Tỷ giá “êm ả” bất thường

So với cuối năm ngoái, tính đến cuối tuần qua tỷ giá gần như đứng im. Diễn biến của tỷ giá khá bất ngờ trong bối cảnh nhập siêu tăng mạnh.

Theo số liệu mới nhất của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), tính đến ngày 15/5, Việt Nam ghi nhận mức nhập siêu khoảng 14 tỷ USD, cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Đáng chú ý, cán cân thương mại đã thâm hụt liên tiếp từ đầu năm đến nay.

Không chỉ nhập siêu tăng mạnh, việc vốn ngoại tiếp tục rút ròng 2 tỷ USD từ đầu năm đến nay; lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tiếp tục duy trì ở mức cao; nhu cầu ngoại tệ tăng lên do yếu tố mùa vụ; USD vẫn tiếp tục tăng trên thế giới... cũng gây thêm áp lực cho tỷ giá.

Bất chấp các áp lực trên, tỷ giá hiện tại khá êm ả. Ông Trần Ngọc Báu, CEO WiGroup cho rằng, trong bối cảnh thâm hụt thương mại chạm mức kỷ lục, nhiều đồng tiền trong khu vực mất giá 5-7%, nhưng tỷ giá VND/USD vẫn duy trì trạng thái cân bằng là điểm tích cực trong công tác điều hành chính sách tiền tệ nói chung và ổn định tỷ giá nói riêng.

Tuy vậy, chuyên gia này cũng cảnh báo, đây là một yếu tố đáng lưu ý và phải cực kỳ cẩn trọng, bởi rất có khả năng thị trường đang có phần chủ quan về biến số này. Dù tỷ giá đang ổn định, song vẫn có nhiều ẩn số khó lường, phụ thuộc nhiều vào diễn biến giá xăng dầu và hành động của Fed.

Cụ thể, nếu giá xăng dầu tiếp tục duy trì mức cao hoặc tăng gấp rưỡi, thâm hụt có thể lên tới 2-2,5 tỷ USD/tháng. Theo đó, mỗi năm Việt Nam có thể bị “chảy” mất 10-12 tỷ USD. Đây là con số cực lớn so với quy mô dự trữ ngoại hối hiện nay và có thể gây khó khăn trong điều hành tỷ giá.

Mặt khác, khác với kỳ vọng Fed sẽ giảm lãi suất đầu năm, áp lực lạm phát do giá dầu có thể khiến Mỹ giữ nguyên, hoặc thậm chí tăng lãi suất thêm 1-2 lần trong năm 2026.

Nếu kịch bản này xảy ra, khoảng cách lãi suất giữa VND và USD sẽ nới rộng, tạo áp lực khổng lồ lên tỷ giá trong bối cảnh Việt Nam vẫn muốn duy trì lãi suất thấp để hỗ trợ doanh nghiệp.

“Tỷ giá năm 2026 sẽ là một bài toán hóc búa hơn nhiều so với lạm phát. Nếu tình trạng thâm hụt thương mại ở mức vài tỷ USD mỗi quý tiếp tục kéo dài, áp lực lên tỷ giá sẽ hiện hữu và đây là rủi ro tiềm ẩn cần được theo dõi sát sao để có phương án ứng phó kịp thời”, ông Báu cảnh báo.

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho biết, thời gian qua, cơ quan này đã duy trì chênh lệch lãi suất hợp lý giữa VND và USD để giữ sức hấp dẫn của tiền đồng, ổn định tỷ giá. Dù vậy, NHNN cũng thừa nhận, áp lực tỷ giá thời gian tới là không nhỏ.

Theo ông Phạm Chí Quang, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ (NHNN), hiện nay kinh tế - địa chính trị toàn cầu diễn biến khó lường. Căng thẳng địa chính trị tại khu vực Trung Đông khiến mặt bằng giá dầu và lạm phát neo ở mức cao. Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) đã điều chỉnh dự báo lạm phát toàn cầu tăng thêm 0,6 điểm phần trăm, lên khoảng 4,4%, cao hơn lạm phát thực tế năm 2025 là 4,1%. Trong bối cảnh này, chính sách tiền tệ tại nhiều quốc gia đang trở nên khó dự báo và có thể tăng, thay vì xu hướng giảm như năm 2025.

“Thay đổi về điều hành lãi suất của các ngân hàng trung ương lớn trên thế giới sẽ dẫn tới sự thay đổi của dòng vốn quốc tế, từ đó tác động tới tỷ giá, đặc biệt là với các nền kinh tế có độ mở sâu như Việt Nam (kim ngạch xuất nhập khẩu gấp 2 lần GDP)”, ông Quang cho biết.

Theo nhận định của chuyên gia phân tích Công ty cổ phần Chứng khoán MB (MBS), thời gian tới, thặng dư thương mại sẽ tiếp tục bị co hẹp khi nhập khẩu vẫn tăng trưởng mạnh hơn xuất khẩu. Dù khả năng xuất khẩu sẽ tích cực hơn từ cuối quý II/2026 khi bước vào mùa cao điểm, song chi phí nhập khẩu nguyên vật liệu, chi phí logistics tăng, USD phục hồi mạnh… khiến thặng dư thương mại khó cải thiện.

Ngoài ra, xung đột tại Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt sẽ là yếu tố tiếp tục thúc đẩy đà tăng của dầu và USD, khiến nhiều quan chức Fed ủng hộ quan điểm tăng lãi suất, tạo áp lực đáng kể lên tỷ giá VND/USD.

Dư địa với chính sách tiền tệ không còn nhiều

Theo ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường đại học Nguyễn Trãi), nếu lạm phát Mỹ có dấu hiệu tăng trở lại, không loại trừ Fed sẽ tăng lãi suất trong năm nay. Khi đó, dòng vốn và mặt bằng lãi suất tại nhiều nền kinh tế mới nổi, trong đó có Việt Nam, sẽ thay đổi lớn.

Tại Việt Nam, tỷ giá không chỉ đơn thuần tác động tới hoạt động xuất nhập khẩu, mà còn tác động rất lớn đến tâm lý kỳ vọng, đến lạm phát và ổn định vĩ mô. Việt Nam là nền kinh tế có độ mở lớn, sản xuất phụ thuộc rất lớn vào nguyên liệu đầu vào nhập khẩu, tỷ giá tăng mạnh sẽ khiến “nhập khẩu lạm phát” tăng theo.

TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế cũng cho rằng, nửa cuối năm nay, áp lực tỷ giá sẽ mạnh hơn nửa đầu năm (tỷ giá cả năm có thể tăng 3-5%). Đặc biệt, áp lực kép với tỷ giá, lạm phát và lãi suất sẽ khiến dư địa điều hành chính sách tiền tệ ngày càng hạn chế.

Trong bối cảnh dự trữ ngoại hối còn khá mỏng, các chuyên gia khuyến nghị NHNN cần tiếp tục điều hành linh hoạt, bám sát thị trường và duy trì chênh lệch lãi suất hợp lý giữa VND và USD để giữ sức hấp dẫn của tiền đồng.

Mặt khác, cần tiếp tục gia cố “tấm nệm” dự trữ ngoại hối để củng cố niềm tin của nhà đầu tư và ổn định kỳ vọng tỷ giá. Các nguồn ngoại tệ quan trọng cần phải tiếp tục phát huy là: kiều hối, thu hút vốn FDI chất lượng cao và vốn FII qua nâng hạng thị trường...

Đặc biệt, môi trường kinh doanh phải tiếp tục được cải thiện. Khi niềm tin của nhà đầu tư quốc tế được củng cố, áp lực bán ròng sẽ giảm bớt, đồng thời khả năng thu hút dòng vốn ngoại sẽ tích cực hơn. Điều này không chỉ hỗ trợ cho thị trường tài chính, mà còn góp phần bổ sung nguồn ngoại tệ cho nền kinh tế, qua đó giảm áp lực lên tỷ giá.

Có thể nói, áp lực tỷ giá hiện nay là phép thử lớn đối với năng lực điều hành chính sách vĩ mô. Nhưng nếu phối hợp hiệu quả giữa chính sách tiền tệ, tài khóa, đầu tư công, cải cách thể chế và phát triển thị trường vốn, Việt Nam không chỉ có thể duy trì ổn định vĩ mô, mà còn tạo nền tảng cho một chu kỳ tăng trưởng bền vững và có chất lượng cao hơn trong trung và dài hạn.