chất lượng dự án. Dù thị trường carbon còn cần thời gian hoàn thiện cơ chế vận hành và nâng cao thanh khoản, Agribank có thể phát huy thế mạnh tín dụng, kết nối các chủ thể và từng bước đưa giá trị carbon đã được kiểm chứng vào quyết định tài chính. Khi dòng vốn đến đúng dự án, doanh nghiệp có phương án khả thi và người sản xuất được hưởng lợi, tín dụng xanh sẽ tạo nền tảng vững chắc cho chuyển đổi xanh.