Bức tranh xuất nhập khẩu quý đầu năm 2026 ghi nhận nhiều điểm sáng khi tổng kim ngạch đạt xấp xỉ 250 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ, con số cho thấy tín hiệu phục hồi tích cực của hoạt động thương mại.

Xuất khẩu ước đạt 122,9 tỷ USD, tăng 19,1% so với cùng kỳ năm 2025, nhập khẩu đạt gần 126,6 tỷ USD, tăng 27%, cán cân thương mại nhập siêu trên 3,6 tỷ USD.

Sự gia tăng nhập khẩu chủ yếu đến từ việc nhập khẩu máy móc, thiết bị và nguyên liệu để phục vụ nhu cầu sản xuất trong các quý tới.

Theo lý giải của đại diện Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), đặt trong bối cảnh nhiều năm, diễn biến nhập siêu trong quý đầu năm không quá bất thường. Quý I thường không phải là giai đoạn xuất siêu mạnh, mà là thời điểm doanh nghiệp đẩy mạnh nhập khẩu để chuẩn bị cho sản xuất.

Bởi, nếu có xuất siêu trong quý I thì tỷ lệ cũng thường không cao. Đây là giai đoạn các doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu, đồng thời giải ngân cho việc mua sắm trang thiết bị để triển khai các dự án mới.

Động lực nhập khẩu năm nay càng rõ nét khi dòng vốn đầu tư nước ngoài tăng mạnh trong năm 2025, khi các dự án FDI bước vào giai đoạn triển khai, nhu cầu về máy móc, thiết bị và hạ tầng sản xuất tăng theo là điều tất yếu. 

Dẫu vậy, áp lực đối với các quý tiếp theo là không nhỏ. Khi lượng nhập khẩu lớn cần được “chuyển hóa” thành sản phẩm xuất khẩu, khả năng tăng tốc của doanh nghiệp sẽ đóng vai trò quyết định trong việc đưa cán cân thương mại quay trở lại trạng thái tích cực.

Tăng trưởng xuất nhập khẩu quý I/2026 tăng cao nhưng bối cảnh thế giới hiện tại, chiến sự tại Trung Đông cùng các cuộc xung đột khác vẫn tiếp diễn đang đặt ra không ít thách thức cho hoạt động thương mại hàng hóa quý II.

"Bước sang quý II/2026, bối cảnh thị trường quốc tế được dự báo sẽ phức tạp hơn, kéo theo những thách thức mới đối với hoạt động xuất nhập khẩu nước ta", ông Trần Thanh Hải, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu nhận định.

Một trong những yếu tố đáng lưu ý là sự thay đổi trong tâm lý tiêu dùng toàn cầu. Dù căng thẳng tại Trung Đông có dấu hiệu hạ nhiệt, nhưng tác động của lạm phát và giá cả tăng cao vẫn khiến người tiêu dùng có xu hướng thắt chặt chi tiêu, điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu nhập khẩu hàng hóa.

Tiếp đến là rủi ro về nguồn cung nguyên liệu, đặc biệt là dầu mỏ, cũng là vấn đề cần theo dõi. Đây là đầu vào quan trọng của nhiều ngành sản xuất, từ hóa chất đến nhựa và phân bón. Nếu nguồn cung bị gián đoạn, chi phí sản xuất sẽ tăng lên, kéo theo những tác động dây chuyền đến xuất khẩu.

Ngoài ra, chi phí logistics đang có xu hướng gia tăng trở lại sau một thời gian ổn định. Điều này khiến áp lực chi phí càng trở nên rõ rệt, nhất là với những ngành có biên lợi nhuận thấp.

Dù đối mặt với nhiều khó khăn, triển vọng không hoàn toàn tiêu cực. Nếu các yếu tố địa chính trị được cải thiện, đặc biệt là khi giá dầu hạ nhiệt, áp lực chi phí đầu vào và vận chuyển có thể giảm bớt, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động xuất khẩu.

Trong bối cảnh đó, ông Trần Thanh Hải nhấn mạnh về khả năng thích ứng linh hoạt của doanh nghiệp sẽ trở thành yếu tố then chốt. Việc tận dụng hiệu quả các FTA, nâng cao năng lực cạnh tranh, cũng như chủ động điều chỉnh chiến lược thị trường sẽ giúp doanh nghiệp duy trì đà tăng trưởng.

Trong quý II, bên cạnh nỗ lực duy trì sản xuất và xuất khẩu hàng hóa, cũng đặt ra bài toán với điều hành xuất nhập khẩu, mục tiêu là tiếp sức cho doanh nghiệp, ngành hàng nhưng cũng phải tính toán để nỗ lực đảm bảo đưa cán cân thương mại về trạng thái xuất siêu.

Năm 2026, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu khoảng 15%, cán cân thương mại duy trì xuất siêu năm thứ 11 liên tiếp.