TS. Nguyễn Đức Độ, Phó viện trưởng Viện Kinh tế - tài chính cho rằng, doanh nghiệp và người dân phải hết sức bình tĩnh. “Cuộc chiến giữa Israel, Hoa Kỳ và Iran tác động đến lạm phát và tăng trưởng của Việt Nam thế nào còn phụ thuộc vào việc nó kéo dài bao lâu”, ông Độ nhấn mạnh.

Ông từng dự báo, lạm phát năm nay chỉ dao động trong khoảng 3,5-4,0%, nhưng tình hình đã khác khi cuộc chiến giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran nổ ra, eo biển Hormuz bị đóng cửa khiến giá dầu thế giới rung lắc dữ dội?

Cuộc chiến giữa Israel, Hoa Kỳ và Iran đã kéo dài hơn 2 tuần, tác động đến lạm phát và tăng trưởng của Việt Nam thế nào còn phụ thuộc vào việc cuộc chiến này kéo dài bao lâu. Nếu sớm chấm dứt thì tác động không lớn đến mục tiêu tăng trưởng 2 con số và kiểm soát lạm phát dưới 4,5%.

Chỉ trong vòng một tuần, bắt đầu từ ngày 5/3/2026, giá xăng dầu bán lẻ được điều chỉnh 5 lần, trong đó có 3 lần tăng, một lần giảm và một lần có mặt hàng tăng giá, có mặt hàng giảm giá, trong khi độ nóng chiến sự ở Trung Đông mỗi ngày một tăng. Điều này cho thấy, giá bán lẻ xăng dầu ở Việt Nam không chỉ phụ thuộc vào cuộc chiến này.

Hoạt động xuất khẩu cũng tương tự, có thể giảm trong ngắn hạn rồi lại phục hồi. Tuy nhiên, nếu cuộc chiến kéo dài nhiều tháng sẽ khiến lạm phát cao hơn và tăng trưởng thấp hơn do xuất khẩu bị ảnh hưởng, hoạt động sản xuất, kinh doanh trong nước chắc chắn bị ảnh hưởng.

Khi cuộc chiến giữa Nga và Ukraine nổ ra, người ta dự báo chỉ kéo dài vài tuần đến vài tháng, nhưng giờ đã sang năm thứ 5. Cuộc chiến ở Trung Đông cũng chưa thấy có hồi kết, theo ông, sẽ tác động thế nào đến Việt Nam?

Nga là một trong những nhà sản xuất dầu mỏ và khí đốt lớn nhất thế giới, có ảnh hưởng rất lớn đến nguồn cung năng lượng đối với phần còn lại của châu Âu - đối tác thương mại, đầu tư hàng đầu của Việt Nam. Khi cuộc chiến này bắt đầu, có rất nhiều dự đoán về tác động tiêu cực đến kinh tế và lạm phát toàn cầu cũng như Việt Nam. Thời gian đầu thì đúng là như vậy, nhưng dần dần mọi hoạt động của thế giới đi vào quỹ đạo thích nghi dần.

Tôi nghĩ cuộc chiến ở Trung Đông cũng vậy, giai đoạn đầu, lạm phát có thể tăng, thị trường tài chính, chứng khoán rung lắc dữ dội do tác động từ giá dầu mỏ, nguyên nhiên vật liệu là đầu vào của sản xuất. Điều này là hiển nhiên do chuỗi cung ứng gặp khó khăn khi một trong những huyết mạch vận tải hàng hải quốc tế - eo biển Hormuz bị phong tỏa. Nhưng sau đó, giá cả sẽ ổn định trở lại, kinh tế thế giới thích nghi dần với ảnh hưởng tiêu cực bởi cuộc chiến.

Trong kịch bản này, lạm phát vẫn nằm trong tầm kiểm soát khoảng 3,5-4%. Trường hợp xấu hơn, nếu kinh tế thế giới rơi vào suy thoái do cuộc chiến kéo dài, mục tiêu tăng trưởng 10% sẽ gặp rất nhiều thách thức. Vào thời điểm hiện nay, mặc dù chảo lửa Trung Đông vẫn đang nóng bỏng và chưa có dự báo nào về thời điểm kết thúc cuộc chiến này, nhưng tôi vẫn giữ nguyên dự báo Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) năm 2026 tăng 3,5% (+/- 0,5%).

Liệu ông có lạc quan quá không?

Trước thời điểm xung đột Trung Đông (ngày 28/2/2026), áp lực lạm phát năm 2026 cao hơn năm 2025 nhưng không nhiều lắm. Áp lực lớn nhất là độ trễ của chính sách tiền tệ năm 2025, cụ thể là tín dụng tăng trưởng lên tới 17,65% - cao nhất trong mấy năm trở lại đây. Tuy nhiên, so với tốc độ tăng trưởng tín dụng bình quân trong vòng 10-15 năm trở lại đây, thì tốc độ tăng trưởng tín dụng 17,65% cũng không phải là quá cao, hơn nữa có một phần không nhỏ tiền vay ngân hàng chảy vào thị trường tài sản.

Tuy nhiên, khi cuộc chiến ở Trung Đông xảy ra, giá xăng dầu mới là áp lực lớn nhất. Để giảm thiểu tác động tiêu cực của giá xăng dầu, Chính phủ đã ngay lập tức giảm thuế nhập khẩu từ 5-7% về 0%, xả Quỹ Bình ổn xăng dầu tối đa. Nếu giá xăng dầu thế giới tăng và giữ ở mức cao, tới đây có thể sẽ giảm thuế bảo vệ môi trường và có thể là thuế tiêu thụ đặc biệt.

Tổ chức Năng lượng quốc tế (IEA) xả 400 triệu thùng dầu dự trữ ra thị trường giúp thị trường hạ nhiệt. Các nền kinh tế lớn cũng chủ động xả kho xăng dầu dự trữ ra thị trường góp phần kiểm soát tốc độ tăng của giá xăng dầu.

Việt Nam vừa nhập dầu thô về để chế biến thành xăng dầu thành phẩm, vừa nhập khẩu nguyên liệu xăng dầu thành phẩm. Để có cả dầu thô và xăng dầu thành phẩm, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính vừa thực hiện các cuộc điện đàm với các đối tác (Thủ tướng Kuwait, Thủ tướng Qatar và Tổng thống UAE).

Tìm kiếm đủ lượng, kịp thời nguồn cung xăng dầu cho nền kinh tế hiện tại đúng là có khó khăn, nhưng chưa là gì so với việc mua vắc-xin thời điểm đại dịch Covid-19. Lúc đó, với chiến lược ngoại giao tài tình, Việt Nam đã tìm đủ, kịp thời nguồn cung vắc-xin tiêm cho toàn dân, nhờ đó sớm thoát ra khỏi đại dịch và trở thành một số ít nền kinh tế phục hồi mạnh mẽ sau đại dịch. Từ kinh nghiệm thành công “ngoại giao Covid-19”, Việt Nam đang thực hiện “ngoại giao xăng dầu”.

Cho dù có tìm kiếm đủ nguồn cung xăng dầu, thì việc kiểm soát lạm phát xung quanh 3,5% (+/- 0,5%) như dự báo của ông cũng rất khó?

Thời gian thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội năm 2026 còn rất dài, nhưng tôi vẫn có niềm tin rằng, năm nay lạm phát dưới ngưỡng Quốc hội cho phép. Niềm tin này không phải không có cơ sở mà nhìn vào thực tế năm 2025, CPI tăng 3,31% do 2 lần tăng giá bán lẻ điện bình quân cùng với tăng giá thuốc chữa bệnh và giá dịch vụ y tế. Riêng việc tăng giá thuốc chữa bệnh và dịch vụ y tế hơn 13% đã làm CPI chung tăng 0,61 điểm phần trăm. Nếu 2 nhóm hàng hóa dịch vụ này không tăng, thì CPI năm 2025 còn thấp hơn nhiều.

Giá bán lẻ điện bình quân và dịch vụ y tế do Nhà nước quản lý, trong thời điểm khó khăn, hoàn toàn có thể không tăng trong năm nay, sẽ góp phần đáng kể trong việc kiểm soát lạm phát.

Mục tiêu tăng trưởng 2 con số - cao nhất từ trước đến nay cũng tạo ra sức ép lạm phát, thưa ông?

Mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng GDP không phải lúc nào cũng song hành, nhất là ở các nền kinh tế phát triển. Trong vòng 20-30 năm gần đây, trên thế giới, mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và lạm phát khá mờ nhạt, đặc biệt là thời gian sau đại dịch Covid-19, lạm phát cao nhưng tăng trưởng kinh tế vẫn thấp. 

Vì vậy, Chính phủ cố gắng đạt tốc độ tăng trưởng GDP tối thiểu 10% - mức cao nhất từ trước đến nay, cũng không lo lắng đến mối quan hệ tăng trưởng cao thì lạm phát tăng. Vì lạm phát phụ thuộc vào nhiều yếu tố: thị trường thế giới, giá nguyên nhiên vật liệu đầu vào, nguồn cung ứng hàng hóa, nhu cầu của thị trường, lãi suất ngân hàng, tốc độ tăng trưởng tín dụng, tỷ giá, điều hành giá các loại hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước kiểm soát giá...

Trong bối cảnh giá xăng dầu diễn biến khó lường như hiện nay, người dân và doanh nghiệp phải hết sức bình tĩnh, tin tưởng vào sự điều hành của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương. Bộ Công thương, Bộ Tài chính đã chủ động, kịp thời thực hiện quyết liệt, đồng bộ các giải pháp trong quản lý, điều hành, bảo đảm nguồn cung xăng dầu liên tục cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng của người dân, doanh nghiệp.

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính cũng đã có Công điện 22/CĐ-TTg về việc tăng cường các giải pháp bảo đảm cung ứng xăng dầu cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng của người dân, doanh nghiệp.