Sáng 18/10, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao Nguyễn Huy Tiến đã trình Quốc hội dự thảo nghị quyết thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội.

Dự thảo Nghị quyết quy định việc thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội thông qua thủ tục Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện hoặc yêu cầu giải quyết vụ việc dân sự để Tòa án nhân dân xem xét, quyết định việc thu hồi và xử lý tài sản nhằm khắc phục hậu quả thiệt hại cho Nhà nước. Nội dung của dự thảo Nghị quyết được xây dựng trên cơ sở thể chế hóa chủ trương của Đảng, bảo đảm phù hợp với Hiến pháp.

Phạm vi loại vụ án hình sự tiến hành thu hồi tài sản gồm các vụ án hình sự về tội phạm rửa tiền, kinh tế, tham nhũng, chức vụ. Để bảo đảm phù hợp với các chương của Bộ luật Hình sự, dự thảo Nghị quyết quy định cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội được áp dụng đối với vụ án hình sự về các tội phạm: Tội rửa tiền, các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, các tội phạm tham nhũng và tội phạm khác về chức vụ.

Dự thảo quy định 3 trường hợp kèm các căn cứ để áp dụng cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội gồm: Trường hợp đã khởi tố vụ án hình sự nhưng quyết định khởi tố vụ án bị hủy bỏ. Trường hợp vụ án hình sự bị tạm đình chỉ điều tra, tạm đình chỉ vụ án và trường hợp vụ án hình sự bị đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án.

Cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội được xem xét thực hiện khi có đủ 2 điều kiện là một trong các quyết định tố tụng (tại khoản 1 Điều 8 của dự thảo) khi kết thúc vụ án hình sự và văn bản của cơ quan tiến hành tố tụng trong vụ án hình sự đề nghị Viện kiểm sát khởi kiện, yêu cầu Tòa án giải quyết vụ việc dân sự về thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội, kèm theo thông tin, tài liệu, chứng cứ có liên quan.

Về thẩm quyền giải quyết, theo dự thảo, Tòa án nhân dân khu vực nơi thụ lý, giải quyết vụ án hình sự liên quan đến tài sản bị xem xét thu hồi và xử lý có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm vụ việc dân sự về thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội. Trường họp không thuộc quy định tại khoản 1 Điều 9 của Nghị quyết thì Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm vụ việc dân sự về thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm được xác định theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.

Theo tờ trình, thời gian thực hiện thí điểm là 2 năm từ ngày 1/3/2027; đồng thời quy định chuyển tiếp đối với vụ việc đang được giải quyết khi Nghị quyết hết hiệu lực, bảo đảm tính liên tục trong quá trình áp dụng pháp luật. Nghị quyết không áp dụng đối với những hành vi phạm tội xảy ra trước 00 giờ 00 phút ngày 1/3/2027.

Báo cáo tóm tắt nội dung thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, ủy ban này nhất trí sự cần thiết ban hành nghị quyết.

Cơ quan thẩm tra cũng tán thành quy định về việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời như trong dự thảo Nghị quyết nhằm kịp thời ngăn chặn việc tài sản bị tẩu tán, thất thoát sau khi có căn cứ kết thúc vụ án hình sự.

Tuy nhiên, Chủ nhiệm Phan Chí Hiếu đề nghị cần quy định cụ thể cơ quan có trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo từng giai đoạn cụ thể trong trường hợp áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không đúng mà gây thiệt hại để bảo đảm minh bạch, rõ ràng và thống nhất trong tổ chức thực hiện.