Đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng chất xuất nhập khẩu

Tại hội thảo lấy ý kiến cho dự thảo Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, do Bộ Công Thương tổ chức sáng 9/10, các hiệp hội và doanh nghiệp nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào lợi thế chi phí, từng bước nâng cao giá trị gia tăng của hàng hóa Việt Nam.

Theo Thứ trưởng Bộ Công thương Lương Hoàng Thái, xuất nhập khẩu là một trong những động lực quan trọng góp phần giúp Việt Nam thực hiện các mục tiêu phát triển. Trong một số giai đoạn, xuất khẩu và đầu tư nước ngoài đã đóng vai trò chủ lực đối với tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu về tăng trưởng xuất khẩu và đóng góp trên nhiều lĩnh vực, thực tiễn cũng cho thấy những vấn đề cần được nhìn nhận, nhất là yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Sự mất cân đối trong tỷ trọng xuất khẩu giữa 2 khu vực doanh nghiệp ngày càng thấy rõ.

Khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) hiện là trụ cột trong xuất khẩu. "Nếu trước đây, khu vực này chiếm hơn 70% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, hiện nay tỷ trọng đã vượt 80%.

"Mặc dù đóng góp lượng hàng xuất khẩu rất lớn, giá trị thực sự mang lại cho nền kinh tế trong nước vẫn còn khiêm tốn. Do đó, cần tìm giải pháp để nâng cao hơn nữa giá trị mà hoạt động xuất khẩu tạo ra cho nền kinh tế", Thứ trưởng Lương Hoàng Thái nhấn mạnh.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với việc xây dựng Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, nhằm chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, phát huy năng lực của doanh nghiệp trong nước và tăng sức chống chịu trước biến động thương mại quốc tế.

Ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep) cho rằng, Chiến lược cần xác định rõ mục tiêu, nguồn lực và giải pháp thực hiện, đồng thời cần có tính linh hoạt, đủ khả năng thích ứng với những biến động của thị trường và môi trường kinh doanh quốc tế.

Đối với ngành thủy sản, nâng cao giá trị xuất khẩu đòi hỏi thay đổi tư duy quản lý, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, chế biến. Việt Nam có lợi thế về nguồn nguyên liệu, nhưng để nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế, ngành không thể chỉ dựa vào những lợi thế sẵn có. Doanh nghiệp cần đẩy mạnh chế biến, nâng cao chất lượng, đáp ứng yêu cầu của khách hàng và gia tăng giá trị sản phẩm.

Với ngành hàng đóng góp gần 20 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu mỗi năm như gỗ và sản phẩm gỗ cũng đứng trước yêu cầu nâng chất lượng hàng hóa hơn nữa, nhằm đáp ứng tiêu chuẩn xanh từ các thị trường, thuế quan, tự chủ nguồn cung nguyên liệu.

Ông Ngô Sỹ Hoài, Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho rằng, môi trường cạnh tranh quốc tế đang thay đổi nhanh chóng, với sự nổi lên của những đối thủ mới như Ấn Độ. Nếu trước đây, doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu cạnh tranh với các nước Đông Nam Á thì nay phải đối mặt với phạm vi cạnh tranh rộng hơn, trong khi mỗi quốc gia đều có lợi thế riêng về sản xuất và phát triển thị trường.

Hiện nhiều doanh nghiệp vẫn chủ yếu gia công theo đơn đặt hàng của khách nước ngoài. Việc duy trì khách hàng hiện hữu đã không dễ, trong khi mở rộng thị trường và chuyển đổi mô hình kinh doanh đòi hỏi nguồn lực lớn hơn. Hạn chế về vốn, máy móc, công nghệ và năng lực tổ chức sản xuất cũng khiến quá trình chuyển đổi khó có thể diễn ra trong thời gian ngắn.

“Trong định hướng phát triển giai đoạn tới, doanh nghiệp cần từng bước thoát khỏi sự phụ thuộc vào gia công, chuyển sang chủ động thiết kế, sáng tạo mẫu mã và nâng cao giá trị gia tăng, cùng với các chính sách hỗ trợ để ngành từng bước đạt được mục tiêu nâng chất lượng tăng trưởng”, ông Hoài nhấn mạnh.

Quy mô ngoại thương của nước ta dự kiến đạt 1.200 tỷ USD vào cuối năm nay, với độ mở kinh tế lớn, Việt Nam chịu tác động đáng kể từ những biến động bên ngoài, và sự thay đổi trong chính sách thương mại của các nền kinh tế lớn. Do đó, nâng cao khả năng nhận diện, phòng ngừa và quản trị rủi ro, ứng phó với biến động trong thương mại quốc tế cũng là một nội dung trọng tâm nêu trong dự thảo Chiến lược.