Chuyển đổi từ phương pháp thuế khoán sang phương pháp kê khai không hề làm tăng thuế

Tại Hội thảo, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA) khẳng định: "Việc chuyển đổi từ phương pháp thuế khoán sang phương pháp kê khai không hề làm tăng thuế. Chính sách thuế vẫn giữ nguyên. Nếu nộp thuế theo phương pháp doanh thu nhân với tỉ lệ thì tỉ lệ thuế vẫn như cũ, không có gì thay đổi. Nếu nộp thuế theo thu nhập tính thuế theo tỉ lệ thì cũng tương tự như doanh nghiệp hiện nay đang thực hiện, không cao hơn và không có thay đổi. Thậm chí, trong nhiều trường hợp còn thấp hơn, nhờ việc nâng mức doanh thu miễn thuế từ 100 triệu đồng lên 500 triệu đồng".

Chuyên gia thuế nêu ví dụ, hộ cá nhân kinh doanh cho thuê nhà trước đây có doanh thu 500 triệu đồng phải nộp thuế 50 triệu đồng. Nhưng hiện nay, với quy định mới, mức doanh thu đó không phải nộp thuế đồng nào. Đây là sự thay đổi theo hướng giảm chứ không phải tăng.

Thứ hai, khi chuyển từ hộ khoán sang kê khai, nhiều hộ còn băn khoăn. Tuy nhiên, đây là xu hướng tất yếu của kỷ nguyên số, không chỉ ở Việt Nam mà ở nhiều nước trên thế giới. Tại Nhật Bản, dù chỉ mua một hộp tăm giá 10 Yên cũng có hóa đơn đầy đủ. Đó là điều rất bình thường. Khi có hóa đơn, chính các hộ kinh doanh cũng được hưởng lợi bởi vì có hóa đơn, chứng từ rõ ràng sẽ giúp họ yên tâm hơn, tạo niềm tin với khách hàng và đối tác.

Ngoài ra, bà Cúc nhấn mạnh về các rủi ro pháp lý liên quan đến thuế. Theo quy định của Bộ luật Hình sự, Điều 200, nếu cố tình trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên thì có thể bị phạt tù đến 7 năm, chưa kể các hình thức xử phạt tiền. Bên cạnh đó, theo Nghị định 49, cá nhân nợ thuế từ 50 triệu đồng trở lên còn có thể bị cấm xuất cảnh. Đây là những rủi ro rất lớn.

Trong khi đó, với hình thức thuế khoán, nếu doanh thu tăng trên 50% mà không kịp điều chỉnh thì có thể bị xem là hành vi trốn thuế. Vì vậy, khi chuyển sang cơ chế tự khai – tự tính – tự nộp – tự chịu trách nhiệm, các hộ sẽ chủ động hơn. Việc nộp thuế hiện nay có thể thực hiện qua nhiều nền tảng như eTax Mobile, cổng thông tin điện tử…, hoạt động 24/24, rất thuận tiện.

"Đúng là khi chuyển sang kê khai thì hộ kinh doanh phải giữ sổ sách, nhưng theo Thông tư 152, hệ thống sổ sách khá đơn giản, chỉ có 4 loại sổ. Thông qua việc ghi chép này, các hộ cũng có thể biết rõ hiệu quả kinh doanh của mình: Vốn, doanh thu, chi phí ra sao để điều chỉnh hoạt động cho phù hợp. Trong cái khó cũng sẽ xuất hiện những thuận lợi mới cho hoạt động kinh doanh", bà Cúc nói.

Giải tỏa những vướng mắc cho hộ kinh doanh

Tuy nhiên, theo bà Cúc, thực tế vẫn có nhiều khó khăn. Mặc dù có ý kiến cho rằng 99% hộ đã triển khai được, nhưng trên thực tế, nhiều hộ cá nhân kinh doanh vẫn gặp vướng mắc.

Theo vị chuyên gia này, hiện nay có những hộ kinh doanh theo mô hình rất phức tạp: Vừa có sạp chợ truyền thống, vừa cho thuê nhà, cho thuê xưởng, vừa bán hàng trên sàn thương mại điện tử. Trên các sàn thương mại điện tử cũng khác nhau: Có sàn có chức năng thanh toán và khấu trừ thuế, có sàn thì không. Ngoài ra còn có những người livestream bán hàng để hưởng hoa hồng, hoặc tự bán hàng trên mạng xã hội.

Nếu người bán livestream có đăng ký kinh doanh thì nộp thuế khoảng 7%. Nhưng nếu không đăng ký kinh doanh, thu nhập từ hoa hồng sẽ bị tính theo thuế thu nhập cá nhân từ 5% đến 35%, tùy mức thu nhập. Sự khác biệt này khiến nhiều người lo lắng và lúng túng.

Một vấn đề được bà chỉ ra là xuất hóa đơn đúng thời điểm. Có sàn thương mại điện tử khấu trừ thuế nhưng lại không nhận hóa đơn, trong khi người bán vẫn phải xuất hóa đơn. Khi sàn chuyển tiền về cho cá nhân sau khi khấu trừ thuế thì việc xuất hóa đơn có thể bị chậm, dẫn đến nhiều băn khoăn.

Hiện nay, theo quy định từ 1/1 năm nay, hộ kinh doanh phải xuất hóa đơn. Tuy nhiên có những hộ chưa thực hiện được, dù vẫn bán hàng và đã có doanh thu. Họ thừa nhận sai sót nhưng chưa được hướng dẫn cụ thể "cầm tay chỉ việc". Vì vậy họ đặt câu hỏi: Liệu có thể xuất một hóa đơn tổng theo ngày, theo tuần hoặc theo tháng cho toàn bộ hàng hóa đã bán trong thời gian qua hay không? Đây là vấn đề cần được giải đáp rõ.

Bên cạnh đó, một khó khăn khác là hàng hóa đầu vào trước năm 2025. Trước đây nhiều hộ mua hàng không có hóa đơn chứng từ. Theo Nghị định 68, vấn đề này đã có hướng xử lý, ví dụ như tự xác định lại hàng tồn kho. Tuy nhiên vẫn còn vướng mắc. Ví dụ, với các hộ kinh doanh khách sạn, nhà nghỉ, nhà hàng, tài sản lớn nhất không phải là vật tư mà là tài sản cố định như nhà, khách sạn. Những tài sản này đã khấu hao bao nhiêu năm, còn bao nhiêu năm khấu hao để đưa vào chi phí khi chuyển sang phương pháp tính thuế theo thu nhập, hiện vẫn cần hướng dẫn cụ thể.

"Theo quan điểm cá nhân tôi, với những tài sản lớn như vậy, có thể hướng dẫn các hộ thuê công ty hoặc trung tâm định giá để xác định giá trị tài sản, lập bảng kê gửi cơ quan thuế để làm căn cứ khấu hao phần còn lại", bà Cúc khuyến nghị.

Một vấn đề khác mà các hộ rất băn khoăn là truy thu thuế. Mặc dù Nghị định 68, Thông tư 18 và công văn của cơ quan thuế đều khẳng định không truy thu, nhưng nhiều người vẫn lo lắng.

Hiện nay có rất nhiều người, kể cả cán bộ, công chức, bán hàng online ngoài giờ và trước đây chưa kê khai thuế. Nếu bây giờ bắt đầu kê khai thì họ lo liệu có bị truy thu các năm trước hay không. Ví dụ, tại Hưng Yên, có hộ kinh doanh nói thẳng rằng: doanh thu thực tế của họ là 80 tỷ đồng, nhưng đang khai thuế 3 tỷ đồng. Bây giờ họ không muốn trốn thuế, muốn khai đúng lên 100 tỷ đồng, nhưng lại sợ bị truy thu các năm trước, có thể lên tới 5–7 năm. Nếu nỗi sợ đó tồn tại, họ sẽ chỉ khai tăng nhẹ lên 7 tỷ đồng hoặc 10 tỷ đồng, chứ không dám khai đúng. Như vậy, tình trạng giấu doanh thu sẽ tiếp tục tồn tại.

Do đó, ở thời điểm chuyển đổi này, cần có cách tiếp cận linh hoạt: Với những trường hợp không buôn lậu, không sản xuất hàng giả, không gây ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, thì nên khuyến khích họ kê khai trung thực từ bây giờ, chấp nhận bỏ qua một số sai sót trước đây để tạo điểm dừng, giúp hệ thống trở nên minh bạch hơn.

Hiện nay vẫn có một nỗi lo khác. Cơ quan thuế nói không truy thu, trừ trường hợp gian lận, trốn thuế. Nhưng khái niệm này khi áp dụng giữa các cơ quan khác nhau lại có thể khác nhau. Ví dụ, cơ quan quản lý thị trường có thể xác định hàng hóa là hàng giả, hàng nhái, đặc biệt tại một số chợ như Ninh Hiệp, nhiều mặt hàng gắn nhãn thương hiệu nước ngoài nhưng thực chất là hàng nhái. Khi đó, các cơ quan như quản lý thị trường hoặc cơ quan điều tra có thể xử lý, trong khi cơ quan thuế lại không truy thu.

"Vì vậy, chúng tôi đề nghị cần có hướng dẫn thống nhất giữa các cơ quan chức năng, có thể dưới dạng thông tư liên bộ, để xác định rõ trường hợp nào được miễn truy thu, trường hợp nào phải xử lý. Có như vậy, các hộ kinh doanh mới yên tâm", bà Cúc đề nghị.

Ngoài nỗ lực của Nhà nước và cơ quan thuế, bản thân các hộ kinh doanh cũng cần chủ động nâng cao hiểu biết về chính sách thuế. Nếu chưa nắm rõ, có thể nhờ đến đại lý thuế, các công ty dịch vụ kế toán, các đơn vị cung cấp phần mềm, hoặc sự hỗ trợ của các tổ chức tín dụng và giải pháp công nghệ để thực hiện kê khai thuận lợi, minh bạch và giảm rủi ro.

"Cuối cùng, tôi nhấn mạnh rằng các hộ kinh doanh cũng cần nhận thức rõ nghĩa vụ và trách nhiệm của mình. Khi Đảng, Nhà nước và cơ quan thuế hỗ trợ, thì mỗi người cũng phải xây dựng văn hóa kinh doanh trung thực, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật. Làm giàu hợp pháp là điều rất đáng trân trọng: giàu cho gia đình, cho dòng họ và cho đất nước. Nhưng nếu trốn thuế thì từ niềm tự hào đó có thể dẫn đến vòng lao lý. Nghĩa vụ nộp thuế đã được quy định trong Hiến pháp, mọi công dân và doanh nghiệp đều phải thực hiện.

Tôi mong bà con cố gắng làm giàu chính đáng, tuân thủ pháp luật về thuế, đồng thời mong các cơ quan thuế và các ngành liên quan phối hợp chặt chẽ để tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch, giúp quá trình chuyển đổi này thực sự đi vào cuộc sống", bà Cúc nhấn mạnh.