Đây là những doanh nghiệp có tiềm năng và hiệu quả kinh doanh tốt nhờ tăng cường áp dụng và đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, cách tân.

Chương trình nhằm nâng cao nhận thức và tôn vinh tầm quan trọng của đổi mới sáng tạo, cách tân trong phát triển đất nước và doanh nghiệp.

Danh sách VIE 10 ngành Chế biến - Chế tạo và phương pháp nghiên cứu được đăng tải trên Cổng thông tin của Chương trình https://vie10.vn

Ngành Chế biến - Chế tạo: Duy trì đà đổi mới ở ngưỡng cao, nhưng cần tăng tốc để bứt khỏi vùng tiệm cận

Chỉ số Niềm tin Đổi mới Sáng tạo (ISI) của ngành Chế biến - Chế tạo đạt 75 điểm trong quý I/2026, thấp hơn nhẹ so với mức trung bình các doanh nghiệp VIE10, VIE50 tham gia khảo sát là 76 và nằm trong vùng “Cao” theo thang đo chỉ số khuếch tán (Diffusion Index). Mọi giá trị vượt 50 đã phản ánh xu hướng mở rộng; tiệm cận hoặc vượt 75 cho thấy trạng thái lạc quan có hệ thống, không còn là dao động nhất thời.

Ở chiều đánh giá hiện tại, P1 đạt 74, cho thấy doanh nghiệp chế biến - chế tạo nhìn nhận tương đối tích cực về hiệu quả đổi mới trong 6 tháng qua. Tuy nhiên, mức điểm này vẫn thấp hơn P3, phản ánh thực tế rằng kết quả đổi mới đã xuất hiện nhưng cần thêm thời gian để chuyển hóa rõ hơn thành năng suất, chất lượng sản phẩm, tiết giảm chi phí hoặc gia tăng giá trị trong sản xuất. P2 – Kỳ vọng tương lai đạt 73, thấp nhất trong ba cấu phần nhưng vẫn nằm trong vùng tích cực, cho thấy niềm tin vào triển vọng tăng trưởng nhờ công nghệ vẫn được duy trì, dù doanh nghiệp còn thận trọng trước các rào cản về chi phí đầu tư, khoảng cách công nghệ, thiếu nhân lực kỹ thuật cao, khả năng kết nối dữ liệu và mức độ sẵn sàng của chuỗi cung ứng.

Đáng chú ý, P3 - Cam kết đầu tư đạt 77, là cấu phần cao nhất và nằm trong vùng lạc quan rõ nét. Đây là tín hiệu quan trọng, cho thấy đổi mới sáng tạo không chỉ được nhìn nhận như một định hướng chiến lược, mà đã bắt đầu được cụ thể hóa qua kế hoạch phân bổ nguồn lực cho R&D, cải tiến công nghệ, tự động hóa và nâng cấp năng lực sản xuất. Trong bối cảnh ngành chịu áp lực lớn từ chi phí đầu vào, yêu cầu chất lượng, tiêu chuẩn xanh và cạnh tranh chuỗi cung ứng, mức cam kết đầu tư cao là nền tảng để doanh nghiệp chuyển từ cải tiến cục bộ sang đổi mới có chiều sâu hơn.

Từ lợi thế sản xuất đến năng lực đổi mới: Chế biến - chế tạo bước vào chu kỳ nâng cấp mới

Trên thế giới, ngành chế biến - chế tạo đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc, khi lợi thế cạnh tranh không còn chỉ dựa vào quy mô sản xuất hay chi phí lao động, mà dịch chuyển sang hàm lượng công nghệ, năng lực dữ liệu, tự động hóa và tiêu chuẩn xanh. Dữ liệu Viet Research tổng hợp từ UNIDO Industrial Statistics Global Highlights 2025 cho thấy, năm 2023, nhóm ngành công nghệ trung bình cao và công nghệ cao chiếm 51,2% giá trị gia tăng chế biến chế tạo toàn cầu. Đến quý II/2025, chỉ số sản lượng của nhóm này tăng 47,6% so với năm 2015, trong khi các ngành chế tạo còn lại chỉ tăng 13,8%. Cùng với đó, số hóa và AI đang trở thành lớp hạ tầng mới của sản xuất, nhưng giá trị thực sự phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu và mức độ trưởng thành số của doanh nghiệp.

Tại Việt Nam, ngành chế biến - chế tạo giữ vai trò then chốt trong tăng trưởng, xuất khẩu và thu hút đầu tư. Lợi thế từ mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do, vị trí trong chuỗi cung ứng châu Á, lực lượng lao động cạnh tranh và quá trình hội nhập sâu giúp Việt Nam duy trì sức hấp dẫn như một điểm đến sản xuất. Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng mới sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng đưa đổi mới sáng tạo vào vận hành, quản trị và chiến lược đầu tư dài hạn.

Khảo sát doanh nghiệp VIE của Viet Research quý I/2026 cho thấy 90% doanh nghiệp chế biến - chế tạo được khảo sát xem đổi mới sáng tạo là yếu tố sống còn hoặc rất quan trọng. Điều đáng chú ý là nhận thức này đang được kéo gần hơn về các bài toán cụ thể của nhà máy. Mục tiêu nổi bật nhất hiện nay là nâng cao hiệu quả vận hành, phản ánh ưu tiên của doanh nghiệp đối với năng suất, chi phí, chất lượng, kiểm soát quy trình và khả năng đáp ứng đơn hàng. Nói cách khác, đổi mới sáng tạo trong ngành không đi theo hướng xa rời thực tiễn, mà được định vị như công cụ cải thiện hiệu quả sản xuất có thể đo lường.

Định hướng 3–5 năm tới tiếp tục củng cố xu hướng này. Có 90% doanh nghiệp cho biết sẽ tập trung vào số hóa, tự động hóa và phân tích dữ liệu, cho thấy ngành đang chuyển từ giai đoạn “số hóa công cụ” sang “số hóa năng lực vận hành”. Sau khi hình thành nền tảng số ban đầu, vòng đổi mới tiếp theo sẽ nằm ở khả năng khai thác dữ liệu để tối ưu sản xuất, quản trị chất lượng, bảo trì thiết bị, kiểm soát chi phí và nâng cao tốc độ phản ứng với thị trường.

Ở góc độ tác động dài hạn, 92% doanh nghiệp lựa chọn chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn là xu hướng có ảnh hưởng lớn nhất đến ngành trong 5 năm tới. Đây là tín hiệu đáng chú ý, bởi xanh hóa không còn chỉ là yêu cầu tuân thủ bên ngoài, mà đã đi vào trung tâm của chiến lược sản xuất. Với ngành chế biến - chế tạo, đổi mới xanh liên quan trực tiếp đến nguyên liệu, năng lượng, chất thải, thiết kế sản phẩm, vòng đời sản phẩm và khả năng chứng minh dữ liệu môi trường với đối tác trong chuỗi cung ứng.

Dù vậy, khoảng cách giữa kỳ vọng và năng lực triển khai vẫn là thách thức lớn. AI, tự động hóa, IoT, robot, vật liệu mới và quản trị chuỗi cung ứng thông minh đều đòi hỏi vốn đầu tư dài hạn, dữ liệu chuẩn hóa và đội ngũ nhân lực kỹ thuật cao. Nếu không có cơ chế kết nối hiệu quả giữa doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp nội địa, viện nghiên cứu, trường đại học, nhà cung cấp công nghệ và cơ quan quản lý, đổi mới sáng tạo có nguy cơ tập trung ở nhóm doanh nghiệp lớn, trong khi phần lớn doanh nghiệp nội địa khó tham gia sâu vào quá trình nâng cấp công nghiệp.

Trong giai đoạn tới, triển vọng của ngành chế biến - chế tạo Việt Nam không chỉ nằm ở việc triển khai thêm công nghệ riêng lẻ, mà ở khả năng biến công nghệ thành năng lực vận hành. Doanh nghiệp nào kết nối được dữ liệu với quy trình sản xuất, tự động hóa với quản trị chất lượng, đổi mới xanh với hiệu quả chi phí sẽ có nhiều cơ hội cải thiện năng suất, nâng vị thế trong chuỗi cung ứng và tiến gần hơn tới các phân khúc có giá trị gia tăng cao.

Lễ Công bố và Vinh danh các doanh nghiệp trong Danh sách Top 10 Doanh nghiệp Đổi mới sáng tạo và Kinh doanh hiệu quả 2026 ngành Chế biến - Chế tạo sẽ được tổ chức trong khuôn khổ Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam 2026 - “Sáng tạo để Tăng trưởng, Xanh để Bền vững”  tại Khách sạn InterContinental Hanoi Landmark72 vào ngày 26 tháng 6 năm 2026 và được đăng tải tại cổng thông tin của Chương trình https://vie10.vn/ và trên các kênh truyền thông đại chúng.