Bộ Nội vụ đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định quy định về tổ chức đơn vị sự nghiệp công lập, với nhiều điểm mới liên quan trực tiếp đến việc thành lập, tổ chức lại, giải thể, chuyển giao, phân loại và xếp hạng các đơn vị trong hệ thống. 

Ngoài việc điều chỉnh các thủ tục tổ chức bộ máy, dự thảo còn bổ sung cơ chế phân loại và xếp hạng đơn vị sự nghiệp công lập trên phạm vi toàn hệ thống. 

Theo dự thảo, việc phân loại đơn vị sự nghiệp công lập sẽ căn cứ vào nhiều tiêu chí, gồm vị trí pháp lý, ngành, lĩnh vực hoạt động, chức năng, nhiệm vụ và mức độ tự chủ tài chính. Do đó, các bộ quản lý ngành, lĩnh vực có trách nhiệm hướng dẫn tiêu chí cụ thể để phân loại các đơn vị thuộc phạm vi quản lý. 

Một nội dung mới khác là việc thiết lập hệ thống xếp hạng đơn vị sự nghiệp công lập gồm 5 mức: hạng đặc biệt, hạng 1, hạng 2, hạng 3 và hạng 4. Thời hạn xếp hạng là 5 năm kể từ ngày có quyết định. Trong trường hợp cần thiết, thời hạn này có thể được rút ngắn để xếp lại hạng, bảo đảm việc đánh giá phản ánh sát hơn sự thay đổi trong tổ chức, quy mô và hiệu quả hoạt động của đơn vị.

Việc xếp hạng sẽ được thực hiện theo thang điểm tối đa 100. Các nhóm tiêu chí chấm điểm bao gồm quy mô tổ chức và khối lượng công việc; cơ cấu, trình độ đội ngũ lao động và mức độ phức tạp trong quản lý; điều kiện hạ tầng, cơ sở vật chất, trang thiết bị; mức độ ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số; cùng hiệu quả hoạt động của đơn vị.

Trong các nhóm tiêu chí này, hiệu quả hoạt động là nội dung có ý nghĩa quan trọng. Đơn vị sự nghiệp công lập sẽ được xem xét trên nhiều khía cạnh như chất lượng cung cấp dịch vụ sự nghiệp công, hiệu quả quản trị, khả năng sử dụng nhân lực và năng lực tài chính. Như vậy, việc xếp hạng không đơn thuần là ghi nhận quy mô lớn hay nhỏ, mà hướng tới đánh giá thực chất hơn về chất lượng vận hành.

Cơ chế xếp hạng theo điểm số được kỳ vọng giúp nâng cao năng lực quản trị, cải thiện chất lượng dịch vụ sự nghiệp công và tạo căn cứ cho việc phân bổ nguồn lực phù hợp hơn giữa các đơn vị. Những đơn vị có quy mô lớn, nhiệm vụ phức tạp, hiệu quả hoạt động cao sẽ có cơ sở để được xem xét trong phân bổ nguồn lực, trong khi các đơn vị vận hành kém hiệu quả sẽ chịu áp lực cải thiện hoặc sắp xếp lại.

Cùng với phân loại và xếp hạng, dự thảo cũng siết điều kiện thành lập đơn vị sự nghiệp công lập. Nguyên tắc được đặt ra là đơn vị thành lập mới phải tự bảo đảm chi thường xuyên trở lên, trừ trường hợp cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu. 

Điều kiện thành lập còn yêu cầu đơn vị phải đáp ứng số lượng người làm việc tối thiểu, xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, đồng thời phù hợp với quy hoạch hoặc định hướng quy hoạch mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập theo ngành, lĩnh vực. 

Đối với các đơn vị tự chủ tài chính, số lượng người làm việc sẽ được xác định theo đề án thành lập đã được phê duyệt, thay vì áp dụng cứng một ngưỡng tối thiểu. Cách tiếp cận này tạo sự linh hoạt hơn cho các đơn vị có khả năng tự chủ, nhất là trong các lĩnh vực cần mô hình tổ chức gọn, nhân sự tinh nhưng hiệu quả hoạt động cao.

Dự thảo cũng bổ sung tiêu chí làm căn cứ tổ chức lại hoặc giải thể đơn vị sự nghiệp công lập. Trong đó, một đơn vị có thể bị xem xét sắp xếp nếu hoạt động không hiệu quả trong 3 năm liên tiếp hoặc không bảo đảm mức độ tự chủ tài chính theo phương án đã được phê duyệt. 

Song song việc siết điều kiện thành lập, dự thảo mở rộng quyền tự chủ về tổ chức bộ máy đối với các đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên trở lên. Các đơn vị này được quyết định thành lập, tổ chức lại hoặc giải thể tổ chức trực thuộc theo đề án tự chủ đã được phê duyệt, với điều kiện phù hợp chức năng, nhiệm vụ và quy định pháp luật.

Dự thảo cũng tính đến đặc thù của từng ngành, lĩnh vực. Trường hợp cần cơ chế riêng về tổ chức bộ máy, bộ quản lý ngành sẽ chủ trì, phối hợp với Bộ Nội vụ và các cơ quan liên quan trình Chính phủ ban hành cơ chế tự chủ đặc thù. 

Về thẩm quyền, việc phân loại và xếp hạng đơn vị sự nghiệp công lập được giao cho các bộ, ngành và địa phương trong phạm vi quản lý, trên cơ sở hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền.