Kể từ ngày 1/1, ngành thuế Việt Nam đã đánh dấu một bước ngoặt lớn khi chính thức áp dụng phương thức thuế kê khai đối với hộ và cá nhân kinh doanh theo Luật Quản lý thuế.

Sự thay đổi này không chỉ đơn thuần là việc thay đổi cách tính toán con số mà còn là một cuộc cách mạng trong tư duy quản lý, hướng tới sự chuyên nghiệp, minh bạch và hội nhập với xu hướng chuyển đổi số toàn cầu. Tuy nhiên, việc chuyển từ nộp một mức thuế cố định (thuế khoán) sang tự kê khai dựa trên hóa đơn, chứng từ thực tế đang đặt ra cả cơ hội lẫn thách thức lớn cho hàng triệu hộ kinh doanh trên cả nước.

Điểm mới quan trọng nhất trong chính sách này chính là việc nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế lên mức 500 triệu đồng/năm. Theo đó, chỉ những hộ kinh doanh có doanh thu vượt qua con số này mới phải thực hiện nghĩa vụ nộp thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và thuế giá trị gia tăng (VAT). Việc áp dụng phần mềm theo doanh thu thực tế được kỳ vọng sẽ giúp các hộ kinh doanh hoạt động bài bản hơn, đồng thời đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong việc thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước.

Về cách thức tính toán, thuế VAT đối với hộ có doanh thu trên 500 triệu đồng sẽ được tính theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu tùy theo từng ngành nghề cụ thể. Ví dụ: lĩnh vực phân phối, cung cấp hàng hóa áp dụng tỷ lệ 1%; dịch vụ là 5%; trong khi các hoạt động sản xuất, vận tải hoặc dịch vụ có gắn với hàng hóa áp dụng mức 3%. Đối với thuế TNCN, chính sách mới phân chia theo các nhóm doanh thu khác nhau để đảm bảo tính lũy tiến và công bằng…

Mặc dù quy định đã rõ ràng, nhưng thực tế triển khai trong những ngày đầu cho thấy vẫn có không ít trở ngại. Nhiều chủ hộ kinh doanh, đặc biệt là những người lớn tuổi, cảm thấy lúng túng trước các khái niệm mới như hóa đơn điện tử, sổ sách kế toán và quy trình tính thuế. Sự bùng nổ của thương mại điện tử cũng làm bài toán này khó hơn.

Nhiều hộ kinh doanh đa kênh trên Shopee, TikTok, Zalo hay Facebook gặp khó khăn trong việc tách bạch nguồn thu, xác định hóa đơn đầu ra - đầu vào khi doanh thu qua sàn thường đã bị khấu trừ tại nguồn. Ngoài ra, rủi ro về pháp lý, sự nhầm lẫn giữa hóa đơn bán lẻ và chứng từ hợp lệ, hay việc xuất hóa đơn sai thời điểm cũng là những nỗi lo thường trực của tiểu thương.

Trước những thách thức mà người dân gặp phải, ngành thuế đã triển khai hàng loạt giải pháp đồng bộ nhằm hỗ trợ tối đa cho hộ kinh doanh trong giai đoạn chuyển đổi.

Ông Mai Sơn, Phó cục trưởng Cục Thuế

Phát biểu tại hội thảo “Thực hiện thuế kê khai: Hộ kinh doanh cần lưu ý gì?” do Báo Tuổi Trẻ phối hợp với Cục Thuế (Bộ Tài Chính) tổ chức chiều ngày 15/1, ông Mai Sơn, Phó cục trưởng Cục Thuế khẳng định, giai đoạn đầu áp dụng thuế kê khai không đặt nặng việc kiểm tra, xử phạt. Đồng thời, ông Sơn cũng đưa ra nhiều thông điệp quan trọng để giải tỏa những băn khoăn, lo lắng của hộ kinh doanh.

Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn nhấn mạnh rằng, mục tiêu của ngành thuế là rà soát và hỗ trợ tối đa để khi bước vào kỳ kê khai chính thức, mọi vướng mắc đều được tháo gỡ. Cơ quan thuế cam kết tiếp nhận và phản hồi công khai mọi ý kiến phản ánh qua các kênh truyền thông chính thức. Tại các địa phương, 350 đơn vị thuế cơ sở được yêu cầu phải sâu sát, lắng nghe và trực tiếp giải quyết khó khăn cho từng hộ kinh doanh.

Triết lý quản lý của ngành thuế TP.HCM đã nêu rõ: "Thu ngân sách phải song hành với thu được lòng dân". Điều này khẳng định rằng, bên cạnh mục tiêu hoàn thành chỉ tiêu ngân sách, việc tạo điều kiện thuận lợi nhất để người dân yên tâm kinh doanh và tuân thủ pháp luật mới là mục tiêu bền vững.

Sự phối hợp giữa cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội - nghề nghiệp như Hội Tư vấn thuế, các đại lý thuế, cùng sự chủ động của người dân trong việc tiếp cận công nghệ sẽ là yếu tố quyết định sự thành công của chính sách thuế kê khai mới, góp phần xây dựng một hệ thống quản lý tài chính quốc gia hiện đại và minh bạch.

Tại TP.HCM - nơi quản lý khoảng 350.000 hộ kinh doanh - chính quyền đã phát động "Chiến dịch 60 ngày cao điểm đồng hành cùng hộ kinh doanh chuyển đổi phương thức thuế". Mục tiêu cốt lõi là hướng dẫn tận tình các thao tác trên tờ khai và phần mềm kế toán, đảm bảo không có hộ kinh doanh nào bị bỏ lại phía sau do rào cản công nghệ.

Chìa khóa để thực hiện thành công cuộc chuyển đổi này chính là đẩy mạnh chuyển đổi số. Ngành thuế đã xây dựng các chuyên mục hỗ trợ riêng trên cổng thông tin điện tử và đặc biệt là triển khai ứng dụng eTax Mobile trên thiết bị di động.

Ứng dụng này cho phép tiểu thương thực hiện các thao tác thuế mọi lúc, mọi nơi ngay trên điện thoại, giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào hồ sơ giấy và tiết kiệm thời gian đi lại. Để giảm bớt gánh nặng tài chính, cơ quan thuế còn phối hợp với các nhà cung cấp công nghệ để hỗ trợ miễn phí phần mềm kế toán cho hộ kinh doanh trong giai đoạn đầu.

Cơ quan thuế cũng triển khai "Cổng trải nghiệm dành cho hộ kinh doanh", cho phép các tiểu thương trực tiếp thực hành thao tác kê khai, nộp thuế và hoàn thuế trực tuyến dưới sự hướng dẫn của chuyên viên. Đối với những sai sót ban đầu trong hồ sơ, cơ quan thuế cam kết hỗ trợ điều chỉnh, bổ sung để đảm bảo đúng quy định, giúp người dân an tâm thực hiện nghĩa vụ.