Kể câu chuyện Hà Nội qua ba tầng không gian Làng - Phố - Nhà

Giữa khu vực Hồ Tây vốn đang hình thành ngày càng nhiều không gian sáng tạo, CADAO Collective lựa chọn một hướng đi khác biệt khi xây dựng trải nghiệm văn hóa dựa trên tinh thần "Hà Nội theo chiều thẳng đứng". Thay vì giới thiệu từng loại hình nghệ thuật riêng lẻ, toàn bộ công trình tại số 66 Tô Ngọc Vân được thiết kế như một hành trình đưa du khách bước qua nhiều lớp văn hóa của đất Kinh kỳ, từ làng quê truyền thống, đời sống phố thị đến không gian tinh hoa của những ngôi nhà Hà Nội xưa.

Đó cũng là lý do ba tầng của CADAO Collective lần lượt mang tên Làng, Phố và Nhà. Mỗi tầng đại diện cho một lát cắt văn hóa, đồng thời gắn với một loại hình nghệ thuật di sản đặc sắc. Nếu tầng Làng tái hiện đời sống lễ hội với múa rối nước, tầng Nhà là nơi vang lên những làn điệu ca trù và hát xẩm, thì tầng Phố mở ra trải nghiệm ẩm thực thủ công mang hơi thở Hà Nội đương đại. Sự kết nối ấy tạo nên một hành trình khám phá liên hoàn, nơi văn hóa được cảm nhận bằng cả thị giác, thính giác, vị giác và sự tương tác trực tiếp giữa nghệ sĩ với công chúng.

Theo bà Nguyễn Hoài Thu, Chủ tịch Công ty cổ phần Giải pháp Kinh doanh Corex, đơn vị chủ quản của CADAO Collective, mô hình này hướng tới việc tạo dựng một đời sống văn hóa vận động liên tục thay vì chỉ trưng bày hay giới thiệu các giá trị truyền thống.

Bà Nguyễn Hoài Thu cho biết: "Không gian Làng là nơi trình diễn rối nước cách tân và các hoạt động sẽ liên tục được làm mới theo tháng, theo quý, mỗi năm đều có những chương trình lớn để tạo ra đời sống nghệ thuật cho nghệ sĩ đến sáng tạo và làm việc. Không gian Phố tập trung vào ca cao, trà, cà phê bản địa cùng bếp mở làm sô-cô-la thủ công. Không gian Nhà dành cho ca trù, hát xẩm với sự tiếp biến văn hóa để các nghệ sĩ gạo cội và nghệ sĩ trẻ cùng biểu diễn, tiếp nối nghề".

Theo bà, CADAO Collective không hướng đến việc xây dựng một bảo tàng hay một không gian lưu giữ di sản theo cách truyền thống mà mong muốn tạo nên những sản phẩm văn hóa có đời sống mới, trong đó nghệ thuật và ẩm thực đều được nghiên cứu, sáng tạo liên tục để mỗi lần quay trở lại, du khách đều có thêm trải nghiệm khác biệt.

Điểm đáng chú ý là phần lớn các hạng mục tại đây đều được thực hiện theo tinh thần "thủ công mới". Từ thủy đình, sân khấu, các chi tiết trang trí lấy cảm hứng từ hoa văn thời Lý, thời Trần đến con rối, đạo cụ hay khu bếp làm sô-cô-la đều được đội ngũ nghệ nhân trực tiếp thiết kế và thực hiện bằng tay trước khi tính đến việc cơ giới hóa ở các giai đoạn sau.

Bà Nguyễn Hoài Thu chia sẻ: "Mục tiêu của chúng tôi là trước hết phải đạt đến trình độ nghệ thuật bằng sự thủ công. Khi chưa trải qua quá trình ấy thì máy móc rất dễ làm mất đi sự sáng tạo của người làm nghề. Vì vậy, ở bất kỳ không gian nào của CADAO Collective cũng đều có yếu tố thủ công hiện diện".

Theo đại diện Corex, việc phát triển mô hình còn xuất phát từ mong muốn tạo thêm một điểm đến để người Việt, đặc biệt là giới trẻ, có cơ hội tiếp cận gần hơn với di sản. Trong quá trình chuẩn bị khai trương, đơn vị nhận thấy sự quan tâm lớn từ các bạn trẻ thuộc thế hệ Gen Z và Gen Alpha, bên cạnh sự quan tâm của các doanh nghiệp lữ hành chuyên khai thác khách quốc tế. Đây được xem là tín hiệu tích cực cho thấy các giá trị văn hóa truyền thống đang dần tìm được cách tiếp cận mới với công chúng trẻ.

Phường rối Tây Hồ và hành trình trẻ hóa di sản

Một trong những dấu ấn đáng chú ý của CADAO Collective là sự ra đời của Phường rối Tây Hồ, được giới thiệu là phường rối thứ sáu tại khu vực nội đô Hà Nội. Thay vì tái hiện nguyên bản các chương trình múa rối nước truyền thống, đơn vị lựa chọn kết hợp giữa rối nước và rối bóng, sử dụng âm nhạc dân gian đương đại cùng ngôn ngữ dàn dựng mới để mở rộng khả năng tiếp cận công chúng, đặc biệt là lớp khán giả trẻ.

Ông Tạ Trung Dũng, Giám đốc Nghệ thuật kiêm Chủ tịch Phường rối Tây Hồ, cho rằng múa rối nước là loại hình nghệ thuật độc đáo mà chỉ Việt Nam mới có. Vì vậy, mục tiêu của đơn vị là đưa nghệ thuật này đến gần hơn với công chúng thông qua cách kể chuyện mới nhưng vẫn giữ được hồn cốt của di sản.

Ông Tạ Trung Dũng chia sẻ: "Chúng tôi kết hợp rối nước với rối bóng, âm nhạc đương đại hơn để tạo nên một cách trình diễn chưa từng có. Khán giả hôm nay thưởng thức nghệ thuật bằng nhiều giác quan, vì vậy điều quan trọng là tạo ra một không gian vừa cổ vừa hiện đại".

Theo ông, giai đoạn đầu, chương trình vẫn sử dụng những tích trò quen thuộc của múa rối nước truyền thống nhưng được làm mới bằng ngôn ngữ âm nhạc, tạo hình, nhịp điệu biểu diễn và bối cảnh Hồ Tây. Những câu chuyện dân gian được đặt trong không gian văn hóa đặc trưng của vùng hồ với hình ảnh hồ sen, làng ven nước và ký ức tuổi thơ Hà Nội, qua đó tạo nên bản sắc riêng cho Phường rối Tây Hồ.

Xa hơn những buổi biểu diễn định kỳ, CADAO Collective mong muốn biến Phường rối Tây Hồ thành nơi nghệ sĩ có thể sáng tạo, nghiên cứu và truyền nghề. Theo ông Tạ Trung Dũng, một phường rối đúng nghĩa phải có đời sống riêng, nơi nghệ sĩ đến làm việc, chế tác con rối, xây dựng kịch bản mới và đào tạo thế hệ kế cận để nghệ thuật tiếp tục được nuôi dưỡng trong dòng chảy đương đại.

Đưa ca trù, xẩm và ẩm thực bản địa trở thành trải nghiệm sống

Nếu tầng một tái hiện không khí lễ hội với múa rối nước, tầng ba của CADAO Collective lại đưa du khách bước vào một Hà Nội thanh lịch và giàu chiều sâu văn hóa thông qua ca trù và hát xẩm. Đây đều là những loại hình nghệ thuật gắn bó lâu đời với đất Kinh kỳ, được đặt trong không gian biểu diễn quy mô nhỏ nhằm tạo sự gần gũi giữa nghệ nhân và khán giả thay vì khoảng cách của sân khấu truyền thống.

Tại đây, Giáo phường Ca trù Thái Hà với truyền thống bảy đời nghệ nhân sẽ biểu diễn thường xuyên, đồng thời tham gia đào tạo thế hệ nghệ sĩ trẻ nhằm duy trì sức sống cho bộ môn nghệ thuật vốn được xem là tinh hoa của văn hóa Hà Nội. Những tên tuổi như Ca nương, NSND Thanh Hoài, Kép đàn, NNƯT Nguyễn Văn Khuê, Nghệ nhân trống chầu Nguyễn Quyết Thắng sẽ góp phần đưa ca trù đến gần hơn với công chúng bằng lối hát chơi vừa giữ được tính hàn lâm, vừa tạo cảm giác cởi mở cho người thưởng thức.

Song hành với ca trù là hát xẩm, loại hình nghệ thuật dân gian đang được đề nghị UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. CADAO Collective quy tụ nhiều nghệ nhân và nghệ sĩ gạo cội như Nghệ nhân thế giới, NSND Xuân Hoạch, Thạc sĩ nghệ thuật, nghệ nhân, nghệ sĩ Tạ Hạnh, Thạc sĩ, nghệ sĩ trình diễn Trần Koóng. Điểm khác biệt nằm ở việc mỗi buổi diễn đều được xây dựng như một "không gian thể nghiệm", nơi khán giả có thể trực tiếp trò chuyện với nghệ nhân, tìm hiểu lịch sử các làn điệu, trải nghiệm những nhạc cụ như đàn đáy, đàn bầu, nhị, trống chầu hay phách để cảm nhận di sản bằng nhiều giác quan.

Theo ông Nguyễn Hoàng Anh, Giám đốc Sáng tạo CADAO Collective, mọi sản phẩm tại đây đều được bắt đầu từ quá trình nghiên cứu thực địa và làm việc trực tiếp với những người đang gìn giữ di sản.

Ông Nguyễn Hoàng Anh chia sẻ: "Ở đây, chúng tôi hào hứng khi được tạo ra những sản phẩm văn hóa từ đầu và từ 'lõi': từ nghiên cứu văn hóa, nghiên cứu thực địa, làm việc trực tiếp với các nghệ nhân, nghệ sĩ gạo cội và cả những cô chú nông dân trên nông trường cacao. Từ đó, chúng tôi có thể tự tay làm mọi thứ với sự tự tin khi được các nghệ nhân, nghệ sĩ truyền dạy, truyền những cảm hứng mới mẻ để sáng tạo từ ẩm thực cho tới nghệ thuật".

Tinh thần "thủ công mới" cũng được mở rộng sang lĩnh vực ẩm thực. Từ 7 giờ sáng đến 22 giờ hằng ngày, CADAO Collective phục vụ thực đơn được xây dựng từ những nguyên liệu bản địa với mong muốn kể tiếp câu chuyện văn hóa bằng hương vị. Trong giai đoạn khai trương, thực khách có thể thưởng thức ba loại bánh mì lấy cảm hứng từ truyện dân gian gồm Lợn cưới áo mới, Lo bò trắng răng và món "Gì cũng được", kết hợp với các dòng đồ uống từ cacao, cà phê và trà bản địa.

Một điểm nhấn khác sẽ được đưa vào vận hành từ cuối tháng 7/2026 là gian bếp mở sản xuất sô-cô-la thủ công. Sau quá trình khảo sát vùng nguyên liệu cacao trong nước và học hỏi từ chuyên gia sô-cô-la người Pháp Olivier Nicod, CADAO Collective hướng tới việc tạo ra dòng sô-cô-la mang hương vị riêng của Hà Nội từ nguồn nguyên liệu Việt Nam.

Theo ông Tạ Trung Dũng, toàn bộ quá trình tiếp biến văn hóa tại CADAO Collective được xây dựng trên nền tảng đồng hành cùng các nghệ nhân và chuyên gia.

Ông Tạ Trung Dũng nhấn mạnh: "Tại CADAO Collective, chúng tôi hướng tới sự tiếp biến văn hóa để tạo ra điểm đến mới mẻ mang hơi thở thời đại và tạo nên tính cộng đồng cho các hoạt động văn hóa truyền thống. Nhờ sự hỗ trợ của các nghệ nhân, nghệ sĩ gạo cội cùng các chuyên gia văn hóa, hành trình kế thừa di sản sẽ luôn được triển khai bài bản, bền vững và tràn đầy sức sống".

Những người trực tiếp tham gia biểu diễn cũng kỳ vọng mô hình này sẽ góp phần làm mới sức hút của nghệ thuật truyền thống. Nghệ nhân Nguyễn Thanh Hùng, thành viên Phường rối Tây Hồ, cho biết việc lựa chọn Hồ Tây làm nơi xây dựng phường rối xuất phát từ mong muốn gửi gắm vẻ đẹp văn hóa của vùng đất đã đi vào thơ ca, âm nhạc và ký ức của nhiều thế hệ người Hà Nội.

Theo nghệ nhân Nguyễn Thanh Hùng, điểm khác biệt của Phường rối Tây Hồ là sử dụng âm nhạc dân tộc theo hơi thở đương đại, xây dựng tiết tấu linh hoạt để các tích trò nối tiếp nhau mạch lạc, giúp khán giả luôn giữ được cảm xúc trong suốt chương trình. Ông bày tỏ mong muốn nơi đây sẽ trở thành điểm đến quen thuộc của người dân Thủ đô và du khách quốc tế khi tìm hiểu văn hóa Hà Nội.

Những cảm nhận từ khán giả trong ngày khai trương phần nào phản ánh hiệu quả của cách tiếp cận này. Bà Ngô Thị Tâm chia sẻ cảm xúc đặc biệt khi lần đầu tiên được thưởng thức một chương trình kết hợp nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống trong cùng một không gian. Theo bà, chương trình vừa gợi nét hoài cổ, vừa thể hiện rõ bản sắc văn hóa Việt Nam với một bố cục vừa đủ, gần gũi và giàu cảm xúc.

Trong khi đó, bà Nguyễn Hải Yến, giáo viên Ngữ văn, đánh giá cao sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại trong toàn bộ chương trình. Theo bà, cách dàn dựng mạch lạc giúp cả những người chưa có nhiều hiểu biết về nghệ thuật truyền thống vẫn có thể hình dung được dòng chảy lịch sử, những câu chuyện dân gian cũng như các giá trị văn hóa đặc trưng của vùng đất Tây Hồ.

Sự xuất hiện của CADAO Collective mang đến thêm một lựa chọn cho hành trình khám phá văn hóa Hà Nội, nơi nghệ thuật trình diễn, ẩm thực bản địa và sáng tạo đương đại được đặt trong cùng một không gian trải nghiệm. Thay vì dừng ở việc giới thiệu di sản, mô hình này hướng tới việc tạo ra một đời sống mới cho di sản, để mỗi buổi biểu diễn, mỗi món ăn và mỗi cuộc gặp gỡ với nghệ nhân đều góp phần kể tiếp câu chuyện về Hà Nội theo một cách gần gũi hơn với công chúng hôm nay.