Tiếp tục phiên họp thứ tư, sáng 9/7 Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Trình bày tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, dự thảo Nghị quyết sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp Chuyên đề về xây dựng pháp luật (tháng 8/2026), nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương Đảng, đồng thời, tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Điều 5 Dự thảo nghị quyết về không truy cứu trách nhiệm hình sự quy định Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng không truy cứu trách nhiệm hình sự khi có đủ các điều kiện sau:

1. Không tham nhũng;

2. Vì lợi ích chung;

3. Các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước;

4. Không có khiếu nại, tố cáo hoặc có khiếu nại, tố cáo nhưng đã giải quyết dứt điểm các khiếu nại, tố cáo liên quan theo quy định;

5. Không gây thất thoát, lãng phí tài sản. Trường hợp có gây thất thoát, lãng phí tài sản thì đã khắc phục toàn bộ hậu quả.

6. Người thực hiện hành vi vi phạm đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm.

Điều 6 của dự thảo quy định loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

1. Hành vi gây ra thiệt hại trong khi thực hiện hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số mặc dù đã tuân thủ đúng quy trình, quy định, áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa thì được loại trừ trách nhiệm hình sự.

Việc loại trừ trách nhiệm hình sự đối với hành vi gây ra thiệt hại trong khi thực hiện hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ được thực hiện theo quy định tại Điều 25 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung các năm 2017, 2025).

2. Người nào trong quá trình thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao mà gặp thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số thuộc trường hợp chưa có pháp luật điều chỉnh về quy trình, quy định thực hiện hoặc giữa các quy định của pháp luật còn mâu thuẫn, chồng chéo, chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn nhưng xuất phát từ yêu cầu, đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn, có cách làm đột phá, tháo gỡ, giải quyết những điểm nghẽn, nút thắt, thuộc các trường hợp sau đây thì được loại trừ trách nhiệm hình sự:

a) Không tham nhũng;

b) Vì lợi ích chung;

c) Các hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Điều 7 về Tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự quy định Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng xem xét tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để tổ chức, cá nhân khắc phục hậu quả nếu bảo đảm đủ các điều kiện sau:

1. Có hành vi vi phạm nhưng vì lợi ích chung;

2. Có gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước, của doanh nghiệp nhưng không tham nhũng;

3. Các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đang thực hiện, chưa hoàn thành, chưa khắc phục được hậu quả do nguyên nhân khách quan nhưng vẫn có điều kiện, khả năng và bảo đảm tính khả thi để khắc phục, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước; có cam kết của tổ chức, cá nhân liên quan khắc phục hậu quả và tích cực khắc phục theo tiến độ, phương án đã cam kết.

Điều 8 quy định miễn trách nhiệm hình sự: Trong quá trình giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, các cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng miễn trách nhiệm hình sự đối với các trường hợp quy định tại Điều 5 của Nghị quyết này.

Thẩm tra sơ bộ, đa số ý kiến Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhất trí việc ban hành Nghị quyết.

Về không truy cứu trách nhiệm hình sự, Chủ nhiệm Phan Văn Mãi đề nghị cần tiếp tục nghiên cứu điều kiện “đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm”, bảo đảm không thu hẹp quá mức phạm vi áp dụng chính sách khoan hồng và không tạo sự thiếu thống nhất với các trường hợp có tính chất, mức độ vi phạm tương tự.

Về loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, Thường trực cơ quan thẩm tra nhấn mạnh đây là chính sách mới, có ý nghĩa quan trọng trong việc khuyến khích đổi mới sáng tạo, chấp nhận rủi ro có kiểm soát.

Tuy nhiên, đề nghị quy định rõ đối tượng áp dụng là người “gây thiệt hại” hay “gặp thiệt hại”; làm rõ mối quan hệ giữa cơ chế này với các quy định hiện hành của Bộ luật Hình sự về loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và công nghệ mới; đồng thời, cụ thể hóa điều kiện, tiêu chí áp dụng để bảo đảm khách quan, minh bạch, không bị lợi dụng.

Đối với các quy định về miễn trách nhiệm hình sự, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện và xử lý kỷ luật, ông Mãi đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm việc khắc phục hậu quả không trở thành điều kiện duy nhất hoặc điều kiện mang tính quyết định tuyệt đối để được hưởng chính sách khoan hồng.

Việc áp dụng cần được xem xét trên cơ sở tổng thể về tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, động cơ, mục đích, vai trò của người vi phạm, hậu quả xảy ra, khả năng khắc phục và yêu cầu bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân. Đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, chỉnh lý để bảo đảm tính rõ ràng, thống nhất, đồng bộ giữa các quy định.

Thường trực Ủy ban thẩm tra cơ bản nhất trí với phương án thí điểm thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù trong thời hạn 3 năm, ông Mãi cho hay.

Sau khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội thảo luận, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên kết luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành nghị quyết, đồng ý trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp chuyên đề vào tháng 8/2026.

Ông Diên đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát kỹ lưỡng các quy định trong dự thảo nghị quyết, nhất là các cơ chế, chính sách hình sự đặc thù như quy định về không truy cứu trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu và miễn trách nhiệm hình sự.

Chỉ quy định những nội dung thực sự khác với các luật, nghị quyết hiện hành và thuộc thẩm quyền của Quốc hội, tạo hành lang pháp lý vững chắc để bảo vệ cán bộ, người lao động dám nghĩ dám làm, năng động, sáng tạo vì lợi ích chung.

Bảo đảm thể chế đúng, đầy đủ chủ trương của Đảng, đánh giá đầy đủ tác động, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính khả thi, chặt chẽ trong tổ chức thực hiện, tránh tạo khoảng trống pháp lý hoặc phát sinh vướng mắc trong quá trình áp dụng.

Đồng thời, chuẩn hóa các khái niệm còn chưa rõ nội hàm, mang tính định tính nhằm nâng cao tính minh bạch và thuận lợi trong quá trình tổ chức thực hiện.