Những điều chỉnh lớn

Đúng một năm sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 127/NQ-CP ngày 13/5/2025 triển khai Nghị quyết số 187/2025/QH15 của Quốc hội về Dự án Đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, cuối tuần trước, Bộ Xây dựng đã có Tờ trình số 9857/TTr-BXD đề nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét, chấp thuận trình Quốc hội điều chỉnh chủ trương đầu tư công trình hạ tầng đường sắt huyết mạch này.

Theo Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, trong quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi Dự án, cơ quan chủ quản đầu tư ghi nhận nhiều yếu tố và điều kiện phát triển mới xuất hiện, làm thay đổi các cơ sở tính toán ban đầu của Dự án. Những điều chỉnh này không làm thay đổi mục tiêu xây dựng tuyến đường sắt mới, nhưng “bẻ ghi” nhiều nội dung quan trọng về quy mô đầu tư, hướng tuyến cục bộ, phương án kết nối, nhu cầu sử dụng đất và tổng mức đầu tư Dự án.

Điều chỉnh quan trọng đầu tiên được đề cập tại Tờ trình số 9857/TTr-BXD liên quan đến phạm vi triển khai Dự án. Theo Bộ Xây dựng, trong quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, đơn vị tư vấn là Viện 4 - Đường sắt Trung Quốc đã cập nhật nhu cầu vận tải và xây dựng phương án tổ chức khai thác tối ưu hơn. Cụ thể, sau khi gom các toa xe hàng từ các ga tiền cảng Đình Vũ, Lạch Huyện và Nam Đồ Sơn về ga Nam Hải Phòng, đoàn tàu hàng sẽ được thành lập và chạy theo tuyến chính về Hà Nội, Lào Cai.

Vì vậy, ga Nam Hải Phòng được xác định là điểm cuối của tuyến chính, thay cho phương án trước đây là ga Lạch Huyện. Sau điều chỉnh, chiều dài tuyến chính còn khoảng 362,95 km, giảm khoảng 27 km so với chủ trương đầu tư đã được Quốc hội thông qua, trong khi chiều dài các tuyến nhánh tăng tương ứng để bảo đảm kết nối.

Một thay đổi quan trọng khác liên quan đến phạm vi đầu tư là việc Bộ Xây dựng kiến nghị bổ sung đoạn tuyến Yên Viên - Gia Lâm dài khoảng 8,4 km, đồng thời cải tạo ga Gia Lâm để kết nối trực tiếp với tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Lãnh đạo Bộ Xây dựng cho biết, trước đây, theo Quy hoạch Mạng lưới đường sắt quốc gia, ga đầu mối hành khách khu vực phía Bắc được xác định là ga Yên Viên. Tuy nhiên, sau khi UBND TP. Hà Nội thống nhất đề xuất điều chỉnh, Bộ Xây dựng đã trình và được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận chuyển ga đầu mối hành khách về ga Gia Lâm, còn ga Yên Viên chỉ giữ chức năng ga kỹ thuật.

Theo tính toán của đơn vị tư vấn, việc đầu tư ngay đoạn tuyến Yên Viên - Gia Lâm sẽ giúp hành khách từ khu vực trung tâm TP. Hà Nội tiết kiệm khoảng 8 phút di chuyển, mang lại lợi ích kinh tế khoảng 10,5 tỷ đồng mỗi năm. Đồng thời, đoạn tuyến này còn tạo điều kiện kết nối thuận lợi với tuyến đường sắt Hà Nội - Hải Phòng hiện hữu và các tuyến đường sắt đô thị số 1, số 4 và số 12, góp phần giảm áp lực giao thông đường bộ, nâng cao hiệu quả khai thác mạng lưới đường sắt và tạo dư địa phát triển đô thị theo mô hình TOD tại khu vực ga Gia Lâm.

Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng cũng đề xuất bổ sung một số đoạn tuyến nhánh kết nối với mạng lưới đường sắt hiện hữu, gồm đoạn kết nối với ga Lào Cai dài khoảng 0,5 km, đoạn kết nối với tuyến Hà Nội - Thái Nguyên dài khoảng 2,7 km và đoạn kết nối với tuyến Yên Viên - Lào Cai khổ 1.000 mm dài khoảng 4,1 km. Các kết nối này được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả khai thác toàn mạng lưới, giảm chi phí trung chuyển và xếp dỡ hàng hóa.

Điều chỉnh quan trọng tiếp theo là đề xuất đầu tư ngay đường đôi trên đoạn từ ga Bắc Hồng đến ga Hải Phòng thay cho phương án đường đơn có dự trữ quỹ đất để mở rộng trong giai đoạn sau. Theo kết quả cập nhật dự báo nhu cầu vận tải, nếu chỉ đầu tư đường đơn, đoạn tuyến này sẽ cơ bản mãn tải vào năm 2045 và phải nâng cấp lên đường đôi từ khoảng năm 2041.

Không chỉ đáp ứng nhu cầu vận tải dài hạn, phương án đầu tư ngay đường đôi còn được đánh giá có hiệu quả kinh tế cao hơn. Theo tính toán của đơn vị tư vấn, phương án này giúp tiết kiệm khoảng 12.587 tỷ đồng nhờ đầu tư cầu đôi, thay vì hai cầu đơn, không phải xây dựng thêm hai ga kỹ thuật Kim Sơn và Quốc Tuấn, đồng thời giảm khoảng 115 ha nhu cầu sử dụng đất.

Trong trường hợp các điều chỉnh nói trên được thông qua, quy mô Dự án sẽ bao gồm đầu tư mới toàn tuyến đường đơn (riêng đoạn từ ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng và đoạn từ Yên Viên đến ga Gia Lâm đầu tư đường đôi), khổ đường 1.435 mm; vận chuyển hỗn hợp hành khách và hàng hóa; tốc độ thiết kế 160 km/h đối với tuyến chính từ ga Lào Cai mới đến ga Nam Hải Phòng, 120 km/h đối với đoạn qua khu vực đầu mối TP. Hà Nội và 80 km/h đối với các đoạn tuyến còn lại.

Đón đầu tăng trưởng dài hạn

Trên cơ sở cập nhật phạm vi, quy mô và khối lượng xây dựng trong Báo cáo nghiên cứu khả thi; đồng thời cập nhật mặt bằng giá, tỷ giá và các chính sách hiện hành, Bộ Xây dựng xác định, sơ bộ tổng mức đầu tư của Dự án khoảng 289.975 tỷ đồng, tăng 86.744 tỷ đồng so với mức 203.231 tỷ đồng đã được Quốc hội phê duyệt tại Nghị quyết số 187/2025/QH15.

“Việc điều chỉnh tổng mức đầu tư chủ yếu xuất phát từ yêu cầu mở rộng quy mô nhằm đáp ứng mục tiêu mà Quốc hội đặt ra là tạo động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững, phát huy lợi thế của hành lang kinh tế Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng trong giai đoạn phát triển mới”, Tờ trình số 9857/TTr-BXD nêu rõ.

Về phương án huy động vốn, Bộ Xây dựng đề xuất cơ cấu theo hướng kết hợp giữa vốn vay và vốn trong nước. Trong đó, vốn vay dự kiến khoảng 179.737 tỷ đồng, chiếm khoảng 62% tổng mức đầu tư, được sử dụng chủ yếu cho các hạng mục xây dựng, mua sắm phương tiện, thiết bị, tư vấn thiết kế, giám sát thi công và chi phí dự phòng thuộc Dự án thành phần 2.

Phần vốn trong nước dự kiến khoảng 110.239 tỷ đồng, tương đương khoảng 38% tổng mức đầu tư, được bố trí cho Dự án thành phần 1 về đầu tư hạ tầng kết nối các ga và quảng trường ga; đồng thời bảo đảm phần vốn đối ứng của Dự án thành phần 2, bao gồm chi phí quản lý Dự án, tư vấn, các chi phí khác, thuế, dự phòng vốn đối ứng cũng như toàn bộ chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di dời hạ tầng kỹ thuật.

Cũng tại Tờ trình số 9857/TTr-BXD, Bộ Xây dựng đề xuất áp dụng công nghệ đường sắt chạy trên ray, điện khí hóa đối với tuyến chính và đầu máy diesel đối với tuyến nhánh kết nối khu cảng, có dự phòng điện khí hóa, bảo đảm hiện đại, đồng bộ, an toàn và hiệu quả.

Bên cạnh đó, tiến độ thực hiện Dự án về cơ bản vẫn bám sát Nghị quyết số 187/2025/QH15 của Quốc hội. Theo đó, Báo cáo nghiên cứu khả thi được lập từ năm 2025, phấn đấu hoàn thành toàn bộ Dự án chậm nhất vào năm 2030. Riêng đoạn tuyến nhánh kết nối ga Nam Hải Phòng với cảng Nam Đồ Sơn sẽ được triển khai đồng bộ với Dự án đầu tư xây dựng cảng Nam Đồ Sơn.

“Việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án sẽ bảo đảm hình thành tuyến đường sắt đồng bộ, có năng lực vận tải lớn, kết nối thuận tiện với hệ thống đường sắt liên vận quốc tế, bảo đảm phát triển bền vững, nâng cao hiệu quả khai thác tổng thể trong dài hạn, phù hợp với mô hình tổ chức hành chính mới và đáp ứng nhu cầu vận tải trong bối cảnh mới, nhất là mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026-2030, cũng như các mục tiêu tăng trưởng trong dài hạn”,  lãnh đạo Bộ Xây dựng đánh giá.