Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đã đặt ra một nguyên tắc đáng chú ý đối với các nền tảng thuộc diện áp dụng: khi hợp tác với nhiều đơn vị logistics, nền tảng phải hiển thị đầy đủ các đơn vị đáp ứng tiêu chí đối với hàng hóa, dịch vụ cụ thể và phù hợp với thỏa thuận hợp tác để người mua lựa chọn.

Tuy nhiên, khi thử đặt nhiều sản phẩm trên cùng một tài khoản TikTok Shop và cùng địa chỉ nhận hàng tại Hà Nội, phần vận chuyển cho ra những phương án khác nhau. Có đơn chỉ hiện J&T Express, trong khi đơn khác cho phép người mua chọn giữa J&T Express và J&T Cargo Express. Với một số sản phẩm khác, khách hàng không có mục lựa chọn doanh nghiệp vận chuyển.

Ngay tại gian hàng Viettel Store, một đơn hàng được thử nghiệm cũng không hiển thị Viettel Post trong phương án vận chuyển, dù doanh nghiệp này nằm trong danh sách đối tác logistics mà TikTok Shop công bố tại Việt Nam.

Kết quả thử nghiệm cho thấy danh sách đơn vị vận chuyển hiển thị với người mua có thể thay đổi theo từng giao dịch. Tuy nhiên, chỉ từ giao diện phía người mua chưa thể xác định yếu tố cụ thể nào khiến một đơn vị được hoặc không được đưa vào danh sách lựa chọn.

Không phải đơn nào cũng có đủ hãng vận chuyển để chọn

TikTok Shop hiện hợp tác với nhiều doanh nghiệp giao nhận tại Việt Nam. Chính sách vận chuyển được nền tảng cập nhật ngày 26/8 liệt kê tám đơn vị trong mạng lưới “Vận chuyển bởi TikTok”, gồm J&T Express, Giao Hàng Nhanh, Vietnam Post, Viettel Post, BEST Express, J&T Cargo, Ahamove và BeDelivery.

Tuy nhiên, các hãng không cùng phục vụ mọi loại hình vận chuyển. Với giao hỏa tốc, TikTok Shop liệt kê Ahamove và BeDelivery. Giao trong ngày có thêm J&T Express. Riêng giao nhanh 24 giờ và giao tiêu chuẩn có sáu đơn vị gồm J&T Express, J&T Cargo, BEST Express, GHN, Viettel Post và Vietnam Post. Thời gian giao còn thay đổi theo tuyến đường.

Vì vậy, việc TikTok Shop có 8 đối tác không có nghĩa là một đơn hàng phải hiện đủ 8 hãng. Ngay trong cùng dịch vụ giao tiêu chuẩn, một hãng có thể không đáp ứng tuyến lấy hàng, tuyến giao hoặc điều kiện của một giao dịch cụ thể.

Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, cũng đặt quyền lựa chọn trong những điều kiện cụ thể. Với nền tảng thuộc diện áp dụng, khi hợp tác với các tổ chức cung ứng logistics, nền tảng phải hiển thị tên những đơn vị đáp ứng tiêu chí đối với hàng hóa, dịch vụ cụ thể, phù hợp với thỏa thuận hợp tác và cho phép người mua lựa chọn.

Hiểu đơn giản, một hãng là đối tác của TikTok Shop nhưng không nhất thiết phải xuất hiện ở tất cả đơn hàng. Nếu hãng không phục vụ tuyến đó hoặc không phù hợp với loại dịch vụ được sử dụng, việc không hiện tên lên màn hình là có thể xảy ra.

Nhưng điều người mua chưa nhìn thấy là lý do cụ thể ở từng giao dịch.

Khi màn hình chỉ hiện một đơn vị vận chuyển, khách hàng không biết đây có phải đơn vị duy nhất đang đáp ứng điều kiện của đơn hàng hay không. Khi một đơn khác có hiển thị 2 đơn vị vận chuyển, họ cũng không được thông tin vì sao lần này lại có thêm lựa chọn. Thậm chí còn thấy khó hiểu nếu mua hàng tại Viettel Store nhưng nhà vận chuyển “người nhà" là Viettel Post cũng không đủ điều kiện cung cấp dịch vụ?

Nếu có nhiều doanh nghiệp cùng đáp ứng điều kiện, cơ sở nào khiến hãng này xuất hiện còn hãng kia lại không?

Ai quyết định danh sách để khách chọn?

Tài liệu hướng dẫn vận chuyển của TikTok Shop cho thấy nền tảng vẫn giữ vai trò lớn trong việc tổ chức khâu giao nhận. Với “Vận chuyển bởi TikTok”, các đơn hàng được thực hiện qua mạng lưới logistics tích hợp của nền tảng và những nhà vận chuyển được hỗ trợ. Chính TikTok Shop là bên xây dựng mạng lưới và xác định nhóm đối tác cho từng loại dịch vụ.

Khi tính năng lựa chọn xuất hiện ở phía người mua, quy trình có thêm một bước. Hệ thống xác định trước những hãng có thể xuất hiện với đơn hàng đó, sau đó khách hàng chọn trong số những phương án được đưa ra.

Người mua đúng là đã được trao quyền bấm chọn hãng giao hàng, nhưng họ không chọn từ toàn bộ mạng lưới của TikTok Shop. Họ chỉ chọn trong danh sách đã được thu hẹp ở từng giao dịch.

OECD từng lưu ý rằng trên môi trường số, nền tảng không chỉ cung cấp các lựa chọn mà còn có thể định hình những gì người dùng nhìn thấy và cách các phương án được trình bày. Thiết kế giao diện và cách tổ chức lựa chọn vì thế có thể ảnh hưởng đến quyết định của người tiêu dùng cũng như cạnh tranh giữa các doanh nghiệp.

Đặt vào câu chuyện giao hàng, nếu một doanh nghiệp không xuất hiện trên màn hình, người mua không có cơ hội chọn doanh nghiệp đó, dù họ từng sử dụng dịch vụ và muốn chọn lại.

Quyền lựa chọn không đồng nghĩa với việc mọi đơn hàng phải hiển thị toàn bộ các hãng vận chuyển đang hợp tác với nền tảng. Một nhà vận chuyển có thể không phù hợp với tuyến đường, loại hàng hoặc dịch vụ cụ thể. Nhưng khi pháp luật đã trao cho người mua quyền lựa chọn giữa những đơn vị đáp ứng điều kiện, câu hỏi tiếp theo không còn đơn thuần là có hay không có nút ‘chọn đơn vị vận chuyển’.

Điều quan trọng hơn là người mua có thể biết, hoặc ít nhất có thể tin tưởng rằng danh sách phía trên nút lựa chọn đó phản ánh đầy đủ những doanh nghiệp thực sự đáp ứng tiêu chí của giao dịch. Khi đó, quyền lựa chọn mới không chỉ tồn tại trên giao diện, mà trở thành một quyền có ý nghĩa trong thực tế.