Từ “điểm nóng” ô nhiễm đến kỳ vọng hệ sinh thái môi trường hiện đại

Ngày 20/5, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng đã đi kiểm tra hiện trạng Khu xử lý chất thải rắn Xuân Sơn và làm việc tại Nhà máy điện rác Seraphin thuộc Tập đoàn AMACCAO, nghe báo cáo tổng thể về công tác xử lý chất thải rắn trên địa bàn TP. Hà Nội.

Tham dự buổi làm việc có Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Bùi Duy Cường; lãnh đạo một số sở, ngành Thành phố; đại diện UBND các xã, phường Suối Hai, Tùng Thiện; lãnh đạo Tập đoàn AMACCAO cùng các đơn vị liên quan.

Tại buổi làm việc, ông Nguyễn Văn Vinh, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc Tập đoàn AMACCAO cho biết, doanh nghiệp đang đề xuất triển khai đồng bộ một hệ sinh thái môi trường tại Khu xử lý chất thải rắn Xuân Sơn với 4 cấu phần trọng tâm gồm khu liên hợp xử lý chất thải và tái chế vật liệu xây dựng; bãi chôn lấp tro bay; Nhà máy xử lý rác và phát điện AMACCAO - Thành Công; cùng dự án khu phức hợp sinh thái Xuân Sơn kết hợp phục hồi môi trường bãi chôn lấp cũ.

Theo ông Nguyễn Văn Vinh, sau gần một năm vận hành, Nhà máy điện rác Seraphin đang phát sinh khoảng 300 tấn tro xỉ/ngày đêm. Về nguyên tắc công nghệ, lượng tro xỉ này cần được tận dụng để sản xuất vật liệu xây dựng hoặc làm nền đường. Tuy nhiên, thực tế hiện nay, nhiều dự án đầu tư công chưa phê duyệt danh mục vật liệu tái chế, khiến đầu ra của nguồn vật liệu này gặp khó khăn.

Từ thực tế đó, Tập đoàn AMACCAO đề xuất đầu tư nhà máy tái chế tro xỉ kết hợp xử lý chất thải rắn xây dựng của TP. Hà Nội. Theo lãnh đạo doanh nghiệp, việc tích hợp hai dây chuyền xử lý hoàn toàn tương thích về công nghệ, vừa tận dụng được nguồn nguyên liệu tái chế, vừa góp phần giải quyết khối lượng lớn phế thải xây dựng phát sinh trong quá trình cải tạo, chỉnh trang đô thị của Thủ đô.

Một nội dung cấp thiết khác được doanh nghiệp kiến nghị là xử lý tro bay, loại chất thải nguy hại phát sinh khoảng 60 tấn/ngày đêm từ quá trình đốt rác. Ông Nguyễn Văn Vinh cho biết hiện doanh nghiệp đang sử dụng tạm kho chứa diện tích 1,57 ha do Thành phố hỗ trợ. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp trước mắt.

“Doanh nghiệp kiến nghị Thành phố sớm chấp thuận đầu tư bãi chôn lấp tro bay đạt chuẩn kỹ thuật để bảo đảm nhà máy vận hành liên tục, an toàn”, ông Nguyễn Văn Vinh đề xuất.

Đối với dự án Nhà máy xử lý rác và phát điện AMACCAO - Thành Công công suất 1.000 tấn/ngày đêm, lãnh đạo Tập đoàn AMACCAO cho biết công tác chuẩn bị mặt bằng cơ bản hoàn tất, doanh nghiệp đã sẵn sàng về nhân lực, tài chính và thiết bị để triển khai thi công ngay sau khi được Thành phố chấp thuận.

Đáng chú ý, lãnh đạo doanh nghiệp cũng đưa ra cảnh báo về một “nghịch lý môi trường” của Hà Nội trong giai đoạn tới. Theo tính toán, tổng công suất các nhà máy điện rác đã và đang triển khai trên địa bàn lên tới hơn 14.000 tấn/ngày đêm, trong khi lượng rác phát sinh thực tế đến năm 2030 được dự báo chỉ khoảng 9.000 – 9.500 tấn/ngày đêm. Điều này đồng nghĩa nguy cơ thiếu hụt từ 4.500 – 5.000 tấn rác/ngày cho các nhà máy điện rác là hiện hữu.

Theo ông Nguyễn Văn Vinh, lời giải căn cơ nằm ở việc cho phép xử lý lượng rác cũ đã chôn lấp nhiều năm tại Xuân Sơn và Nam Sơn. Riêng tại Xuân Sơn hiện tồn lưu khoảng 4 triệu tấn rác cũ, tạo áp lực lớn về môi trường, nước rỉ rác, đồng thời ảnh hưởng đến thu hút đầu tư khu vực phía Tây Thủ đô. Nếu được xử lý đồng bộ, quỹ đất sau phục hồi có thể từng bước hình thành không gian sinh thái, công viên công cộng và các dịch vụ phục vụ người dân.

Chuyển từ xử lý cuối nguồn sang quản trị môi trường tổng thể

Trao đổi tại buổi làm việc, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Bùi Duy Cường cho biết, nhờ sự quan tâm của Thành phố cùng nỗ lực của doanh nghiệp, Hà Nội hiện đã vận hành hiệu quả hai nhà máy điện rác lớn gồm Nhà máy điện rác Sóc Sơn và Nhà máy điện rác Seraphin tại Xuân Sơn.

Hai cơ sở này hiện xử lý khoảng 6.500 tấn rác/ngày trên tổng số hơn 8.000 tấn rác phát sinh. Dù vậy, Thành phố vẫn phải chôn lấp hơn 1.000 tấn rác/ngày, chủ yếu tại Nam Sơn.

Theo đồng chí Bùi Duy Cường, việc đưa các nhà máy điện rác vào vận hành đã giúp giảm đáng kể áp lực chôn lấp mới, song Hà Nội vẫn đang đối diện khối lượng rác cũ tồn lưu rất lớn. Hiện Nam Sơn còn khoảng 30 triệu tấn rác cũ, trong khi Xuân Sơn khoảng 4 triệu tấn.

“Thành phố xác định phải đồng thời xử lý rác phát sinh mới và từng bước xử lý lượng rác cũ đã chôn lấp nhằm cải thiện môi trường, giải phóng quỹ đất và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội cho các địa phương chịu ảnh hưởng môi trường kéo dài nhiều năm”, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Bùi Duy Cường nhấn mạnh.

Đối với các kiến nghị của Tập đoàn AMACCAO, lãnh đạo Thành phố cho biết cơ bản đồng thuận về chủ trương. Cụ thể, với Nhà máy điện rác AMACCAO - Thành Công giai đoạn 2 công suất 1.000 tấn/ngày đêm, Thành phố yêu cầu chủ đầu tư khẩn trương hoàn thiện thủ tục để khởi công trong đầu tháng 6/2026, phấn đấu hoàn thành trong năm 2027.

Về xử lý tro bay, đồng chí Bùi Duy Cường đánh giá đây là vấn đề cấp bách bởi diện tích lưu chứa hiện nay đã gần hết. Thành phố thống nhất chủ trương nghiên cứu đầu tư khu chôn lấp tro bay ngay trong khuôn viên khu xử lý chất thải, giao doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ gửi Sở Tài chính xem xét theo quy định.

Cùng với đó, Thành phố cũng ủng hộ chủ trương xử lý tro xỉ kết hợp tái chế vật liệu xây dựng nhằm tận dụng nguồn tài nguyên tái chế, phục vụ nhu cầu đầu tư xây dựng ngày càng lớn của Hà Nội.

Đối với đề án xử lý rác cũ đã chôn lấp, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Bùi Duy Cường đánh giá đây là hướng đi cần thiết và hiệu quả. Hiện Sở Nông nghiệp và Môi trường đang phối hợp các đơn vị xây dựng đơn giá xử lý rác cũ làm cơ sở triển khai.

Theo quy trình kỹ thuật, sau khi sàng lọc, chỉ khoảng 30% thành phần rác cũ đủ điều kiện đưa vào lò đốt; phần còn lại là bùn thải và vật chất trơ sẽ được xử lý phù hợp tại chỗ. Thành phố sẽ nghiên cứu hình thức đầu tư phù hợp cho dự án xử lý rác cũ, đồng thời tính toán phương án khai thác hiệu quả quỹ đất sau phục hồi môi trường theo hướng công viên cây xanh, dịch vụ, du lịch, văn hóa và thể thao.

Kết luận buổi làm việc, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng đánh giá cao những nỗ lực của các doanh nghiệp môi trường, đặc biệt là Tập đoàn AMACCAO và Nhà máy điện rác Seraphin trong quá trình đồng hành cùng Thành phố giải quyết bài toán ô nhiễm môi trường kéo dài nhiều năm tại Xuân Sơn.

Chủ tịch UBND TP. Hà Nội nhấn mạnh, chỉ cách đây vài năm, Xuân Sơn và Nam Sơn vẫn là những “điểm nóng” ô nhiễm với mùi rác ảnh hưởng lớn tới đời sống người dân. Tuy nhiên đến nay, nhờ việc đưa các nhà máy điện rác vào vận hành, môi trường khu vực đã cải thiện rõ rệt, không gian sống đang dần “quay trở lại hiền hòa, gần gũi hơn với người dân”.

Đối với các đề xuất của doanh nghiệp, đồng chí Vũ Đại Thắng khẳng định Thành phố ủng hộ về chủ trương với tinh thần: “Những gì phục vụ xử lý môi trường thì phải tạo điều kiện nhanh nhất”.

Riêng dự án chôn lấp tro bay, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội yêu cầu các sở, ngành khẩn trương hoàn thiện thủ tục vì đây là vấn đề cấp bách. Theo lãnh đạo Thành phố, nếu không xử lý kịp thời, nguy cơ nhà máy phải dừng hoạt động do không còn diện tích lưu chứa tro bay hoàn toàn có thể xảy ra.

Chủ tịch UBND TP. Hà Nội cũng thống nhất cao với định hướng xử lý tro xỉ, tái chế chất thải rắn xây dựng và xử lý bùn thải theo hướng kinh tế tuần hoàn, phục vụ trực tiếp nhu cầu tái thiết đô thị của Thủ đô. Đồng thời, đồng chí hoan nghênh đề xuất xây dựng khu phức hợp sinh thái Xuân Sơn gắn với xử lý triệt để rác cũ đã chôn lấp, coi đây là giải pháp căn cơ để phục hồi môi trường và khai thác hiệu quả quỹ đất sau xử lý.

Dẫn kinh nghiệm quốc tế, trong đó có Singapore, nơi các bãi rác sau xử lý được chuyển đổi thành không gian công cộng phục vụ người dân, đồng chí Vũ Đại Thắng cho rằng Hà Nội hoàn toàn có thể hướng tới mô hình tương tự nếu xử lý thành công các bãi rác cũ tại Nam Sơn và Xuân Sơn.

Theo Chủ tịch UBND TP. Hà Nội, xử lý rác hiện mới chỉ là “khâu cuối” trong toàn bộ chu trình quản lý chất thải. Trên thực tế, Thành phố vẫn còn nhiều vấn đề từ khâu thu gom, vận chuyển, trung chuyển đến kiểm soát mùi, bụi và ô nhiễm môi trường đô thị, nhất là trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh cải tạo, tái thiết đô thị quy mô lớn.

Trên tinh thần đó, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì tham mưu tổng thể các giải pháp kiểm soát ô nhiễm môi trường, đặc biệt là ô nhiễm không khí và bụi đô thị; nghiên cứu mô hình quản lý phù hợp với các dịch vụ môi trường quy mô lớn thay vì phân tán nhỏ lẻ theo từng địa phương.

Đồng thời, Thành phố tiếp tục phối hợp với các doanh nghiệp môi trường như AMACCAO, Thiên Ý để nghiên cứu, ứng dụng các giải pháp công nghệ mới trong xử lý chất thải, kiểm soát bụi và nâng cao chất lượng môi trường sống cho người dân Thủ đô.