Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33 và Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 22 diễn ra trong thời điểm đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác đối ngoại: vừa phát huy vai trò tiên phong, thực hiện hiệu quả nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, vừa nâng tầm đối ngoại địa phương, huy động nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển nhanh và bền vững.

Hai yêu cầu này có mối quan hệ chặt chẽ. Vai trò tiên phong của đối ngoại phải được thể hiện bằng kết quả cụ thể trong bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc, giữ vững môi trường hòa bình, mở rộng không gian phát triển và huy động nguồn lực bên ngoài. Ngược lại, hiệu quả đối ngoại địa phương là thước đo khả năng chuyển hóa quan hệ, tiềm năng và cam kết quốc tế thành nguồn lực thiết thực cho người dân, doanh nghiệp và từng địa phương.

Nguồn lực đặc biệt của đối ngoại Việt Nam

Trong bài viết gửi tới hội nghị, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng nhấn mạnh rằng, cộng đồng hơn 6,5 triệu đồng bào ta ở nước ngoài có vị trí rất đặc biệt. Là bộ phận không tách rời của dân tộc Việt Nam, kiều bào đồng thời cũng là nguồn lực quan trọng về kinh tế, tri thức, khoa học - công nghệ, kinh nghiệm quản trị, mạng lưới hợp tác và uy tín ở các nước sở tại. Kiều bào vừa là đối tượng của công tác chăm lo, hỗ trợ và bảo hộ, vừa là chủ thể tham gia thực hiện các nhiệm vụ đối ngoại, kết nối nguồn lực quốc tế với nhu cầu phát triển của quốc gia và của từng địa phương.

Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định, “mọi người con đất Việt - dù sinh sống ở đâu, dù quá khứ thế nào - đều có thể đồng hành, chung sức, góp phần xây dựng một tương lai tươi sáng cho dân tộc. Đảng và Nhà nước luôn nhất quán mở rộng vòng tay, trân trọng mọi đóng góp, lắng nghe mọi tiếng nói xây dựng, đoàn kết từ cộng đồng người Việt ở nước ngoài - những người đang góp phần kết nối Việt Nam với thế giới”.

Ngày nay, sức mạnh của một quốc gia không chỉ được quyết định bởi dân số, tài nguyên hay vốn đầu tư, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng tiếp cận tri thức, công nghệ, thị trường và các mạng lưới hợp tác quốc tế. Với phạm vi cư trú trải khắp hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài có những lợi thế đặc biệt trong kết nối Việt Nam với thế giới.

Không chỉ đóng góp nguồn lực tài chính với dòng kiều hối ổn định và các dự án đầu tư, kiều bào còn đóng góp tri thức, công nghệ, kinh nghiệm quản trị, thông tin thị trường và khả năng tiếp cận các xu hướng phát triển mới. Đây là những nguồn lực thiết yếu khi Việt Nam đang đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đóng góp nổi bật của cộng đồng còn nằm ở khả năng hình thành mạng lưới kết nối toàn cầu của người Việt Nam. Mỗi doanh nhân mở thêm thị trường cho hàng hóa Việt Nam, mỗi nhà khoa học chuyển giao tri thức, mỗi chuyên gia kết nối một dự án công nghệ, mỗi trí thức đóng góp sáng kiến chính sách đều góp phần mở rộng không gian phát triển của đất nước.

“Đứng trước yêu cầu của giai đoạn phát triển mới, ngoại giao không chỉ làm cầu nối, mà phải trở thành chất xúc tác gắn kết thế mạnh của kiều bào với những nhu cầu ưu tiên của đất nước, của từng địa phương”, Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng khẳng định.

Các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cần chủ động phát hiện, tập hợp và kết nối doanh nhân, trí thức, chuyên gia và các hội đoàn có tiềm năng. Các địa phương trong nước cần xác định rõ nhu cầu, xây dựng danh mục dự án và cơ chế tiếp nhận phù hợp. Khi hai chiều cung - cầu được kết nối hiệu quả, nguồn lực của kiều bào mới có thể được chuyển hóa thành giá trị phát triển thực chất.

Cùng với việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của đồng bào, cần xác lập rõ trách nhiệm phối hợp giữa cơ quan trung ương, cơ quan đại diện và địa phương. Công tác người Việt Nam ở nước ngoài phải được triển khai thống nhất trong toàn ngành Ngoại giao, đồng thời gắn chặt với chiến lược phát triển ngành, lĩnh vực và địa phương.

Chuyển đổi số cần trở thành công cụ quan trọng để xây dựng cơ sở dữ liệu, kết nối chuyên gia, tiếp nhận sáng kiến, cung cấp thông tin và theo dõi hiệu quả hợp tác. Mỗi kết nối cần hướng tới một sản phẩm cụ thể; mỗi hoạt động phải tạo thêm cơ hội đầu tư, thương mại, công nghệ, tri thức hoặc tăng cường quan hệ hữu nghị.

Nguồn lực để nâng cao vị thế quốc tế, lan tỏa giá trị Việt Nam

Ở khía cạnh khác, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao chia sẻ thêm, những năm gần đây, nhiều địa phương đã rất chủ động và tích cực trong công tác đối ngoại và công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài.

Địa phương là nơi trực tiếp triển khai các mục tiêu phát triển, tiếp nhận đầu tư, ứng dụng công nghệ, mở rộng thị trường và chăm lo đời sống nhân dân. Vì vậy, nâng tầm đối ngoại địa phương phải gắn với năng lực huy động, tiếp nhận và sử dụng hiệu quả các nguồn lực quốc tế, trong đó có nguồn lực của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

Mỗi địa phương có nhu cầu và lợi thế và chiến lược phát triển khác nhau. Để tối ưu hóa nguồn lực, cần tăng cường phối hợp giữa các địa phương với Bộ Ngoại giao, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và các hội đoàn kiều bào; xây dựng cơ sở dữ liệu về chuyên gia, doanh nhân và đối tác; hình thành các đầu mối đủ năng lực theo dõi, kết nối và hỗ trợ dự án từ khi đề xuất đến khi triển khai.

Đồng thời, các chương trình xúc tiến địa phương cần chuyển từ giới thiệu tiềm năng chung sang cung cấp thông tin cụ thể về dự án, cơ chế, chính sách và đầu mối thực hiện. Điều kiều bào cần không chỉ là lời mời gọi, mà là môi trường minh bạch, thủ tục thuận lợi và sự đồng hành thực chất.

“Khi đối ngoại địa phương chủ động hơn, chuyên nghiệp hơn và gắn chặt hơn với nhu cầu phát triển, nguồn lực người Việt Nam ở nước ngoài sẽ được huy động đúng địa chỉ, phát huy đúng thế mạnh và tạo ra những kết quả có thể đo lường được”, bà Hằng nhận định. 

Vai trò tiên phong của đối ngoại không chỉ thể hiện trong huy động nguồn lực phát triển, mà còn trong chủ động tạo dựng môi trường hòa bình, củng cố lòng tin, mở rộng quan hệ hữu nghị và tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của cộng đồng quốc tế.

Với sự am hiểu Việt Nam và xã hội sở tại, cùng uy tín được tạo dựng trong quá trình học tập, lao động và cống hiến, kiều bào là những cầu nối tự nhiên giữa Việt Nam với các quốc gia và đối tác. Thông qua giao lưu nhân dân, hợp tác kinh tế, khoa học, giáo dục, văn hóa và hoạt động cộng đồng, đồng bào góp phần củng cố nền tảng xã hội cho quan hệ đối ngoại và tăng cường sự hiểu biết, tin cậy đối với Việt Nam.

Trong bối cảnh truyền thông số và dư luận xã hội ngày càng tác động mạnh đến quan hệ quốc tế, mỗi người Việt Nam ở nước ngoài còn có thể trở thành một sứ giả của đất nước.

Hình ảnh, thành tựu và tiếng nói của kiều bào góp phần lan tỏa một Việt Nam hòa bình, ổn định, năng động, đổi mới và có trách nhiệm; giúp bạn bè quốc tế hiểu đúng hơn về đất nước, con người, đường lối và chính sách của Việt Nam.