Snoul - Koun Mom - Gia Lai: Những chương mới của nông nghiệp thế giới

Tận mắt nhìn những trang trại chuối xanh mướt, chạy tít tắp tới chân trời và đang thu hoạch luân phiên ở Soul hay Kom Monh, những người khó tính có lẽ cũng không dấu nổi sự ngỡ ngàng vì những điều mà doanh nhân Trần Bá Dương làm được.

Mới 3 năm trước, năm 2022, ông Dương đã biến các khu liên hợp Snuol (11.000 ha) và Koun Mom (25.000 ha) tại Campuchia trở thành những đại công trường, nơi thực hiện giấc mơ có những cánh đồng đủ lớn để thử nghiệm máy móc, cơ giới hóa, chuẩn hóa quy trình sản xuất ở quy mô lớn.

Mặt bằng được san gạt về cùng cao độ, tạo điều kiện cho tưới tiêu, thoát nước chủ động và cơ giới hóa đồng bộ. Khu vực trồng trọt được tổ chức thành các module lớn, mỗi xí nghiệp chuối có quy mô khoảng 1.200 ha. Hệ thống thủy lợi được đầu tư bài bản với hồ chứa, đập trữ, kênh dẫn và mương thoát nước được tính toán kỹ lưỡng. Việc lựa chọn giống chuối già Nam Mỹ làm cây trồng chủ lực cũng được tính toán dựa trên tính phổ biến toàn cầu, giá trị dinh dưỡng cao, nhưng đòi hỏi sự kiểm soát nghiêm ngặt từ giống, nước, dinh dưỡng đến thu hoạch và logistics…

Quyết định tái thiết toàn bộ mặt bằng sản xuất theo chuẩn công nghiệp, từ cao độ, hệ thống thủy lợi, giống cây trồng đến tổ chức chăn nuôi theo hướng tuần hoàn, hữu cơ của ông từng khiến nhiều người lo ngại bởi chi phí lớn và rủi ro cao. Nhưng ông và đội ngũ kỹ sư, công nhân xuất thân từ cơ khí - ô tô của ông không nghĩ vậy. Nhiều người chấp nhận rời các nhà máy ở Chu Lai để đến những vùng đất mới, học lại từ đầu một lĩnh vực hoàn toàn khác, với kỷ luật và tinh thần của người làm công nghiệp.

Hiện tại, hai khu liên hợp cũng đã hiện ra như một thành phố nông nghiệp. 510 km nền đường giao thông đã hoàn thành và đang tiến tới thảm nhựa, đổ bê tông. 43 km đê bao, 42 hồ tưới, 11 hồ điều tiết, 8 đập trữ nước, 39 km kênh dẫn nước, 49 km đường ống dẫn nước, 1.344 km mương thoát nước, 512 km hào thoát nước và 520 km đường dây điện đã được xây dựng…

2.700 ha chuối ở Snuol và 1.600 ha tại Koun Mom đã lấp đầy. Nhưng đó cũng chỉ là bước đầu. Theo kế hoạch, năm 2026, diện tích chuối ở Snuol sẽ tiếp tục tăng lên, đạt 5.200 ha và sau đó lên 5.600 ha vào năm 2027. Còn ở Koun Mom cũng sẽ đạt 5.600 ha và sau đó là 8.200 ha trong cùng thời gian.

Song song với trồng chuối, chăn nuôi bò thịt được triển khai để tận dụng phụ phẩm chuối làm thức ăn và quay vòng phân bò làm phân hữu cơ cải tạo đất.

Cùng với nuôi bò tại hai khu liên hợp ở Campuchia, tại Gia Lai, dự án trồng cây lâu năm kết hợp chăn nuôi bò tại xã Ia Púch với quy mô hơn 2.450 ha đã trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi nông nghiệp tuần hoàn quy mô lớn.

Tới hết năm 2025, tại Ia Puch đã hình thành đàn bò 49.000 con. Còn đàn bò tại hai trang trại ở Campuchia là khoảng 78.000 con. Tuy vậy, số bò này vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu phân hữu cơ cho các diện tích chuối đã được trồng. Theo kế hoạch, đến cuối năm 2027, tổng số đàn bò của Thaco từ 3 nông trại ở Campuchia và Việt Nam sẽ đạt hơn 180.000 con. Mục tiêu được hướng tới của THACO Agri là có 600.000 con bò thịt vào năm 2030.

Trong các hồ tưới, cá được thả nuôi để vừa tạo thêm sản phẩm, vừa tăng chất lượng nguồn nước. Tại các xưởng đóng gói, bên cạnh các công đoạn rửa, phân loại và đóng thùng chuối tươi, xơ chuối được thu hồi làm nguyên liệu cho đối tác sản xuất vật liệu xanh. Chuối loại - với tỷ lệ chỉ khoảng 3%, được tận dụng làm thức ăn cho bò và cá.

Không dừng lại ở chuỗi sản phẩm chuối - bò - cá, THACO Agri đang nghiên cứu phát triển thêm các sản phẩm như dứa, bưởi, sầu riêng và cả cá sấu, nhằm hoàn thiện hệ sinh thái nông nghiệp tích hợp, tuần hoàn.

Từ đối tác đến người kiến tạo

Những thành phố nông nghiệp không chỉ thu hút sự chú ý giới làm nông nghiệp trong nước. Fresh Del Monte – tập đoàn trái cây có lịch sử 135 năm, hoạt động tại hơn 80 thị trường – đã ký hợp đồng dài hạn mua chuối của THACO Agri để xuất khẩu sang Nhật Bản, Hong Kong, Singapore và Trung Đông. Sản lượng tối thiểu năm 2026 là 71.500 tấn mỗi năm và sẽ nâng lên 240.000 tấn/năm trong các giai đoạn tiếp theo. Điều khiến Del Monte quan tâm không chỉ là sản lượng, mà là cách một doanh nghiệp Việt tổ chức nông nghiệp bằng tư duy cơ khí - kỹ thuật.

Tại lễ ký kết cuối tháng 11/2025, ông Mohammed Abbas (người vừa trở thành Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc điều hành của Fresh Del Monte từ tháng 1/2026) không giấu sự ấn tượng khi nhận xét rằng, những gì THACO Agri đạt được trong 2 -3 năm là điều Del Monte phải mất tới cả trăm năm mới xây dựng được.

Với hơn 40.000 ha trang trại tự trồng và mạng lưới đối tác rộng khắp toàn cầu, nhận xét này phản ánh góc nhìn của một tập đoàn giàu kinh nghiệm. Điều khiến Del Monte đặc biệt quan tâm không chỉ là sản lượng hay chất lượng chuối, mà là cách THACO đưa tư duy cơ khí - kỹ thuật vào nông nghiệp.

Theo ông Abbas, quan niệm chỉ có nông dân hay người học nông nghiệp mới làm được nông nghiệp đã bị phá vỡ. Tại THACO Agri, đội ngũ nòng cốt là các kỹ sư cơ khí, kỹ thuật, những người đã nhanh chóng trở thành chuyên gia nông nghiệp nhờ tư duy hệ thống và kỷ luật vận hành.

Từ chỗ đến để hỗ trợ nâng cấp canh tác, Fresh Del Monte hiện đã đề nghị THACO hỗ trợ ngược lại trong cơ giới hóa trồng trọt và tự động hóa đóng gói. Theo kế hoạch, THACO Industries (tập đoàn thành viên của THACO) sẽ bàn giao nhà máy đóng gói chuối vào tháng 6/2026 và tiến đến cung cấp máy móc ứng dụng trong trồng dứa cho Fresh Del Monte.

Dù Philippines là nguồn cung chính về chuối và dứa cho thị trường châu Á và Trung Đông suốt 50 - 70 năm qua, nhưng với những gì THACO đã làm được và đang tiến hành, các chuyên gia nông nghiệp và kinh doanh sừng sỏ như Del Monte cũng không ngại đưa ra dự báo về việc bản đồ nông nghiệp thế giới trong ngành chuối và dứa sắp có sự thay đổi hoàn toàn, cho thấy quy mô tác động của mô hình THACO Agri.

“Tôi tin chỉ vài năm tới, mô hình mà THACO đang triển khai sẽ được đưa vào giảng dạy và nhân rộng nhiều nơi trên thế giới. Dựa trên những gì đang làm, THACO sẽ đưa Việt Nam lên bản đồ nông nghiệp quốc tế”, ông Mohammed Abbas nói.

Không chỉ có Del Monte, 15 doanh nghiệp nước ngoài khác cũng đang nhập khẩu chuối “Made by THACO Agri” để cung cấp cho thị trường Trung Quốc, Nhật Bản và Trung Á...

Làm nông nghiệp với triết lý công nghiệp hoá

Trong lễ ký kết với Del Monte, Chủ tịch Trần Bá Dương đã nói, ông là người vui và xúc động nhất vì sau nhiều công sức, tìm tòi, suy nghĩ và quyết tâm, những gì ông và đội ngũ THACO thực hiện trên các cánh đồng đã được công nhận bởi chính đối tác mua hàng lớn, thông qua hợp đồng lớn.

Với Trần Bá Dương, niềm vui lớn nhất không chỉ là sản lượng hay hợp đồng, mà là việc những nỗ lực dài hơi đã được ghi nhận bằng giá trị thực. Trong nông nghiệp lại càng vậy, ông nói, vì lĩnh vực này đòi hỏi kiên nhẫn và kỷ luật, đòi hỏi làm thật, đầu tư thật và chịu trách nhiệm thật.

Khi bắt tay hợp tác chiến lược với Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai hồi năm 2018, với lợi thế rất lớn về những cách động thẳng cánh cò bay, nhưng ông đã quyết định làm lại từ đầu, tái thiết toàn bộ mặt bằng sản xuất theo chuẩn công nghiệp, thay vì vá víu, cải tạo trên nền hiện có để thực hiện được yêu cầu phát huy tối đa hệ thống cơ giới hóa trong nông nghiệp.

Ông Dương chọn hướng đi khó hơn, nhưng chính là con đường xây dựng vị thế mới cho Việt Nam trên bản đồ nông nghiệp thế giới. Việt Nam không chỉ còn là nơi cung ứng, mà đang trở thành chủ thể có khả năng đóng góp mô hình và tư duy mới cho nông nghiệp thế giới nhờ chính những doanh nhân làm thật, đầu tư thật và chịu trách nhiệm thật.