Trước những nguy cơ mất an toàn thực phẩm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) vừa yêu cầu các địa phương chủ động xây dựng kế hoạch giám sát mối nguy ô nhiễm thực phẩm, tập trung vào những nhóm sản phẩm có nguy cơ cao, đồng thời tăng cường khả năng phát hiện và xử lý kịp thời các trường hợp vi phạm.

Trong văn bản gửi Sở Y tế các tỉnh, thành phố và Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm Bùi Đức Lập nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả công tác bảo đảm an toàn thực phẩm, chủ động phòng ngừa ngộ độc và kiểm soát các mối nguy ô nhiễm trong quá trình lưu thông thực phẩm trên thị trường.

Theo đó, các địa phương cần căn cứ tình hình thực tế, nguồn lực và kinh phí được giao để tổ chức hoạt động giám sát phù hợp, tập trung vào những nhóm sản phẩm thuộc phạm vi quản lý của ngành y tế.

Điểm đáng chú ý là việc giám sát không thực hiện dàn trải mà phải dựa trên kết quả kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm và tình hình ngộ độc thực phẩm tại địa phương trong những năm trước. Trên cơ sở đó, cơ quan chuyên môn xác định các sản phẩm, nhóm sản phẩm và mối nguy cần được ưu tiên theo dõi, đặc biệt là những nguy cơ có khả năng ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

Cách tiếp cận này nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực giám sát, hướng hoạt động kiểm tra vào những vấn đề có nguy cơ lớn, đồng thời tạo điều kiện phát hiện sớm thực phẩm không bảo đảm an toàn trước khi gây ra hậu quả trên diện rộng.

Thực tế, các mối nguy ô nhiễm thực phẩm có thể xuất hiện ở nhiều khâu trong chuỗi cung ứng, từ nguyên liệu đầu vào, chế biến, bảo quản đến vận chuyển và kinh doanh. Nếu không được phát hiện, kiểm soát kịp thời, thực phẩm không bảo đảm chất lượng có thể tiếp tục lưu thông, làm gia tăng nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người sử dụng.

Vì vậy, giám sát mối nguy không chỉ phục vụ công tác xử lý vi phạm mà còn có ý nghĩa trong nhận diện những điểm yếu của hoạt động quản lý, từ đó xác định biện pháp phòng ngừa phù hợp.

Cục An toàn thực phẩm yêu cầu, đối với những sản phẩm được phát hiện có mối nguy ô nhiễm ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, các đơn vị phải khẩn trương xử lý theo quy định của pháp luật.

Đồng thời, kết quả xét nghiệm phải được gửi đến cơ quan quản lý an toàn thực phẩm tại địa phương có cơ sở sản xuất, kinh doanh sản phẩm không đạt yêu cầu để phối hợp xử lý. Kết quả xử lý cũng phải được báo cáo ngay về Cục An toàn thực phẩm.

Yêu cầu này nhằm tăng cường sự phối hợp giữa các địa phương, đặc biệt trong những trường hợp sản phẩm được sản xuất tại một địa bàn nhưng phân phối, kinh doanh và tiêu thụ tại nhiều khu vực khác nhau.

Việc chia sẻ thông tin xét nghiệm, xác định cơ sở liên quan và tổ chức xử lý theo thẩm quyền có vai trò quan trọng trong ngăn chặn nguy cơ thực phẩm không bảo đảm an toàn tiếp tục lưu thông trên thị trường.

Bên cạnh hoạt động giám sát trong năm 2026, Bộ Y tế yêu cầu các địa phương chủ động chuẩn bị kế hoạch giám sát mối nguy ô nhiễm thực phẩm năm 2027.

Theo hướng dẫn của Cục An toàn thực phẩm, kế hoạch phải được xây dựng trên cơ sở kết quả giám sát, kiểm tra, xử lý vi phạm và tình hình ngộ độc thực phẩm trong năm 2026. Các địa phương cần xác định cụ thể nhóm sản phẩm, loại mối nguy, địa bàn, đối tượng và thời gian giám sát, bảo đảm phù hợp với tình hình thực tế và khả năng bố trí nguồn lực.

Trong đó, những nhóm thực phẩm và mối nguy có nguy cơ ô nhiễm cao cần được ưu tiên, thay vì phân bổ nguồn lực đồng đều cho tất cả các đối tượng.

Việc xây dựng kế hoạch trên cơ sở dữ liệu thực tế cũng tạo điều kiện để cơ quan quản lý theo dõi diễn biến các nguy cơ qua từng năm, đánh giá hiệu quả của biện pháp kiểm soát và điều chỉnh trọng tâm giám sát khi cần thiết.

Đây là yêu cầu có ý nghĩa đối với công tác quản lý an toàn thực phẩm tại địa phương, nhất là trong bối cảnh hoạt động sản xuất, chế biến và kinh doanh thực phẩm ngày càng đa dạng, đòi hỏi phương thức quản lý linh hoạt, phù hợp với đặc điểm từng khu vực.

Đối với công tác lấy mẫu phục vụ giám sát, Cục An toàn thực phẩm cho biết hiện chưa có quy định cụ thể về việc lấy mẫu giám sát mối nguy ô nhiễm thực phẩm. Vì vậy, các đơn vị được hướng dẫn tham khảo Thông tư số 01/2024/TT-BKHCN ngày 18/1/2024 của Bộ Khoa học và Công nghệ, quy định về kiểm tra nhà nước đối với chất lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường.

Trên cơ sở đó, các địa phương cần tổ chức hoạt động giám sát phù hợp, bảo đảm kết quả xét nghiệm có giá trị phục vụ nhận diện mối nguy và triển khai các biện pháp xử lý theo quy định.

Cục An toàn thực phẩm yêu cầu các đơn vị tổng hợp, báo cáo kết quả triển khai giám sát mối nguy ô nhiễm thực phẩm năm 2026 về Cục trước ngày 20/12/2026, đồng thời chuẩn bị kế hoạch năm 2027 để triển khai hiệu quả. Trong quá trình thực hiện, những khó khăn, vướng mắc cần được phản ánh kịp thời về Cục An toàn thực phẩm để được hướng dẫn và tháo gỡ.

Từ góc độ quản lý, tăng cường giám sát mối nguy là một trong những biện pháp quan trọng nhằm chuyển trọng tâm công tác an toàn thực phẩm từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa chủ động.

Khi các nhóm sản phẩm có nguy cơ cao được nhận diện từ kết quả giám sát thực tế, cơ quan chức năng có thêm cơ sở để tập trung nguồn lực kiểm tra, cảnh báo và xử lý, qua đó hạn chế nguy cơ phát sinh các vụ ngộ độc thực phẩm.

Tuy nhiên, hiệu quả của hoạt động này không chỉ phụ thuộc vào số lượng mẫu được lấy hoặc số đợt kiểm tra được tổ chức, mà còn ở khả năng phát hiện đúng mối nguy, xử lý kịp thời và phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý.

Đối với cơ sở sản xuất, chế biến và kinh doanh thực phẩm, yêu cầu giám sát cũng đặt ra trách nhiệm chủ động kiểm soát chất lượng nguyên liệu, điều kiện bảo quản, chế biến và nguồn gốc sản phẩm, không để thực phẩm không bảo đảm an toàn đến tay người tiêu dùng.