Bộ Y tế đang đề nghị xây dựng Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) nhằm khắc phục kịp thời những hạn chế, bất cập sau 15 năm thi hành Luật An toàn thực phẩm hiện hành, đồng thời tăng cường công tác hậu kiểm, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo Bộ Y tế, Luật An toàn thực phẩm được ban hành năm 2010 đã góp phần quan trọng trong công tác quản lý nhà nước về thực phẩm.

Tuy nhiên, qua quá trình triển khai, nhiều quy định của Luật đã bộc lộ những điểm không còn phù hợp với thực tiễn, thiếu tính khả thi, chưa bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật, gây khó khăn cho doanh nghiệp và ảnh hưởng đến quyền lợi của người tiêu dùng.

Hiện nay, việc quản lý thực phẩm đang được điều chỉnh bởi nhiều văn bản pháp luật khác nhau. Cụ thể, quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa thực hiện theo Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa; quản lý an toàn thực phẩm theo Luật An toàn thực phẩm; còn kiểm soát hàng giả được quy định tại Nghị định số 98/2020/NĐ-CP của Chính phủ.

Sự phân tán này khiến việc quản lý toàn diện chất lượng, an toàn thực phẩm và phòng, chống hàng giả chưa đạt hiệu quả như mong muốn.

Bên cạnh đó, hệ thống quản lý hiện nay chưa kiểm soát chặt chẽ được chất lượng thực phẩm, đặc biệt là thực phẩm chức năng trong suốt quá trình sản xuất và lưu thông trên thị trường. Luật An toàn thực phẩm năm 2010 được xây dựng trong bối cảnh nhận thức về thực phẩm chức năng còn hạn chế, dẫn đến nhiều quy định chưa rõ ràng.

Chẳng hạn, Luật quy định “thực phẩm chức năng lần đầu tiên đưa ra thị trường” phải có báo cáo hiệu quả công dụng, nhưng lại không có khái niệm cụ thể thế nào là “lần đầu tiên”, gây khó khăn trong quá trình thực hiện.

Ngoài ra, mô hình tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trên phạm vi cả nước chưa tinh gọn, chưa thống nhất, chưa tương xứng với nhiệm vụ được giao. Thực tế vẫn xảy ra nhiều vụ việc sản xuất, buôn bán thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng với quy mô lớn, gây bức xúc trong dư luận xã hội.

Một bất cập đáng chú ý khác là Luật An toàn thực phẩm hiện hành chưa quy định đầy đủ cơ chế thu hồi các loại giấy phép, giấy chứng nhận khi tổ chức, cá nhân vi phạm.

Luật chỉ quy định việc thu hồi Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm và thu hồi, xử lý thực phẩm không bảo đảm an toàn, nhưng chưa có quy định về thu hồi Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm, Giấy xác nhận nội dung quảng cáo, hay dừng hiệu lực quyết định chỉ định cơ sở kiểm nghiệm. Điều này làm giảm tính răn đe và chưa bảo đảm sự nghiêm minh trong thực thi pháp luật về an toàn thực phẩm.

Luật cũng chưa giao thẩm quyền đầy đủ cho Chính phủ trong việc quy định tạm dừng tiếp nhận hồ sơ công bố sản phẩm khi có vi phạm; chưa hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu về quản lý thực phẩm; chưa quy định rõ quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân đứng tên công bố sản phẩm; chưa yêu cầu kiểm nghiệm đầy đủ các chỉ tiêu chất lượng bên cạnh chỉ tiêu an toàn thực phẩm; chưa có quy định rõ về truy xuất nguồn gốc thực phẩm thông qua mã vạch, mã QR trên nhãn bao bì.

Theo Bộ Y tế, sau gần 4 tháng thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp gắn với việc sắp xếp lại hệ thống cơ sở y tế, Sở Y tế một số tỉnh, thành phố đã báo cáo về những khó khăn trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ quản lý an toàn thực phẩm.

Những vướng mắc chủ yếu liên quan đến phân định thẩm quyền quản lý, công tác kiểm tra, xử phạt vi phạm hành chính, cũng như quy trình giải quyết thủ tục hành chính khi không còn cấp huyện.

Việc xuất hiện những khó khăn này là tất yếu trong giai đoạn chuyển tiếp, nhất là khi hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực an toàn thực phẩm đang được rà soát, sửa đổi để phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền mới.

Vậy nên, việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm là yêu cầu cấp thiết nhằm hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao hiệu quả quản lý, bảo đảm an toàn thực phẩm trong bối cảnh mới.

Việc xây dựng Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) bám sát quan điểm thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân; phù hợp với Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương; đồng thời tiếp cận các thông lệ quốc tế và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Tại dự thảo sửa đổi Luật An toàn thực phẩm đang lấy ý kiến nhân dân, Bộ Y tế đề xuất xây dựng Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) tập trung vào hai nhóm chính sách lớn.

Chính sách thứ nhất là tăng cường quản lý đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm có nguy cơ cao nhằm siết chặt quản lý từ khâu sản xuất đến khi sản phẩm lưu thông trên thị trường, kết hợp hài hòa giữa tiền kiểm và hậu kiểm, bảo đảm các sản phẩm thực phẩm nguy cơ cao đáp ứng yêu cầu về an toàn và chất lượng.

Theo đó, các cơ sở sản xuất thực phẩm nguy cơ cao sẽ phải áp dụng hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến theo thông lệ của các nước phát triển; đồng thời tăng cường hoạt động kiểm tra, giám sát đối với cơ sở kinh doanh thực phẩm.

Chính sách thứ hai là phân cấp, phân quyền quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm giữa Trung ương và địa phương. Mục tiêu là kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý theo hướng thống nhất một đầu mối, đồng thời phân cấp, phân quyền tối đa để nâng cao vai trò, trách nhiệm của chính quyền địa phương trong quản lý an toàn thực phẩm trên địa bàn.

Theo đó, dự thảo Luật sẽ quy định rõ trách nhiệm quản lý an toàn thực phẩm của các bộ, ngành liên quan như Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương nhằm tránh chồng chéo trong thực hiện nhiệm vụ. Đồng thời, tăng cường trách nhiệm của UBND các cấp trong tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm về an toàn thực phẩm tại địa phương.

Liên quan đến công tác quản lý an toàn thực phẩm, Bộ trưởng Bộ Y tế đã ký ban hành Thông tư 48/2025/TT-BYT, quy định việc phân cấp thực hiện một số nhiệm vụ và giải quyết thủ tục hành chính trong lĩnh vực an toàn thực phẩm thuộc thẩm quyền của Bộ Y tế.

Thông tư được kỳ vọng sẽ tăng cường hiệu lực quản lý, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, đồng thời tạo thuận lợi cho cơ sở sản xuất, kinh doanh và người tiêu dùng.

Theo Thông tư, Bộ Y tế sẽ thực hiện một số nhiệm vụ được giao tại Nghị định số 15/2018/NĐ-CP và Nghị định số 42/2025/NĐ-CP. Cụ thể, Bộ Y tế chỉ đạo, kiểm tra và hướng dẫn về tổ chức cũng như nghiệp vụ của cơ quan kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu.

Bộ Y tế thực hiện cảnh báo đối với các cơ quan kiểm tra về lô hàng hoặc mặt hàng nhập khẩu, cảnh báo kiểm tra chặt đối với các lô hàng nguy cơ cao, đồng thời thông báo ngừng kiểm tra chặt trong các trường hợp cảnh báo đã được giải quyết.

Bộ này cũng tiếp nhận báo cáo của các cơ sở, đơn vị gửi về, đồng thời chủ trì tổ chức công tác thông tin, truyền thông, phổ biến kiến thức và giáo dục pháp luật về an toàn thực phẩm.

Ngoài ra, Bộ Y tế có trách nhiệm chỉ đạo và hướng dẫn tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật, tiêu chuẩn quốc gia, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn thực phẩm thuộc phạm vi quản lý.

Trong lĩnh vực cấp phép và công nhận sản phẩm, Thông tư quy định cụ thể nhiều thủ tục hành chính. Bộ Y tế cấp giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm nhập khẩu đối với thực phẩm bảo vệ sức khỏe, phụ gia thực phẩm hỗn hợp có công dụng mới, cũng như các phụ gia thực phẩm không thuộc danh mục được phép hoặc không đúng đối tượng sử dụng.

Tương tự, Bộ Y tế cũng cấp giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm sản xuất trong nước cho cùng nhóm sản phẩm. Việc cấp giấy xác nhận nội dung quảng cáo đối với thực phẩm bảo vệ sức khỏe cũng được thực hiện theo quy định của Thông tư. Đối với các cơ sở sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe, Bộ Y tế cấp và cấp lại giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm đạt yêu cầu Thực hành sản xuất tốt (GMP).

Thông tư 48/2025/TT-BYT được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống quản lý an toàn thực phẩm, bảo đảm thực hiện đồng bộ giữa các quy định pháp luật hiện hành.

Các chuyên gia cho rằng việc phân cấp rõ ràng và rút ngắn thủ tục hành chính sẽ giúp cơ quan quản lý tập trung vào các sản phẩm nguy cơ cao, đồng thời giảm bớt gánh nặng hành chính cho doanh nghiệp, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và nâng cao chất lượng an toàn thực phẩm trên thị trường.