Mắt xích cũ, tham vọng mới

Theo tài liệu lấy ý kiến cổ đông mà Taseco Airs vừa công bố, Sojitz dự kiến nhận chuyển nhượng toàn bộ 27,64% vốn AST từ hai quỹ ngoại là PENM IV Germany (17,64%) và STIC Pan-Asia (10%). Nếu hoàn tất, cả hai quỹ sẽ rút hoàn toàn khỏi AST sau lần lượt 9 năm và 7 năm gắn bó, còn Sojitz sẽ trở thành cổ đông lớn thứ hai, chỉ sau Taseco Group (nắm 51%).

Điều đáng chú ý nằm ở con số 27,64% - tỷ lệ sở hữu đủ lớn để Sojitz có tiếng nói đáng kể trong doanh nghiệp nhưng chưa làm thay đổi vai trò chi phối của Taseco Group. Việc chuyển nhượng cũng đang được AST xin ý kiến cổ đông về việc miễn chào mua công khai.

Dù vậy, với tỷ lệ này, Sojitz nhiều khả năng chưa đủ sức chi phối các nghị quyết cần tỷ lệ biểu quyết đặc biệt. Điều đó có nghĩa Taseco Group, với 51% vốn, vẫn giữ vai trò chi phối trong các quyết sách lớn của AST. Thương vụ vì vậy mang dáng dấp một khoản đầu tư chiến lược mang tính hợp tác hơn là một cuộc thâu tóm, ít nhất ở giai đoạn hiện tại.

Đáng lưu ý, giá chuyển nhượng cụ thể vẫn chưa được công bố tại thời điểm công ty xin ý kiến cổ đông về việc miễn chào mua công khai.

Thị giá AST tính đến cuối tháng 8/2026 giao dịch quanh 66.000 đồng/cổ phiếu, không phải vùng cao nhất kể từ khi niêm yết, giảm khoảng 15% so với vùng đỉnh 77.000-78.000 đồng mà cổ phiếu này thiết lập vào cuối năm 2025. Một phần mức giảm này đến từ yếu tố kỹ thuật: giữa năm 2026, Taseco Airs đã thực hiện chia cổ tức bằng cổ phiếu tỷ lệ 20% (10:2), nâng vốn điều lệ từ 450 tỷ lên gần 540 tỷ đồng, khiến giá cổ phiếu điều chỉnh tương ứng vào ngày giao dịch không hưởng quyền. Dù vậy, so với thời điểm mới niêm yết, thị giá hiện tại vẫn cho thấy mức tăng đáng kể trong dài hạn.

Tính toán chi tiết cho thấy, năm 2019, STIC Pan-Asia chi khoảng 300 tỷ đồng để mua 4,5 triệu cổ phiếu AST, tương đương giá vốn khoảng 66.700 đồng/cổ phiếu tại thời điểm đó. Sau đợt chia cổ tức bằng cổ phiếu tỷ lệ 20% mà Taseco Airs thực hiện giữa năm 2026, số cổ phiếu STIC nắm giữ tăng lên 5,4 triệu đơn vị, vẫn giữ nguyên tỷ lệ sở hữu 10%, kéo giá vốn bình quân đã điều chỉnh xuống còn khoảng 55.600 đồng/cổ phiếu. So với thị giá hiện tại 66.000 đồng, mức sinh lời tương ứng đạt gần 19%. Đây là chưa tính các khoản cổ tức tiền mặt mà STIC đã nhận trong các năm 2023-2025, khi Taseco Airs khôi phục chính sách chia cổ tức tiền mặt sau giai đoạn tạm ngưng vì Covid-19.

Chi tiết đáng chú ý nhất trong thương vụ này không chỉ nằm ở tỷ lệ sở hữu, mà còn ở mối liên hệ gián tiếp đã tồn tại từ trước giữa Sojitz và hệ sinh thái của Taseco Airs. Cụ thể, AST hiện nắm 51% vốn tại Công ty TNHH Hàng miễn thuế Jalux Taseco (JDV) - liên doanh được thành lập từ năm 2015 với đối tác Nhật Bản JALUX Inc., chuyên kinh doanh các mặt hàng miễn thuế cao cấp như rượu, mỹ phẩm, thuốc lá tại nhiều sân bay quốc tế của Việt Nam. Phần vốn còn lại của JDV, 49%, thuộc về JALUX.

Theo cơ cấu cổ đông công khai của JALUX, tập đoàn này hiện có bốn cổ đông lớn: SJ Future Holdings (48,14%), Sojitz Corporation (22,22%), Japan Airlines (21,56%) và Japan Airport Terminal (8,08%). Như vậy, Sojitz đã là cổ đông lớn thứ hai của JALUX từ trước khi thương vụ với AST được công bố.

Nói cách khác, Sojitz không tiếp cận thị trường bán lẻ sân bay Việt Nam từ con số không. Tập đoàn này đã có một “chân trong” gián tiếp thông qua khoản đầu tư vào JALUX, đối tác liên doanh của chính Taseco Airs.

Câu hỏi đặt ra là liệu việc Sojitz trực tiếp trở thành cổ đông lớn của AST có phải bước đi nhằm củng cố và mở rộng chuỗi giá trị bán lẻ hàng không mà tập đoàn này đã gián tiếp tham gia qua JALUX?

Tài liệu công bố hiện tại của AST chưa nêu rõ mục tiêu chiến lược cụ thể của Sojitz sau khi trở thành cổ đông lớn, cũng như không đề cập đến bất kỳ kế hoạch hợp nhất hay mở rộng nào đối với liên doanh JDV.

Trả lời câu hỏi của phóng viên, Yuki Masaki, đại diện truyền thông của Sojitz Corporation, cho biết tập đoàn chưa thể chia sẻ thêm thông tin ngoài những gì đã được công bố do thương vụ hiện vẫn chưa hoàn tất. Đây tiếp tục là khoảng trống thông tin mà cổ đông AST và giới quan sát thị trường có thể đặt dấu hỏi, đặc biệt trong bối cảnh Sojitz đã có kinh nghiệm hoạt động sâu tại Việt Nam ở nhiều lĩnh vực khác như phân phối thực phẩm, thức ăn chăn nuôi và chuỗi cửa hàng tiện lợi.

Tuy nhiên, nhìn theo hướng lạc quan, sự hiện diện song song của Sojitz ở cả cấp độ tập đoàn mẹ (AST) và liên doanh con (JDV thông qua JALUX) có thể tạo ra sự đồng bộ về chiến lược, giúp JDV tiếp cận tốt hơn mạng lưới phân phối hàng hóa Nhật Bản mà Sojitz đang sở hữu trên toàn cầu, từ rượu sake, mỹ phẩm đến các thương hiệu tiêu dùng cao cấp.

Nhưng nếu nhìn theo hướng thận trọng hơn, đây cũng có thể là bước đệm để Sojitz gia tăng dần ảnh hưởng, tiến tới khả năng chi phối chuỗi giá trị miễn thuế tại AST trong dài hạn, tương tự cách nhiều tập đoàn nước ngoài áp dụng chiến lược mua từng bước tại các thị trường mới nổi.

Vì sao đúng lúc này?

Thời điểm diễn ra thương vụ không phải ngẫu nhiên. Nửa đầu năm 2026, Taseco Airs ghi nhận doanh thu hợp nhất hơn 1.030 tỷ đồng, tăng 33% so với cùng kỳ; lãi ròng gần 178 tỷ đồng, tăng hơn 50% - mức cao nhất kể từ khi lên sàn.

Diễn biến tại AST không phải trường hợp đơn lẻ. Tại ĐHĐCĐ thường niên tháng 6/2026, Chủ tịch SASCO Johnathan Hạnh Nguyễn cho biết công ty đang đàm phán hợp tác với một trong những tập đoàn kinh doanh hàng miễn thuế lớn nhất thế giới, chưa tiết lộ danh tính; đồng thời các cổ đông lớn là IPPG và ACV đã thống nhất chuyển niêm yết SAS từ UPCoM sang HOSE.

Đây có thể được xem là bước chuẩn bị nhằm nâng vị thế và khả năng tiếp cận các nhà đầu tư chiến lược. Lãnh đạo SASCO cũng thừa nhận mô hình tự doanh khó duy trì lâu dài do hạn chế vốn lưu động cho hàng tồn kho - đúng là khoảng trống mà các tập đoàn thương mại đa quốc gia có tiềm lực tài chính và mạng lưới phân phối rộng có thể lấp đầy.

Sức hút của thị trường bán lẻ sân bay Việt Nam với vốn ngoại không phải câu chuyện mới. Trước đó, Lotte Duty Free (Hàn Quốc) đã nắm 60% liên doanh vận hành cửa hàng miễn thuế tại Cam Ranh và Đà Nẵng. Nhưng làn sóng hiện tại, với việc tham gia trực tiếp vào cơ cấu cổ đông các công ty niêm yết như AST thay vì chỉ liên doanh vận hành cửa hàng, cho thấy mức cam kết và tham vọng dài hạn cao hơn.

Nếu các kế hoạch nói trên được hoàn tất trong quý III-IV/2026 như dự kiến, thị trường bán lẻ sân bay Việt Nam nhiều khả năng bước vào giai đoạn cạnh tranh mới, nơi các tập đoàn thương mại và miễn thuế hàng đầu châu Á không chỉ dừng ở vai trò đối tác vận hành mà từng bước trở thành cổ đông chiến lược, có tiếng nói tại các doanh nghiệp niêm yết Việt Nam.