Tình hình đơn hàng khó đoán định 

Xung đột tại Trung Đông những tháng gần đây tạo ra những tác động sâu rộng đến chuỗi cung ứng toàn cầu, trong đó nổi bật là hai yếu tố năng lượng và logistics. Việc nhiều hãng tàu thay vì đi qua eo biển Hormuz nay phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng (Nam Phi) đã kéo dài thời gian vận chuyển, làm tăng chi phí nhiên liệu, bảo hiểm và cước vận tải. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành sản xuất và sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu, nhất là các ngành dệt may, da giày, nông thủy sản. 

Theo nhận định của ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), hoạt động xuất, nhập khẩu trong các quý tới sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn, đặc biệt nếu xung đột địa chính trị tại Trung Đông kéo dài.

Đồng tình ý kiến, ông Phạm Văn Việt, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Việt Thắng Jean (VitaJean) cho biết, đến thời điểm hiện tại, hoạt động sản xuất của doanh nghiệp vẫn duy trì ổn định. Tuy nhiên, từ ngày 20/5 trở đi, đơn hàng giảm mạnh, chỉ còn khoảng 50%.

“Các đơn hàng hiện nay đều bị chia nhỏ ra để sản xuất. Nếu phân bổ tốt, có thể kéo dài đến đầu tháng 6, nhưng sau đó thì chúng tôi chưa biết sẽ sản xuất cái gì, cái gì bán được thì làm, còn không thì chưa có đơn hàng”, ông Việt nói.

Theo ông, khó khăn lớn nhất hiện nay là sức mua tại các thị trường chủ lực suy giảm mạnh. Thị trường Mỹ giảm hơn 50%, trong khi EU sức mua cũng hạn chế. Thị trường châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc có tăng nhẹ nhưng lượng đơn hàng bù đắp vẫn chưa đủ để duy trì sản xuất ổn định trong tháng 6 trở đi.

Không chỉ đầu ra, chi phí đầu vào cũng leo thang mạnh. Chi phí vận chuyển trước đây khoảng 1.700 USD/container, nay tăng lên 4.200 USD, có thời điểm lên tới 4.300 - 4.500 USD, thậm chí cao hơn ở một số tuyến. Nguyên nhân chủ yếu do xung đột địa chính trị khiến tàu phải đi vòng, kéo dài thời gian vận chuyển gấp đôi, đồng thời phát sinh thêm phí bảo hiểm chiến tranh và phụ phí nhiên liệu.

Theo ông Việt, hiện doanh nghiệp còn khoảng 17 - 18 container chưa đến nơi. Tất cả các lô hàng đều phải đi vòng, khiến chi phí tăng cao và thời gian giao hàng bị kéo dài đáng kể.

Cùng với đó, giá nguyên phụ liệu tăng khoảng 20%, cả trong nước và nhập khẩu, trong khi giá bán không tăng, thậm chí có xu hướng giảm. “Trong giai đoạn này, ngành dệt may gần như không còn lợi nhuận, mục tiêu chỉ là duy trì sản xuất”, ông Việt thẳng thắn.

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp buộc phải chấp nhận chi phí tăng để duy trì hoạt động, coi đây là giải pháp bắt buộc khi không còn lựa chọn khác.

Tìm lối đi trong áp lực kép

Câu chuyện của Việt Thắng Jean phản ánh bức tranh chung của ngành dệt may trong bối cảnh nhu cầu suy yếu và chi phí leo thang. Tuy nhiên, theo các doanh nghiệp và chuyên gia, thách thức cũng đang mở ra cơ hội tái cấu trúc.

Chia sẻ tại lễ khai mạc Triển lãm quốc tế Ngành công nghiệp dệt và may - thiết bị, nguyên phụ liệu và vải (SaigonTex - SaigonFabric 2026) ngày 8/4 tại TP.HCM, ông Hoàng Mạnh Cầm, Chánh văn phòng HĐQT Vinatex (HOSE: VGT) cho rằng, ngành dệt may Việt Nam vẫn đang thể hiện khả năng thích ứng và tận dụng cơ hội trong khó khăn.

Tại Mỹ - thị trường xuất khẩu chủ lực, hàng may mặc Việt Nam đã vươn lên dẫn đầu thị phần nhập khẩu trong năm 2025, tăng từ 18,9% lên 21,5%, vượt Trung Quốc (giảm từ 20,8% xuống 13,7%) và Bangladesh (tăng từ 9,3% lên 10,5%).

Theo các khảo sát được ông Cầm dẫn lại, các nhà mua hàng Mỹ đánh giá dệt may Việt Nam có năng lực cạnh tranh ở mức cao trong khu vực, nhờ chi phí “sourcing” cải thiện, khả năng linh hoạt sản xuất và mức độ tích hợp chuỗi cung ứng tốt hơn.

Đặc biệt, ngành may mặc Việt Nam được đánh giá cao về độ tin cậy trong chuỗi cung ứng, khả năng đáp ứng các đơn hàng phức tạp về kỹ thuật, tiến độ và tiêu chuẩn tuân thủ. Đây cũng là lý do nhiều thương hiệu cao cấp lựa chọn đặt hàng tại Việt Nam.

“Tuy nhiên, chính sự phụ thuộc lớn vào một số thị trường như Mỹ cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về đa dạng hóa đầu ra”, ông Cầm nhận định.

Do đó, theo ông Trương Văn Cẩm, Phó chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động bởi xung đột và bất ổn địa chính trị, ngành dệt may muốn duy trì vị trí top 3 thế giới và đạt mục tiêu xuất khẩu 49 tỷ USD trong năm 2026, cần nhanh chóng đa dạng hóa thị trường, khách hàng và sản phẩm.

Theo ông Cẩm, việc tổ chức SaigonTex - SaigonFabric 2026 trong thời điểm này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là cơ hội để doanh nghiệp tiếp cận công nghệ tiên tiến, từ tự động hóa, số hóa đến ứng dụng AI, giúp nâng cao năng suất, tiết kiệm chi phí và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe.

Đồng thời, triển lãm cũng là cầu nối quan trọng giúp doanh nghiệp tìm kiếm nguồn cung nguyên phụ liệu, đặc biệt là nguyên liệu “xanh”, có khả năng truy xuất nguồn gốc, yếu tố ngày càng mang tính quyết định trong cạnh tranh.

“Việc chủ động nguồn nguyên liệu, cùng với đổi mới công nghệ và mở rộng hợp tác quốc tế, sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và giảm phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài trong bối cảnh hiện nay”, ông Cẩm nhấn mạnh.

Ông cũng cho rằng sự tham gia của đông đảo doanh nghiệp và đối tác quốc tế tại triển lãm sẽ mở ra nhiều cơ hội hợp tác, góp phần thúc đẩy xuất khẩu, thu hút đầu tư và củng cố vị thế của ngành dệt may Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ngoài ra, từ cơ quan quản lý, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho biết, ngoài việc theo sát thông tin diễn biến kịp thời, dự báo sát với thực tế, cần tận dụng tối đa 17 hiệp định thương mại tự do đang có hiệu lực cũng như tìm kiếm thêm các bạn hàng, các khu vực đang cần hàng hóa của Việt Nam thông qua các liên minh như liên minh kinh tế Á - Âu vì không phụ thuộc vào việc vận chuyển qua Trung Đông, vừa đi bằng đường biển và đường hàng không. 

Đây là những giải pháp hết sức thiết thực mà Bộ Công thương và các bộ, ngành có thể hỗ trợ được doanh nghiệp. “Chúng ta cũng không quá cầu toàn phải ký các hiệp định thương mại tự do mới mà có thể ký những hiệp định với các thị trường tiềm năng, với điều kiện tương đối tương đồng với hàng hóa của Việt Nam như Pakistan, Ai Cập, Algieri, các nước Nam Mỹ…”, ông Sơn nêu.