Tết Nguyên đán là thời điểm đoàn viên, cũng là lúc bàn ăn gia đình trở nên phong phú hơn bao giờ hết. Nhưng với người mắc đái tháo đường, niềm vui ấy thường đi kèm nỗi lo âm ỉ, bởi chỉ một vài ngày ăn uống “thoải mái” cũng có thể khiến đường huyết dao động mạnh, kéo theo nguy cơ biến chứng.

Trong số những câu hỏi được nhắc đến nhiều nhất mỗi dịp đầu năm, có một câu rất quen thuộc, người bệnh đái tháo đường có phải kiêng hoàn toàn bánh chưng, bánh tét hay không?

Theo khuyến nghị của các bác sỹ Bệnh viện Nội tiết Trung ương, người mắc đái tháo đường không cần nói không với bánh chưng, bánh tét. Điều quan trọng nhất là hiểu rõ đặc điểm của thực phẩm, hiểu cơ thể mình và lựa chọn cách ăn phù hợp để vừa giữ được hương vị Tết, vừa bảo đảm an toàn sức khỏe.

Thạc sỹ, bác sỹ Nguyễn Giang Nam, Khoa Điều trị ban ngày, Bệnh viện Nội tiết Trung ương cho biết, bánh chưng và bánh tét được làm từ gạo nếp, là thực phẩm giàu tinh bột, có thể khiến đường huyết tăng nhanh nếu ăn nhiều hoặc ăn sai cách.

Tuy nhiên, nếu kiểm soát tốt khẩu phần và thời điểm ăn, người bệnh vẫn có thể thưởng thức món ăn truyền thống mà không làm “vỡ trận” đường máu.

Theo bác sỹ Nam, người mắc đái tháo đường khi ăn bánh chưng, bánh tét cần ghi nhớ một số nguyên tắc cơ bản. Trước hết, nên ăn bánh trong bữa chính, không nên ăn khi đang đói hoặc ăn riêng lẻ như một bữa phụ giàu tinh bột. Đây là điểm rất quan trọng, bởi ăn bánh khi đói dễ khiến đường huyết tăng nhanh hơn, đồng thời làm người bệnh khó kiểm soát lượng ăn.

Khẩu phần cũng cần được kiểm soát chặt chẽ. Mỗi lần chỉ nên ăn khoảng 50 đến 70g, tương đương 1/8 chiếc bánh chưng hoặc 1 khoanh bánh tét nhỏ. Người bệnh có thể dùng 1 đến 2 lần mỗi ngày nếu đường máu ổn định.

Khi ăn, nên kết hợp với rau xanh, thịt nạc, canh để làm chậm quá trình hấp thu đường. Đồng thời cần hạn chế ăn kèm các thực phẩm nhiều chất béo bão hòa, các món quá mặn, nước ngọt, rượu bia.

Bác sỹ cũng khuyến nghị người bệnh nên ăn chậm, nhai kỹ để cơ thể hấp thu đường từ từ, hạn chế tình trạng tăng đường huyết nhanh sau ăn. Sau bữa ăn khoảng 30 đến 60 phút, người bệnh có thể đi bộ nhẹ nhàng 15 đến 20 phút để hỗ trợ kiểm soát đường huyết.

Bên cạnh việc ăn bánh chưng, bánh tét đúng cách, xây dựng thực đơn hợp lý là yếu tố quan trọng giúp người bệnh duy trì đường huyết ổn định trong dịp Tết. Các chuyên gia nội tiết khuyến nghị áp dụng quy tắc chia “đĩa thức ăn chuẩn” với đường kính khoảng 20cm theo tỷ lệ.

Một nửa đĩa là rau củ, ưu tiên rau luộc, salad, bông cải xanh, măng tươi, đồng thời hạn chế măng khô nấu nhiều mỡ. Một phần tư đĩa là đạm, có thể lựa chọn thịt gà bỏ da, thịt lợn nạc, cá hoặc giò lụa. Một phần tư còn lại là tinh bột, trong đó có thể là bánh chưng, xôi hoặc bún.

Người bệnh cũng được khuyến nghị ưu tiên bánh chưng, bánh tét làm bằng gạo lứt nếu tự chế gói tại nhà để tăng chất xơ. Khi sử dụng các món truyền thống khác, nên chọn thịt đông nạc, khi nấu nên lọc bỏ mỡ, ưu tiên dùng mộc nhĩ để giảm hấp thụ cholesterol.

Thay vì ăn nhiều mứt Tết, người bệnh có thể chọn các loại hạt như hạnh nhân, hạt điều, hạt hướng dương hoặc hạt bí, loại không tẩm muối hoặc đường và không nên ăn quá nhiều. Trái cây nên ưu tiên nhóm ít ngọt như cam, bưởi, táo, thanh long.

Theo bác sỹ Nguyễn Giang Nam, để giữ đường huyết ổn định trong những ngày Tết, người mắc đái tháo đường cần ghi nhớ ba nguyên tắc quan trọng.

Thứ nhất là không bỏ bữa. Việc bỏ bữa vì bận chúc Tết có thể dẫn đến hạ đường huyết hoặc khiến người bệnh ăn bù quá nhiều vào bữa sau. Đồng thời, cũng không nên ăn nhiều bữa nhỏ trong ngày vì có thể khiến tổng năng lượng nạp vào vượt kiểm soát.

Thứ hai là hạn chế “calo rỗng”. Rượu, bia và nước ngọt được cảnh báo là kẻ thù số 1, bởi vừa làm tăng đường huyết, vừa gây rối loạn chuyển hóa. Trong trường hợp cần xã giao, người bệnh chỉ nên dùng lượng rất nhỏ.

Thứ ba là thứ tự ăn hợp lý. Nên ăn rau trước, đạm sau và tinh bột cuối cùng để làm chậm quá trình hấp thu đường vào máu.

Các bác sỹ cũng nhấn mạnh, người bệnh không nên quên duy trì thói quen đo đường huyết tại nhà và uống thuốc đúng giờ theo chỉ định, ngay cả trong những ngày bận rộn nhất.

Bên cạnh đó, người bệnh cần tuân thủ việc uống thuốc hoặc tiêm insulin theo đúng hướng dẫn, không thức khuya để tránh tăng đường huyết do căng thẳng và cố gắng duy trì vận động như ngày thường.

Một tình huống dễ gặp trong dịp Tết là các gia đình thường làm mâm cơm cúng gia tiên và chờ mọi người đến đông đủ, khiến thời gian chờ trước bữa ăn kéo dài. Điều này có thể dẫn đến hạ đường huyết, nhất là với người đang dùng thuốc hoặc tiêm insulin.

Trong thời gian chờ đợi, người bệnh có thể ăn tạm thứ gì đó như 1 quả quýt nhỏ hoặc 1 chiếc bánh quy. Đặc biệt với bệnh nhân phải tiêm insulin nhiều mũi trong ngày, cần tiêm trước ăn theo hướng dẫn và không được tiêm xa bữa ăn quá.

Theo các chuyên gia nội tiết, kiểm soát tốt đái tháo đường không chỉ nhằm đạt được các chỉ số xét nghiệm mục tiêu. Quan trọng hơn, đó là nền tảng để người bệnh duy trì chất lượng cuộc sống lâu dài.

Đường máu ổn định giúp giảm nguy cơ biến chứng, duy trì thể lực, khả năng lao động, sinh hoạt và tận hưởng cuộc sống. Với nhiều người, điều đó đồng nghĩa với việc có thể tiếp tục đón thêm nhiều mùa Tết bên gia đình và người thân.

Thực hiện các khuyến nghị dinh dưỡng và lối sống hợp lý, người mắc đái tháo đường hoàn toàn có thể ăn Tết vui vẻ, thưởng thức hương vị truyền thống mà vẫn bảo đảm an toàn sức khỏe.

Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc đái tháo đường đã tăng gấp đôi chỉ trong một thập kỷ, từ hơn 4% dân số năm 2012 lên gần 7,3% năm 2020. Tính đến năm 2025, ước tính có khoảng 7 triệu người Việt đang sống chung với căn bệnh này, trong đó hơn 55% đã có biến chứng, gồm 34% biến chứng tim mạch, 39,5% biến chứng về mắt và thần kinh, 24% biến chứng về thận.

Những con số này cho thấy gánh nặng bệnh tật ngày càng lớn, không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn làm giảm chất lượng sống và tăng chi phí điều trị.