Chủ động đổi mới để gia tăng giá trị

Những ngày cuối tháng 10, phố đi bộ Nguyễn Huệ (TP.HCM) trở thành điểm hẹn công nghệ với robot hình người nhảy múa, chơi cờ, pha cà phê và tương tác cùng khách. Điều này phản ánh sự quan tâm đến robot và tự động hóa.

Theo báo cáo Vietnam Industrial Robotics Market Size, Share & Forecast, thị trường robot công nghiệp Việt Nam đạt khoảng 112 triệu USD năm 2025 và được dự báo tăng trưởng bình quân 12,88% mỗi năm giai đoạn 2026 - 2031. Cơ hội còn nằm ở tích hợp hệ thống, phần mềm, đào tạo và bảo trì.

Nắm bắt xu hướng, Công ty cổ phần Tập đoàn AICAP và Liên minh Phát triển Công nghiệp Robot Trung Quốc ký thỏa thuận mua sắm tập trung, với nhu cầu dự kiến 1.000 robot. Các bên hướng tới đưa robot quốc tế vào Việt Nam và phát triển dịch vụ kỹ thuật.

Theo ông Vương Quan Trường, Phó tổng giám đốc phụ trách công nghệ AICAP, mức đầu tư tham khảo cho một trạm robot hoàn chỉnh dao động từ 30.000 - 80.000 USD, thời gian thu hồi vốn ước tính khoảng 3-5 năm, tùy ứng dụng và điều kiện vận hành. Doanh nghiệp cần tính cả chi phí tích hợp, đào tạo và bảo trì.

Robot còn giúp giảm lao động thủ công, sai lỗi và đảm nhận công việc trong điều kiện bất lợi.

“Một nhà máy thông minh không nhất thiết phải bắt đầu bằng khoản đầu tư hàng chục tỷ đồng. Nó có thể bắt đầu từ một giải pháp nhỏ, giải quyết đúng một vấn đề và mang lại hiệu quả đo lường được”, ông Trường nhấn mạnh.

Doanh nghiệp nông sản cũng nâng giá trị nhờ đổi mới và kinh tế tuần hoàn. Ông Phan Minh Thông, Chủ tịch HĐQT Phúc Sinh Group, cho biết khách hàng quốc tế quan tâm đến nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc và môi trường. Phúc Sinh vì thế chủ động đổi mới trước yêu cầu bắt buộc.

Doanh nghiệp hướng dẫn nông dân thu hoạch cà phê khi quả đạt độ chín cao hơn và thu mua với giá cao hơn thị trường. Phúc Sinh còn chế biến vỏ quả cà phê thành trà Cascara. Tại Phúc Sinh Sơn La, dây chuyền sản xuất có công suất 10 tấn quả/ngày; sản phẩm đóng góp khoảng 5% doanh thu của đơn vị, đồng thời nâng giá trị nguyên liệu và giảm phụ phẩm.

Nâng năng lực nội địa để tham gia sâu hơn

Những chuyển động trong doanh nghiệp cho thấy, nỗ lực chuyển từ sản xuất theo quy mô sang nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Theo bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Cụm quốc gia Ngân hàng Thế giới phụ trách Việt Nam, Campuchia và Lào, đây cũng là yêu cầu mang tính quyết định đối với mục tiêu trở thành nền kinh tế thu nhập cao vào năm 2045.

Bà Sherman nhận định mô hình tăng trưởng dựa trên lao động dồi dào, tích lũy vốn nhanh và mở rộng thương mại đang dần chạm giới hạn. Năng suất lao động trong ngành sản xuất của Việt Nam hiện chỉ tạo ra khoảng 6,70 USD giá trị gia tăng mỗi giờ, chưa bằng một nửa mức của Trung Quốc.

Đáng chú ý, mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi giá trị toàn cầu đã giảm từ 35% năm 2009 xuống còn 18% năm 2023. Trong khi khu vực FDI đóng vai trò chủ lực về xuất khẩu, liên kết với doanh nghiệp nội địa vẫn còn hạn chế.

Do vậy, Việt Nam cần phát triển những doanh nghiệp trong nước có khả năng mở rộng quy mô, đổi mới sáng tạo và tiến sang các công đoạn có giá trị cao hơn như thiết kế, kỹ thuật, logistics và nghiên cứu ứng dụng.

Yêu cầu nâng cấp năng lực cũng được ông Jesse Choi, Giám đốc điều hành khu vực Đông Nam Á của Sunwah Group, nhấn mạnh khi đánh giá triển vọng Việt Nam. Theo ông, Việt Nam có cơ hội nâng vị thế nhờ phát triển sản xuất, đón đầu dịch chuyển chuỗi cung ứng và thúc đẩy ứng dụng AI.

Tuy nhiên, để chuyển tiềm năng thành những dự án hợp tác thực chất, doanh nghiệp trong nước cần minh bạch thông tin, xây dựng mô hình kinh doanh rõ ràng và đáp ứng các chuẩn mực quốc tế.

Với lợi thế am hiểu thị trường, doanh nghiệp Việt Nam có thể trở thành đối tác quan trọng của nhà đầu tư nước ngoài trong triển khai dự án, chuyển giao công nghệ và phát triển sản phẩm phù hợp với nhu cầu địa phương.