Tăng tốc đầu tư khu công nghiệp sinh thái

“Trong tháng 8/2026, Đồng Nai sẽ tập trung tháo gỡ thủ tục cho các dự án đầu tư hạ tầng KCN có khả năng sớm tạo quỹ đất để thu hút nhà đầu tư thứ cấp”, ông Phạm Việt Phương, Phó trưởng Ban Quản lý các KCN, Khu kinh tế (KKT) tỉnh Đồng Nai cho biết, khi đề cập đến quỹ đất thu hút đầu tư của địa phương.

Theo kế hoạch, trong năm 2026, Đồng Nai dự kiến khởi công 3 KCN gồm Bàu Cạn - Tân Hiệp, Xuân Quế - Sông Nhạn và Long Đức 3, với tổng diện tích khoảng 3.000 ha, nằm gần Sân bay quốc tế Long Thành. Các KCN này đều được định hướng phát triển theo mô hình KCN thế hệ mới, xanh, hiện đại; ưu tiên thu hút các ngành có giá trị gia tăng cao và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong đó, những lĩnh vực được ưu tiên thu hút đầu tư gồm sản xuất thiết bị bán dẫn, chip, linh kiện điện tử và công nghiệp hỗ trợ hàng không. Riêng KCN Bàu Cạn - Tân Hiệp và KCN Xuân Quế - Sông Nhạn dự kiến thu hút khoảng 20 tỷ USD vốn FDI, tạo việc làm cho khoảng 130.000 lao động.

Theo ông Phạm Việt Phương, trong bối cảnh các nhà đầu tư đặt ra yêu cầu ngày càng cao về chuyển đổi xanh, việc chuyển đổi KCN sang mô hình sinh thái không đơn thuần là câu chuyện môi trường, mà đang trở thành một trong những công cụ để các địa phương nâng cao chất lượng tăng trưởng và giữ chân dòng vốn FDI dài hạn. Đồng Nai đang cụ thể hóa định hướng này bằng việc chuyển đổi các KCN hiện hữu, đồng thời xây dựng các KCN mới theo mô hình xanh, sinh thái, công nghệ cao và kinh tế tuần hoàn.

Theo kế hoạch mới được ban hành, Đồng Nai đặt mục tiêu đến năm 2030 có tối thiểu 2 KCN được chứng nhận là KCN sinh thái; 90% KCN áp dụng các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả và ít nhất 10% doanh nghiệp áp dụng giải pháp sản xuất sạch hơn, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải.

Trong số các mô hình đang được triển khai, Amata là trường hợp đáng chú ý. Sau gần 4 năm triển khai, KCN này đã đáp ứng 86% tiêu chí theo Khung quốc tế về KCN sinh thái và đang hướng tới mục tiêu đạt 97% để trở thành KCN sinh thái đầu tiên của Đồng Nai.

Cùng với đó, Đồng Nai hợp tác với Tập đoàn Sojitz (Nhật Bản) triển khai mô hình KCN xanh, thông minh. Tháng 4 vừa qua, Tập đoàn Sojitz đã khởi công KCN Long Đức 3 theo tiêu chuẩn KCN xanh, hướng tới Net Zero.

Ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó tổng giám đốc Tập đoàn KN Holdings, Phó chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam cho rằng, Đồng Nai có nhiều lợi thế nhờ Sân bay quốc tế Long Thành và hệ thống cao tốc liên vùng kết nối với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải. Đây là nền tảng vững chắc để Đồng Nai phát triển các KCN thế hệ mới, thu hút các ngành công nghệ cao.

“Khi lựa chọn địa điểm đầu tư, các nhà đầu tư quốc tế không chỉ quan tâm đến một KCN có đất sạch, hạ tầng tốt, mà còn cần các yếu tố đồng bộ như năng lượng, phát thải, logistics”, ông Nguyễn Tuấn Anh chia sẻ.

Không chỉ Đồng Nai, TP.HCM cũng đang đẩy nhanh quá trình phát triển và chuyển đổi các KCN sinh thái. Sau khi mở rộng không gian phát triển, thành phố dự kiến phát triển thêm 14 KCN với tổng diện tích gần 4.000 ha, tạo thêm dư địa thu hút các dự án công nghệ cao.

Tại khu vực Bình Dương (TP.HCM), một số KCN sinh thái mới đang được triển khai như KCN  Cây Trường quy mô 700 ha; KCN Bàu Bàng mở rộng giai đoạn II, diện tích 380 ha và KCN VSIP III. Các KCN này được định hướng tích hợp công nghệ IoT, năng lượng tái tạo, xử lý chất thải theo mô hình tuần hoàn và hệ thống hạ tầng đồng bộ.

Cùng với phát triển các KCN mới, TP.HCM cũng đặt mục tiêu chuyển đổi một số KCN hiện hữu như Tân Thuận, Hiệp Phước, Tân Bình theo hướng sinh thái và công nghệ cao. Trong đó, KCN Hiệp Phước đang cho thấy, những bước tiến rõ nét khi mức độ đáp ứng Khung quốc tế về KCN  sinh thái tăng từ 44% năm 2020 lên 76% năm 2023 và có tiềm năng đạt 88% trong những năm tiếp theo.

Tại khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu (TP.HCM), KCN chuyên sâu Phú Mỹ 3 cũng đang được chuyển đổi theo mô hình KCN sinh thái. Với quy mô gần 1.000 ha, KCN này đã đáp ứng phần lớn tiêu chí về KCN sinh thái và đang hoàn thiện thủ tục để được công nhận.

Thực tế từ mô hình KCN VSIP III tại TP.HCM cho thấy, đầu tư theo mô hình KCN xanh không chỉ giúp đáp ứng các yêu cầu về môi trường, mà còn tạo lợi thế trực tiếp trong thu hút các tập đoàn đa quốc gia. Nhờ hạ tầng đồng bộ và đáp ứng tốt các tiêu chuẩn ESG, KCN này đã thu hút Tập đoàn Lego với dự án khoảng 1,3 tỷ USD và Pandora với dự án 150 triệu USD.

Đây là minh chứng cho thấy, chất lượng hệ sinh thái công nghiệp ngày càng trở thành một trong những yếu tố quan trọng khi các tập đoàn lớn lựa chọn địa điểm đầu tư dài hạn.

Tại Tây Ninh, đầu tháng 6 vừa qua, địa phương đã chuyển đổi KCN Prodezi tại khu vực Lương Hòa thành KCN sinh thái đầu tiên của tỉnh. Tây Ninh cũng đang lên kế hoạch phát triển Khu công nghệ cao tại Hưng Thuận, hướng tới thu hút các ngành sản xuất máy bay, ô tô điện, chất bán dẫn và vi mạch.

Những chuyển động này cho thấy, phát triển KCN sinh thái đang trở thành hướng đi quan trọng của các địa phương, đồng thời là “chìa khóa” để thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao và giữ chân nhà đầu tư trong dài hạn.

Cạnh tranh bằng chất lượng hệ sinh thái

Một điểm chung giữa các địa phương trong vùng Đông Nam Bộ là chuyển từ tư duy “có đất để cho thuê” sang xây dựng hệ sinh thái để nhà đầu tư lựa chọn. Vì vậy, những yếu tố như năng lượng tái tạo, xử lý và tái sử dụng nước, cộng sinh công nghiệp, logistics xanh, số hóa quản trị và giảm phát thải ngày càng được tính đến ngay từ khâu quy hoạch KCN.

Sự chuyển dịch này xuất phát từ chính yêu cầu mới của các nhà đầu tư quốc tế. Khi các tiêu chuẩn ESG ngày càng được coi trọng, doanh nghiệp không chỉ tìm kiếm mặt bằng và hạ tầng sẵn có, mà còn phải tính toán khả năng kiểm soát chi phí năng lượng, phát thải, nước, logistics và việc đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường trong suốt vòng đời dự án. Do đó, một KCN đáp ứng tốt những yêu cầu này sẽ tạo lợi thế cho cả nhà đầu tư lẫn địa phương trong cuộc cạnh tranh thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao.

Theo ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó tổng giám đốc Tập đoàn KN Holdings, phát triển KCN sinh thái không nên dừng ở việc bổ sung các tiêu chí xanh, mà cần hướng tới hình thành hệ sinh thái công nghiệp hoàn chỉnh để giữ chân nhà đầu tư trong dài hạn. Việc chuyển đổi sang mô hình KCN sinh thái đang trở thành hướng đi quan trọng để các địa phương nâng cao chất lượng tăng trưởng, thay vì tiếp tục cạnh tranh chủ yếu bằng quỹ đất và chi phí thuê đất.

Thực tế, các địa phương Đông Nam Bộ đang phát huy những lợi thế khác nhau trong cuộc cạnh tranh mới. Đồng Nai có thế mạnh về quy mô công nghiệp, sân bay và mạng lưới logistics. TP.HCM sở hữu thị trường lớn, hạ tầng, nguồn nhân lực và hệ sinh thái doanh nghiệp. Trong khi đó, Tây Ninh còn nhiều dư địa phát triển các KCN mới gắn với không gian công nghiệp mở rộng.

Tuy nhiên, khi các tiêu chuẩn xanh ngày càng trở thành một phần quan trọng của thị trường quốc tế, lợi thế của KCN sẽ không còn nằm chủ yếu ở vị trí hay giá đất. Nhà đầu tư sẽ quan tâm nhiều hơn đến nguồn điện ổn định và sạch, chi phí logistics, khả năng giảm phát thải, xử lý và tái sử dụng chất thải, nguồn nước, mức độ kết nối chuỗi cung ứng cũng như sự thuận lợi, minh bạch của thủ tục đầu tư.

Vì vậy, cuộc đua phát triển KCN sinh thái ở Đông Nam Bộ thực chất là cuộc cạnh tranh nhằm tái định vị không gian công nghiệp và nâng cao chất lượng tăng trưởng. Những địa phương đi trước không chỉ có thêm các KCN “xanh”, mà còn có cơ hội đón dòng vốn FDI thế hệ mới, đặc biệt là các dự án công nghệ cao, điện tử, bán dẫn, trung tâm dữ liệu và những ngành sản xuất có giá trị gia tăng lớn.

Đây sẽ là yếu tố quan trọng quyết định địa phương nào có thể trở thành điểm đến của dòng vốn xanh trong giai đoạn phát triển mới.