Bộ Xây dựng vừa kiến nghị Thủ tướng Chính phủ giao UBND TP. Hà Nội làm cơ quan chủ quản đầu tư 2 dự án nêu trên theo quy định của Luật Đầu tư công, Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội và các quy định pháp luật liên quan, sử dụng nguồn vốn ngân sách trung ương để triển khai.

Theo đề xuất, UBND TP. Hà Nội sẽ chủ trì phối hợp với Tổng công ty Đường sắt Việt Nam và các cơ quan liên quan để xây dựng phương án tổ chức vận tải phù hợp, bảo đảm không làm đứt gãy chuỗi vận tải đường sắt quốc gia, không ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam cũng như đời sống, việc làm của người lao động trong quá trình triển khai các dự án.

Bên cạnh đó, TP. Hà Nội sẽ phối hợp với các bộ, ngành và địa phương liên quan để xác định hướng tuyến, vị trí ga, nhu cầu sử dụng đất, đánh giá hiệu quả đầu tư và bảo đảm sự đồng bộ với các quy hoạch có liên quan; đồng thời xây dựng kế hoạch triển khai các dự án bảo đảm tiến độ và chất lượng theo yêu cầu.

Bộ Xây dựng cũng đề xuất giao Bộ Tài chính điều chuyển nguồn vốn ngân sách trung ương trong kế hoạch đầu tư công trung hạn của Bộ Xây dựng để bố trí cho UBND TP. Hà Nội và các cơ quan liên quan triển khai các dự án, đáp ứng yêu cầu tiến độ.

Đối với Bộ Xây dựng, cơ quan này sẽ tiếp tục phối hợp với UBND TP. Hà Nội nghiên cứu phương án tổ chức vận tải, chuẩn bị các điều kiện cần thiết để từng bước bàn giao đoạn tuyến Phú Xuyên - Kim Liên phục vụ triển khai Dự án Trục không gian Quốc lộ 1A.

Đáng chú ý, Bộ Xây dựng đề xuất chỉ bàn giao đoạn tuyến đường sắt hiện hữu Ngọc Hồi - Yên Viên cho TP. Hà Nội sau khi hoàn thành đầu tư 2 dự án đường sắt nêu trên. Đây được xem là điều kiện tiên quyết nhằm bảo đảm không làm đứt gãy chuỗi vận tải đường sắt quốc gia và không ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam.

Nếu được chấp thuận, cơ chế này sẽ tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ đầu tư các công trình hạ tầng đường sắt trọng điểm, đồng thời hỗ trợ triển khai Dự án Trục không gian Quốc lộ 1A gắn với chỉnh trang, tái thiết đô thị theo phương thức PPP, loại hợp đồng BT, đoạn từ Vành đai 1 đến nút giao Cầu Giẽ, dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2027.

Hai dự án được đề xuất giao UBND TP. Hà Nội làm cơ quan chủ quản gồm dự án đường sắt vành đai phía Đông, đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn và dự án cải dịch tuyến đường sắt từ ga Phú Xuyên đến ga Ngọc Hồi, kết hợp xây dựng mới ga Thường Tín và Trung tâm điều hành vận tải đường sắt quốc gia.

Đối với dự án đường sắt vành đai phía Đông, đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn, tuyến có điểm đầu tại Tổ hợp ga Ngọc Hồi, điểm cuối tại ga Kim Sơn, đi qua địa phận TP. Hà Nội, tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Hưng Yên. Tuyến chính dài khoảng 31,3 km, tuyến nhánh dài khoảng 10,3 km.

Trong giai đoạn I, công trình được đầu tư theo tiêu chuẩn đường đôi gồm một tuyến đường sắt khổ 1.435 mm và một tuyến đường sắt khổ 1.000 mm, với sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 25.675 tỷ đồng.

Hiện Ban quản lý dự án Đường sắt đã hoàn thành báo cáo đầu kỳ và đang hoàn thiện báo cáo giữa kỳ của Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi. Dự kiến chủ trương đầu tư sẽ được trình cấp có thẩm quyền xem xét trong năm 2026, khởi công năm 2028 và hoàn thành vào năm 2032.

Đối với dự án cải dịch tuyến đường sắt từ ga Phú Xuyên đến ga Ngọc Hồi kết hợp xây dựng mới ga Thường Tín và Trung tâm điều hành vận tải đường sắt quốc gia, tuyến có chiều dài khoảng 26,5 km, được đầu tư theo tiêu chuẩn đường đơn khổ 1.000 mm. Công trình bao gồm 2 ga mới là ga Thường Tín và ga Phú Xuyên, một xí nghiệp toa xe hàng, một xí nghiệp đầu máy và Trung tâm điều hành vận tải đường sắt quốc gia được di dời từ ga Hà Nội về ga Thường Tín mới.

Ước tính, sơ bộ tổng mức đầu tư của dự án cải dịch tuyến đường sắt từ ga Phú Xuyên đến ga Ngọc Hồi kết hợp xây dựng mới ga Thường Tín và Trung tâm điều hành vận tải đường sắt quốc gia là khoảng 11.523 tỷ đồng.

Theo Bộ Xây dựng, việc sớm triển khai các dự án đường sắt quốc gia khu vực phía Nam TP. Hà Nội không chỉ phục vụ yêu cầu phát triển mạng lưới đường sắt quốc gia mà còn gắn trực tiếp với tiến độ thực hiện hàng loạt công trình trọng điểm của Thủ đô.

Hiện TP. Hà Nội đang quyết tâm triển khai tuyến đường sắt đô thị số 1 đoạn Ngọc Hồi - Yên Viên và tuyến đường sắt đô thị số 6 đoạn Ngọc Hồi - Nội Bài theo chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm và Chính phủ.

Tuy nhiên, cả hai tuyến đường sắt đô thị này đều sử dụng chung hành lang với các tuyến đường sắt quốc gia hiện hữu, gồm đoạn Ngọc Hồi - Yên Viên thuộc tuyến đường sắt Bắc - Nam, tuyến Hà Nội - Lạng Sơn và tuyến Bắc Hồng - Văn Điển.

Bên cạnh đó, việc chậm triển khai các công trình đường sắt quốc gia thay thế cũng có thể ảnh hưởng đến tiến độ một số dự án trọng điểm mà TP. Hà Nội đang triển khai, trong đó có Dự án Khu đô thị thể thao quốc tế Hà Nội quy mô 9.171 ha đã khởi công từ tháng 12/2025 và Dự án Trục không gian Quốc lộ 1A quy mô 16 làn xe khởi công từ ngày 19/5/2026, dự kiến hoàn thành vào năm 2027.

Trên cơ sở đó, Bộ Xây dựng cho rằng việc sớm đầu tư tuyến đường sắt vành đai phía Đông đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn; cải dịch tuyến đường sắt Bắc - Nam hiện hữu đoạn ga Phú Xuyên - ga Ngọc Hồi; xây dựng mới ga Thường Tín và Trung tâm điều hành vận tải đường sắt quốc gia là yêu cầu cấp thiết.

Theo tính toán của cơ quan này, việc hoàn thành các công trình trên trong giai đoạn 2027 - 2028 sẽ tạo điều kiện để TP. Hà Nội triển khai đồng bộ Dự án Trục không gian Quốc lộ 1A, Dự án Khu đô thị thể thao quốc tế Hà Nội, đồng thời chuẩn bị mặt bằng và hạ tầng cần thiết để khởi công các tuyến đường sắt đô thị số 1 và số 6.