Phân khúc tiềm năng đang bị bỏ quên

Theo báo cáo của Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA), Việt Nam đang đứng trước những thách thức to lớn của quá trình già hóa dân số nhanh chóng. Tổng điều tra dân số năm 2009 cho thấy, Việt Nam có 6,1 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 8,1% tổng dân số (trong 12 người sẽ có 1 người cao tuổi). Đến năm 2019, dân số người cao tuổi là 11,41 triệu, chiếm 11,86% tổng dân số, tăng hơn 5 triệu người trong 10 năm. Dự đoán cho thấy xu hướng này sẽ tiếp tục tăng nhanh và đến năm 2035-2038, gần 1/5 người Việt Nam sẽ từ 60 tuổi trở lên.

Còn theo ước tính của Tổng cục Thống kê, đến năm 2038, nhóm dân số từ 60 tuổi trở lên khoảng hơn 21 triệu người, chiếm 20% tổng dân số, nghĩa là trong năm người sẽ có một người cao tuổi. Đến năm 2039, dự báo số lượng người cao tuổi ở Việt Nam sẽ vượt quá số lượng trẻ em. Bên cạnh đó, dân số trong độ tuổi lao động bắt đầu giảm và sự biến động này sẽ có tác động xấu đến phát triển kinh tế.

Điều đáng nói, cơ cấu người cao tuổi đang phân hóa rõ nét. Trước đây, người lớn tuổi ở các vùng nông thôn chiếm phần lớn, nhưng hiện nay, người lớn tuổi sống ở các thành phố lớn lại tăng mạnh. Đặc biệt, UNFPA cho rằng đến năm 2069, tỷ lệ dân số cao tuổi sống ở đô thị gấp đôi tỷ lệ dân số cao tuổi sống ở nông thôn.

Trước các số liệu về người cao tuổi tại Việt Nam liên tục tăng, theo UNFPA, đây sẽ là thị trường tiềm năng cho các doanh nghiệp bất động sản phát triển dòng sản phẩm dưỡng lão. Bởi hiện nay, thị trường dịch vụ chăm sóc và sản phẩm dành cho người cao tuổi là một thị trường giàu tiềm năng. Theo Data Bridge, thị trường này sẽ có mức tăng trưởng hàng năm lên tới 7% trong giai đoạn 2020 đến 2027; dự báo quy mô đạt 1.944 tỷ USD vào năm 2027.

Các yếu tố tác động đến sự tăng trưởng này là già hóa dân số, tỷ lệ mắc bệnh mãn tính ở người cao tuổi tăng, và nhận thức tốt hơn về các dịch vụ chăm sóc người cao tuổi tại gia. Báo cáo cũng dự báo mức tăng trưởng hàng năm (2020-2027) của khu vực châu Á - Thái Bình Dương là 7,7%.

Một báo cáo khác của Asia Advisers Network còn dự báo mức tăng trưởng của dịch vụ chăm sóc y tế (nursing care) tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương lên tới 14,6% mỗi năm trong giai đoạn 2018-2022. Tuy nhiên, báo cáo cũng cho thấy những thách thức đối với thị trường này do chi phí cao, đặc biệt đối với người cao tuổi suy giảm nhiều chức năng (người cao tuổi khuyết tật), và lao động trong lĩnh vực dịch vụ này còn thiếu kiến thức, kỹ năng chuyên môn.

Chính vì vậy, tương tự các nước trong khu vực, thị trường dịch vụ dành cho người cao tuổi tại Việt Nam có tiềm năng lớn, nhất là khi tốc độ già hóa dân số của Việt Nam đứng thứ 3 trong ASEAN.

Hiện tại và trong thập kỷ tới, Việt Nam sẽ đối mặt với thách thức trong việc cung cấp và chi trả cho các dịch vụ chăm sóc dài hạn cho người cao tuổi.

Thứ nhất, tuổi thọ ngày càng cao dẫn đến nhu cầu chăm sóc sức khỏe và chăm sóc xã hội ở nhóm trung lão và cao lão ngày càng lớn.

Thứ hai, tỷ lệ sinh thấp và quy mô gia đình nhỏ khiến sự chăm sóc của người thân (con, cháu) dành cho người cao tuổi giảm theo thời gian.

Nhiều người cao tuổi bắt đầu lựa chọn sống một mình. Một số nghiên cứu cho thấy những người cao tuổi có trình độ học vấn cao và có nhiều kinh nghiệm hơn thì muốn sống độc lập hơn, bao gồm cả việc chuyển đến sống ở các nhà dưỡng lão. Nhu cầu thuê người chăm sóc người cao tuổi (dịch vụ ngoài) ngày càng tăng.

“Thị trường dịch vụ dành cho dân số bạc (silver age) rất có tiềm năng, đặc biệt đối với những khách hàng mà mối quan tâm là sức khỏe thể chất và sức khỏe tinh thần”, bà Emily Fell, Giám đốc cấp cao bộ phận Living Sectors khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Savills nhận định.

Tuy nhiên, phía Savills cũng cho rằng, dù có nhiều tiềm năng, nhưng hiện nay thị trường chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam vẫn ở quy mô nhỏ. Trong khi đó, theo nghiên cứu sơ bộ của Savills Việt Nam, quy mô thị trường này được dự báo tăng từ 2,3 tỷ USD năm 2024 lên 3,6 tỷ USD vào năm 2032, tương ứng mức tăng trưởng kép hàng năm 5,81%.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA) cho rằng, với phân khúc này, các doanh nghiệp bất động sản cần kết hợp cả mô hình “lifestyle” (viện dưỡng lão công cộng, khu dân cư tích hợp...). Tuy nhiên, cần xác định vị trí phát triển dự án tại các khu vực vùng phụ cận TP.HCM và các khu vực nghỉ dưỡng biển. Khi phát triển dòng sản phẩm bất động sản dưỡng lão, doanh nghiệp cần xây dựng hệ sinh thái toàn diện, chứ không phải các dự án đơn lẻ. Nếu phát triển thành công, mô hình nhà ở cho người cao tuổi hứa hẹn mở ra một thị trường đầy tiềm năng, nhờ sản phẩm phù hợp với nhu cầu và tâm lý người cao tuổi hiện đại.

Mô hình viện dưỡng lão cao cấp phù hợp xây dựng tại khu vực phụ cận của các thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM… Bên cạnh đó, chiến lược quốc gia ứng phó với xu hướng già hóa dân số đang khuyến khích phát triển các mô hình chăm sóc người cao tuổi, tạo động lực mạnh mẽ cho phân khúc này.

Doanh nghiệp bắt đầu nhập cuộc

Câu chuyện tiềm năng của phân khúc này thực tế đã được nhiều doanh nghiệp nhìn thấy và triển khai từ lâu. Cụ thể, CTCP Tập đoàn Trần Anh Long An là một trong những doanh nghiệp có kế hoạch đầu tư xây dựng viện dưỡng lão cao cấp từ năm 2018. Cụ thể, tại Dự án Phúc An City tại xã Đức Hòa, tỉnh Tây Ninh, với diện tích 100 ha, doanh nghiệp này dành riêng 20 ha để phát triển dự án viện dưỡng lão cao cấp.

Chia sẻ về quyết định nói trên, ông Trần Đức Vinh, Tổng giám đốc Tập đoàn Trần Anh Long An cho biết, số lượng viện dưỡng lão trên cả nước không nhiều, trong đó đa phần là trung tâm từ thiện hoặc do Nhà nước đầu tư. Thị trường thiếu hụt dịch vụ nhà ở kết hợp chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi tại gia - một sản phẩm đầy tiềm năng, trong bối cảnh người cao tuổi có điều kiện kinh tế ngày càng gia tăng.

Theo kế hoạch của ông Vinh, doanh nghiệp sẽ xây dựng các căn nhà phố, biệt thự, khu thể dục - thể thao, công viên… kèm bệnh viện chăm sóc sức khỏe, dịch vụ chăm sóc người lớn tuổi, sau đó bán sản phẩm nhà và gói chăm sóc sức khỏe. Người lớn tuổi về đây sinh sống sẽ được hưởng các tiện ích chất lượng cao về y tế, được tham gia các câu lạc bộ như cờ vua, khiêu vũ…

“Những ngày cuối tuần, con cháu có thể đến ở cùng với họ, hoặc sẽ có xe đưa họ về nhà với con cháu, rồi đầu tuần sau đón họ về lại viện dưỡng lão”, ông Vinh nói. Ông cho biết thêm, thiết kế xây dựng đã được hoàn thiện, công ty chỉ chờ được cấp phép là triển khai dự án. Về tiến độ dự án, ông Vinh cho biết hiện đã xong việc thiết kế và đã gửi hồ sơ xin cấp phép xây dựng tới lãnh đạo tỉnh.

Bên cạnh đó, Tập đoàn Vingroup cũng vừa ra mắt Vin New Horizon - chuỗi dịch vụ và đô thị hưu trí, dưỡng lão cao cấp theo tiêu chuẩn quốc tế đầu tiên tại Việt Nam. Đây là mảng kinh tế chiến lược mới trong hệ sinh thái Vingroup, dành cho người cao tuổi. Theo đó, tiện ích của Vin New Horizon được tích hợp trong mỗi khu đô thị, quy mô từ 20 - 50 ha/khu tại Khu đô thị lấn biển Cần Giờ.

Trước đó, Vingroup đã ký thỏa thuận hợp tác với tập đoàn y tế của Nhật Bản để phát triển mô hình trung tâm chăm sóc sức khỏe cao cấp cho người cao tuổi tại Việt Nam. Mô hình đã được tiên phong thực hiện tại một khu đô thị ở Hưng Yên.

Ngoài ra, Sun Group cũng triển khai mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi trong một dự án đại đô thị 420 ha tại Hà Nam. Tập đoàn Novaland cũng từng ấp ủ phát triển mô hình khu nghỉ dưỡng hưu trí tại Phan Thiết (Lâm Đồng), khi hợp tác với các đối tác nước ngoài động thổ công trình dịch vụ chăm sóc sức khỏe đầu tiên ở khu đô thị hàng ngàn ha. Trong đó, Novaland đã xây dựng xong phần bệnh viện để phục vụ cho dòng sản phẩm này.

Tuy nhiên, nói về câu chuyện vì sao phân khúc bất động sản dưỡng lão nhiều tiềm năng, nhưng các doanh nghiệp vẫn “hững hờ”, chưa đẩy mạnh phát triển, ông Nguyễn Văn Đính, Phó chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, cho rằng do chính sách, cơ chế đến luật pháp cho loại hình này chưa đồng bộ, khiến nhà đầu tư lo ngại khó bảo đảm thanh khoản và lợi nhuận.

Đồng quan điểm với ông Đính, ông Trần Đức Vinh cũng thẳng thắn cho biết, không dễ để triển khai dự án trong phân khúc này. Theo ông Vinh, khó khăn không nằm ở việc lựa chọn mô hình phát triển hay xây dựng, mà ở pháp lý. Do liên quan tới người cao tuổi, bệnh viện, dịch vụ y tế, nên ngoài việc xin cấp phép xây dựng, dự án còn phải xin ý kiến của Bộ Y tế và các bộ, ngành liên quan.

“Gần 10 năm qua, chúng tôi vẫn loay hoay hoàn thiện thủ tục pháp lý cho dự án, vì đến nay, tại Việt Nam chưa có dự án viện dưỡng lão cao cấp hoạt động theo mô hình bất động sản, chưa có luật và quy định pháp lý cụ thể cho phân khúc này”, ông Vinh nói.