Một doanh nghiệp nhập khẩu thiết bị y tế từng chia sẻ, chỉ cần chậm vài tháng cấp phép, chi phí kho bãi, lãi vay và rủi ro thị trường đã tăng lên đáng kể. Với các sản phẩm công nghệ cao có vòng đời ngắn, thủ tục kéo dài đồng nghĩa nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh.

Không chỉ doanh nghiệp, các cơ sở khám chữa bệnh cũng từng chịu áp lực lớn bởi quy trình mua sắm, đấu thầu nhiều tầng nấc. Sau giai đoạn thiếu thuốc, thiếu vật tư y tế tại một số bệnh viện, yêu cầu đặt ra không còn đơn thuần là kiểm soát chặt chẽ, mà là tháo gỡ các điểm nghẽn hành chính để hệ thống vận hành thông suốt hơn.

Theo ông Nguyễn Minh Lợi, Cục trưởng Cục Hạ tầng và Thiết bị y tế thuộc Bộ Y tế, nếu giai đoạn 2021 - 2022, một hồ sơ có thể mất nhiều năm mới được cấp phép, thì hiện nay, với hồ sơ đầy đủ, doanh nghiệp chỉ mất khoảng 2 tháng để được cấp phép lưu hành.

Với quy mô thị trường thiết bị y tế trong nước đạt khoảng 1,5 tỷ USD năm 2022 và dự kiến vượt 2,5 tỷ USD vào năm 2030, việc cắt giảm thủ tục được đánh giá có ý nghĩa lớn đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Một thay đổi đáng chú ý khác là tăng quyền chủ động cho các cơ sở y tế trong mua sắm thuốc và vật tư. Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan khẳng định, các cơ sở y tế công lập tự chủ hoàn toàn có thể quyết định kế hoạch lựa chọn nhà thầu phù hợp với nhu cầu và năng lực của mình.

Trong lĩnh vực khám chữa bệnh, quy mô cải cách cũng diễn ra rất mạnh. TS. Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh thuộc Bộ Y tế cho biết, sau hai đợt rà soát liên tiếp giai đoạn 2025 - 2026, lĩnh vực khám chữa bệnh đã cắt giảm mạnh điều kiện đầu tư kinh doanh, từ 920 xuống còn 307 điều kiện.

Việc cắt giảm hơn 600 điều kiện kinh doanh cùng với rút ngắn khoảng 105 ngày giải quyết thủ tục hành chính được kỳ vọng giúp giảm đáng kể chi phí tuân thủ, rút ngắn thời gian chờ đợi và đẩy nhanh tiến độ đầu tư.

Từ ngày 1/7/2026, Bộ Y tế chỉ còn thực hiện 16 trong tổng số 33 thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực khám bệnh, chữa bệnh. Cùng với cắt giảm thủ tục là đẩy mạnh phân cấp. Nhiều thủ tục then chốt như cấp giấy phép hành nghề, cấp phép hoạt động khám chữa bệnh hay quản lý an toàn thực phẩm được trao thêm thẩm quyền cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh.

Trong lĩnh vực dược, cải cách thủ tục hành chính đang gắn với chuyển đổi số. Hiện Bộ Y tế cung cấp 47 dịch vụ công trực tuyến, trong đó có 37 dịch vụ công toàn trình. Nghị quyết số 21/2026/NQ-CP của Chính phủ về cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính và phân cấp thẩm quyền trong lĩnh vực y tế cũng được xem là bước chuyển lớn trong tư duy quản lý.

Theo Nghị quyết, nhiều thủ tục được chuyển về cho địa phương thực hiện, đồng thời cắt giảm hàng loạt điều kiện kinh doanh liên quan đến an toàn sinh học phòng xét nghiệm, dịch vụ tiêm chủng, đào tạo thực hành khối ngành sức khỏe hay dịch vụ khám chữa bệnh.

Trong thời gian dài, lĩnh vực y tế luôn được quản lý theo hướng đặc biệt chặt chẽ do liên quan trực tiếp tới sức khỏe và tính mạng con người. Hệ thống pháp lý vì thế thường được thiết kế theo hướng ưu tiên kiểm soát rủi ro bằng điều kiện kinh doanh, thủ tục cấp phép và cơ chế tiền kiểm.

Tuy nhiên, một hệ thống quá nhiều tầng nấc thủ tục cũng khiến thời gian xử lý kéo dài, chi phí tuân thủ tăng cao và khả năng phản ứng với nhu cầu thực tế chậm hơn. Không ít doanh nghiệp mất nhiều năm hoàn tất cấp phép, trong khi bệnh viện chậm triển khai kỹ thuật mới, thuốc và thiết bị y tế chậm tiếp cận người bệnh.

Điều đáng chú ý nhất trong đợt cải cách lần này không chỉ nằm ở số lượng thủ tục được cắt giảm, mà ở sự chuyển dịch tư duy từ “kiểm soát để bảo đảm an toàn” sang “tạo thuận lợi để phát triển nhưng kiểm soát bằng tiêu chuẩn và trách nhiệm giải trình”. Việc chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với hệ thống giám sát. Khi rào cản đầu vào được gỡ bỏ, vai trò của khâu hậu kiểm trở nên then chốt.