Không để đứt gãy nguồn cung

Chiến sự tại Trung Đông đã bước sang tháng thứ 2. Trong suốt hơn 1 tháng qua, thị trường dầu thế giới liên tục biến động mạnh đã tác động trực tiếp tới Việt Nam. Các kịch bản lo cung ứng xăng dầu, điều hành giá linh hoạt, giảm thuế… liên tiếp được kích hoạt, nhằm giữ ổn định thị trường xăng dầu ở mức cao nhất, giảm tối đa ảnh hưởng tới doanh nghiệp, tiêu dùng và phát triển kinh tế.

Tại buổi thị sát tình hình sản xuất xăng dầu tại Nhà máy Lọc dầu Dung Quất (Quảng Ngãi) cuối tuần qua, quyền Bộ trưởng Bộ Công thương Lê Mạnh Hùng cho biết, kể từ ngày 28/2/2026, khi xung đột tại Trung Đông bùng phát, thị trường năng lượng toàn cầu rơi vào cuộc khủng hoảng nghiêm trọng.

Theo đánh giá của Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), đây là cuộc khủng hoảng có quy mô lớn nhất kể từ năm 1970.

Xung đột Trung Đông đã tác động trực tiếp đến hơn 20% nguồn cung dầu thô và khí đốt toàn cầu, khoảng 25% nguồn cung phân bón, làm gián đoạn hơn 1 triệu thùng dầu mỗi ngày và trên 140 tỷ m3 khí.

“Trong bối cảnh đó, Việt Nam chịu ảnh hưởng đáng kể khi tổng lượng nhập khẩu ròng cả dầu thô và sản phẩm dầu chiếm tới 70%”, ông Lê Mạnh Hùng nói.

Thông tin về tình hình hoạt động, ông Nguyễn Việt Thắng, Tổng giám đốc Công ty CP Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) cho biết, nhà máy hiện vận hành ổn định ở mức công suất cao.

Công suất vận hành quy đổi trung bình đạt khoảng 123,5%, trong đó phân xưởng chưng cất dầu thô (CDU) đạt 118,4%, phân xưởng RFCC đạt 109%, hoạt động phối trộn khoảng 2%. Công suất CDU và công suất quy đổi trung bình của toàn nhà máy tương ứng khoảng 120% và 123,5% công suất thiết kế.

BSR đã chủ động chuẩn bị đầy đủ nguyên liệu và nguyên liệu trung gian, bảo đảm vận hành liên tục các phân xưởng công nghệ. Cơ cấu sản phẩm cũng được tối ưu theo nhu cầu thị trường, tăng tỷ trọng sản phẩm Jet A1 và dầu DO.

Đáng chú ý, theo ông Thắng, BSR đã cơ bản thu xếp đủ nguồn dầu thô để duy trì vận hành phân xưởng chưng cất dầu thô ở mức tối thiểu 118% công suất thiết kế trong tháng 6/2026. Để phục vụ kế hoạch này, doanh nghiệp đã chuẩn bị khoảng 2,3 triệu thùng dầu thô bổ sung cho tháng 5 và 6/2026.

Đối với Công ty TNHH Lọc hóa dầu Nghi Sơn, xung đột Trung Đông đã gây ảnh hưởng đến nguồn cung dầu thô, nhưng doanh nghiệp này vẫn đảm bảo đủ dầu thô cho nhà máy vận hành ở mức tối ưu đến hết tháng 5. Qua đó tối đa hóa sản lượng các sản phẩm xăng dầu nhằm đáp ứng nhu cầu trong nước.

Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn là liên doanh do các doanh nghiệp lớn của Việt Nam, Nhật Bản và Kuwait góp vốn đầu tư. Đây là một trong những nhà máy lọc dầu lớn nhất của Việt Nam, với công suất thiết kế khoảng 200.000 thùng dầu thô/ngày (tương đương 10 triệu tấn/năm).

Cần phải nói thêm, nguồn dầu thô cung cấp cho Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu từ Trung Đông. Các sản phẩm dầu tuy chủ yếu nhập từ khu vực châu Á và ASEAN, song các thị trường này cũng phụ thuộc lớn vào nguồn cung Trung Đông.

Ông Kazutaka Yamato, Tổng giám đốc Công ty TNHH Lọc hóa dầu Nghi Sơn (NSRP) chia sẻ, nhà máy hiện cung cấp gần 40% nhu cầu xăng dầu cả nước, giữ vai trò then chốt trong bảo đảm nguồn cung. Xung đột địa chính trị tại Trung Đông và gián đoạn lưu thông qua eo biển Hormuz buộc doanh nghiệp phải khẩn trương tìm kiếm nguồn dầu thô thay thế ngoài Kuwait.

Ngay khi tình hình leo thang, nhà máy đã kích hoạt chế độ quản trị khủng hoảng, huy động các bộ phận làm việc liên tục ngày đêm để duy trì vận hành ổn định.

“Hiện công ty đang phối hợp với Tổng công ty Vận tải dầu khí (PVTrans) nghiên cứu phương án sử dụng tàu treo cờ Việt Nam để vận chuyển dầu thô từ Kuwait, đồng thời tìm kiếm thêm nguồn cung từ các thị trường khác. Do điều kiện thị trường thắt chặt, nhiều nhà cung cấp yêu cầu thanh toán trước hoặc siết tín dụng, khiến chi phí vốn tăng mạnh, tạo áp lực lớn cho hoạt động thu mua dầu thô”, Tổng giám đốc Kazutaka Yamato cho hay.

Trước bối cảnh thị trường xăng dầu chịu nhiều áp lực từ xung đột địa chính trị, lãnh đạo Bộ Công thương yêu cầu Nhà máy Lọc dầu Nghi Sơn phải bảo đảm chắc chắn nguồn dầu thô, bởi nếu không chủ động, các doanh nghiệp đầu mối sẽ rơi vào thế bị động, trong khi việc mua bổ sung không hề dễ dàng.

Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn được yêu cầu phải thông báo kế hoạch cung ứng cho các đầu mối trước từ 1-2 tuần, đồng thời báo cáo Bộ Công thương để phục vụ điều hành. Đây là yêu cầu mang tính điều hành thị trường, nhằm giảm thiểu rủi ro gián đoạn nguồn cung.

Khẩn trương lập kho dự trữ xăng dầu

Bên cạnh lo nguồn cung xăng dầu đáp ứng cho tiêu dùng, sản xuất kinh doanh thông qua các hoạt động nhập khẩu xăng dầu thành phẩm, nhập dầu thô phục vụ 2 nhà máy lọc dầu Nghi Sơn và Dung Quất, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chỉ đạo khẩn trương xây dựng kho dự trữ xăng dầu chiến lược tại Khu kinh tế Nghi Sơn (Thanh Hóa).

Tại buổi làm việc tại Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn và khảo sát địa điểm dự kiến xây dựng kho dự trữ xăng dầu hôm 29/3, Thủ tướng cho biết, Việt Nam sẽ triển khai nhanh nhất việc xây dựng kho dự trữ dầu thô chiến lược tại khu vực Nghi Sơn, phục vụ nhà máy và các nhu cầu khác.

Thủ tướng yêu cầu tỉnh Thanh Hóa sớm làm việc với các hộ dân có đất dự kiến thu hồi, tiến hành nhanh công tác giải phóng mặt bằng. Bộ Công thương chỉ đạo xây dựng dự án theo hướng triển khai nhanh trong trường hợp khẩn cấp.

“Nghiên cứu ai làm tốt thì giao triển khai dự án, tinh thần là đa dạng hóa nguồn cung, nhằm góp phần đảm bảo an ninh năng lượng của Việt Nam”, Thủ tướng chỉ đạo.

Trước đó, Thủ tướng đã trao đổi với lãnh đạo một số quốc gia có trữ lượng và năng lực lớn về sản xuất, cung ứng xăng dầu, đề nghị hợp tác hỗ trợ Việt Nam xây dựng kho dự trữ chiến lược, trong đó có địa điểm tại Nghi Sơn.

Gần nhất, trong chuyến thăm chính thức Liên bang Nga, Thủ tướng làm việc với Công ty Zarubezhneft - đối tác hàng đầu của Việt Nam trong lĩnh vực dầu khí. Doanh nghiệp này đề xuất cung cấp dầu, khí trên cơ sở dài hạn ổn định và xây dựng hệ thống kho dự trữ dầu tại Việt Nam.

Mức dự trữ xăng dầu của Việt Nam đang ở khoảng cách khá xa so với nhiều quốc gia. Các nước thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế duy trì mức tối thiểu tương đương 90 ngày nhập khẩu ròng, thậm chí nhiều quốc gia châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc còn xây dựng hệ thống dự trữ lên tới 160-200 ngày tiêu thụ.

Việt Nam chưa có kho dự trữ xăng dầu quốc gia riêng biệt. Dự trữ xăng dầu quốc gia hiện được để tại kho của doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu lớn.

Việc dự trữ xăng dầu còn thấp, dẫn tới tình huống trong nhiều giai đoạn thị trường biến động, nhu cầu tăng cao, hoặc khi thế giới bất ổn về nguồn cung, điều hành xăng dầu gặp khó khăn.

Theo Quyết định 861/QĐ-TTg ngày 18/7/2023 về quy hoạch hạ tầng dự trữ, cung ứng xăng dầu, khí đốt, Việt Nam sẽ xây kho chứa xăng dầu riêng để nâng năng lực dự trữ. Tổng dự trữ dầu thô, sản phẩm xăng dầu cả nước phấn đấu đạt 75-80 ngày nhập khẩu ròng và nâng lên 90 ngày vào năm 2030.

Tại Kết luận số 14-KL/TW ban hành tháng 3/2026, Bộ Chính trị yêu cầu “khẩn trương xây dựng chiến lược quốc gia về cung ứng, dự trữ nguyên, nhiên liệu trong dài hạn”, đồng thời nhấn mạnh phải bảo đảm nguồn cung, ổn định giá xăng dầu trong mọi tình huống.

Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam (VINPA), ông Bùi Ngọc Bảo nhấn mạnh, đầu tư, xây dựng hệ thống kho dự trữ xăng dầu quốc gia là yêu cầu cấp thiết, nhằm đáp ứng mục tiêu dự trữ tương đương 90 ngày nhập ròng theo tinh thần Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Dù vậy, với một nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam, việc dồn toàn bộ ngân sách để đạt mục tiêu dự trữ quốc gia tương đương 90 ngày là thách thức lớn. Do đó, cần lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt hơn, theo hướng kết hợp giữa dự trữ quốc gia và dự trữ lưu thông tập trung.

“Cùng với dự trữ xăng dầu quốc gia, cần tạo thêm nguồn khác như dự trữ xăng dầu lưu thông tập trung thông qua Quỹ bình ổn giá xăng dầu, quỹ này sẽ thực hiện mua xăng dầu khi giá rẻ”, ông Bảo gợi ý.