Khoản vay bắt đầu từ sự hiểu người vay

Một buổi sinh hoạt của Tổ tiết kiệm và vay vốn khu vực tổ 74T, 75T, phường Sơn Trà (TP. Đà Nẵng) diễn ra như một cuộc họp khu dân cư. Người dân nghe thông tin chính sách, trao đổi chuyện làm ăn, nhắc nhau về tiền gửi tiết kiệm và kỳ trả nợ. Phía sau cuộc họp ấy là cả một quy trình. Tổ tiết kiệm và vay vốn tham gia bình xét người vay, hướng dẫn hồ sơ, phối hợp với tổ chức chính trị - xã hội và chính quyền cơ sở, thông báo lịch giải ngân. Khi vốn đến tay người dân, Tổ tiếp tục theo dõi việc sử dụng vốn, đôn đốc trả nợ, thu lãi và tiền gửi tiết kiệm hằng tháng, đồng thời phổ biến chính sách mới của NHCSXH.

Điểm đặc biệt của mạng lưới này nằm ở khoảng cách rất ngắn giữa người quản lý vốn và người vay. Bà Lê Thị Châu, Tổ trưởng Tổ tiết kiệm và vay vốn thuộc Hội Liên hiệp Phụ nữ phường Sơn Trà, thường đến tận nhà những hộ còn e ngại vay vốn. Có người chưa hiểu điều kiện vay, có người chưa xác định được phương án sản xuất phù hợp. Với bà Châu, muốn người dân mạnh dạn vay thì phải giúp họ hiểu khoản vay dùng vào đâu và nguồn thu nào tạo ra khả năng hoàn trả. Sau giải ngân, bà Châu tiếp tục nắm tình hình từng hộ. Những lần đến thăm giúp phát hiện sớm khó khăn trong sản xuất, kinh doanh và việc sử dụng vốn.

Chị Lê Thị Kim Sơn đã hơn 20 năm làm Tổ trưởng Tổ tiết kiệm và vay vốn, hiện phụ trách 50 tổ viên với tổng dư nợ hơn 3 tỷ đồng, nhiều năm không có nợ quá hạn hay lãi tồn. Chị Sơn cho biết, muốn quản lý vốn tốt, trước hết phải hiểu hoàn cảnh từng hộ, từ nhu cầu vay đến khả năng sử dụng và hoàn trả vốn.

Những công việc ấy tạo thêm một lớp thông tin ngay tại địa bàn. Một phương án có phù hợp hay không, hoạt động sản xuất đang thuận lợi hay gặp trở ngại, người vay có thực hiện đúng cam kết hay không - những điều này được nhận diện sớm hơn khi có người ở ngay trong cộng đồng theo dõi. Tổ tiết kiệm và vay vốn, vì thế, không đơn thuần là nơi tập hợp những người cùng vay vốn, mà là lớp kết nối giữa ngân hàng và người dân, nơi chính sách tín dụng được chuyển thành những hướng dẫn cụ thể cho từng hoàn cảnh.

Điểm chạm của tín dụng chính sách

Đặt trong quy mô toàn hệ thống, vai trò của mạng lưới này càng rõ. Tính đến ngày 30/6/2026, NHCSXH duy trì 9.964 điểm giao dịch và 165.303 Tổ tiết kiệm và vay vốn tại tất cả các xã, phường, đặc khu trên cả nước. Tổng nguồn vốn đạt khoảng 474.796 tỷ đồng, tổng dư nợ tín dụng chính sách khoảng 453.034 tỷ đồng, với gần 6,7 triệu hộ còn dư nợ. Nợ quá hạn chỉ chiếm 0,20% tổng dư nợ. Với quy mô đó, Tổ tiết kiệm và vay vốn không còn là một mạng lưới hỗ trợ mang tính phụ trợ. Đây là hạ tầng phân phối tín dụng đặc thù, giúp NHCSXH duy trì sự hiện diện sát với người dân ở cấp cơ sở.

Mô hình này dựa trên sự tham gia của ngân hàng, chính quyền cơ sở, các tổ chức chính trị - xã hội và Ban quản lý Tổ tiết kiệm và vay vốn. Một nghiên cứu của NHCSXH về tín dụng chính sách tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cho thấy, 98,8% người được khảo sát đánh giá hiệu quả của việc vay vốn thông qua Tổ tiết kiệm và vay vốn và tổ chức chính trị - xã hội.

Mạng lưới này cũng vận hành theo hai chiều. Nếu một phía là nguồn vốn từ ngân hàng đến người dân, phía còn lại là tiền gửi tiết kiệm, thông tin về khoản vay và ý thức trả nợ từ người dân trở lại hệ thống.

Ông Hoàng Xuân Nhị (phường An Hải), quản lý 59 tổ viên với dư nợ hơn 5,3 tỷ đồng; 100% tổ viên tham gia tiết kiệm, số dư đạt 285 triệu đồng chia sẻ, vận động gửi tiết kiệm không chỉ để tăng tích lũy, mà còn giúp người vay hình thành thói quen tài chính và chủ động hơn khi đến kỳ trả nợ. Ở quy mô lớn hơn, đến hết tháng 5/2026, riêng mạng lưới Tổ tiết kiệm và vay vốn do Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phối hợp quản lý có gần 2,47 triệu hộ vay, với số dư tiền gửi của tổ viên đạt 7.674 tỷ đồng. Như vậy, Tổ tiết kiệm và vay vốn không chỉ giúp vốn đi từ NHCSXH xuống người dân, mà còn tạo ra dòng thông tin, tiền gửi và kỷ luật tài chính theo chiều ngược lại.

Phía sau một khoản vay chính sách không chỉ có ngân hàng và người vay, mà có cả một hệ thống ở giữa để hiểu người vay, theo dõi đồng vốn, hình thành kỷ luật tài chính và đưa những vấn đề từ cơ sở trở lại ngân hàng. Với NHCSXH, đó không phải mạng lưới đứng ngoài hoạt động tín dụng, mà là một phần của mô hình tín dụng chính sách.