Việc giảm thời gian đóng bảo hiểm xã hội tối thiểu từ 20 năm xuống còn 15 năm theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 đang nhận được nhiều sự quan tâm, đặc biệt trong bối cảnh một bộ phận người lao động lo ngại mức lương hưu có thể giảm khi thời gian đóng ngắn hơn.

Trước những băn khoăn này, Bảo hiểm xã hội Việt Nam khẳng định, cách nhìn chỉ dựa trên số tiền lương hưu hằng tháng là chưa đầy đủ. Chính sách bảo hiểm xã hội được thiết kế với nhiều tầng giá trị, trong đó lương hưu chỉ là một phần của hệ thống an sinh tổng thể.

Theo cơ quan này, việc điều chỉnh điều kiện về thời gian đóng tối thiểu xuống 15 năm là một trong những điểm mới quan trọng của Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Quy định được xây dựng trên cơ sở cân bằng giữa mục tiêu mở rộng diện bao phủ và nguyên tắc đóng - hưởng, nhằm đưa chính sách đến gần hơn với thực tiễn thị trường lao động đang biến động.

Trong nhiều năm, yêu cầu đóng đủ 20 năm bảo hiểm xã hội mới được hưởng lương hưu đã trở thành rào cản với không ít người lao động. Những người tham gia muộn, lao động khu vực phi chính thức hoặc có quá trình đóng gián đoạn thường không đạt đủ điều kiện, dù đã có thời gian tham gia đáng kể.

Thực tế cho thấy nhiều trường hợp buộc phải lựa chọn nhận bảo hiểm xã hội một lần, đồng nghĩa với việc rời khỏi hệ thống an sinh dài hạn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động khi về già mà còn làm giảm hiệu quả bao phủ của chính sách.

Do đó, việc giảm ngưỡng tối thiểu xuống 15 năm được xem là bước tháo gỡ trực tiếp nút thắt này. Người lao động, đặc biệt là nhóm trung niên bắt đầu tham gia muộn hoặc có quá trình làm việc không liên tục, có thêm cơ hội tích lũy đủ điều kiện để hưởng lương hưu.

Các phân tích chính sách cho thấy quy định mới có ý nghĩa rõ nét với lao động tự do, lao động di chuyển giữa các khu vực việc làm hoặc có thời gian tham gia bảo hiểm xã hội đứt quãng. Thay vì bị “loại khỏi cuộc chơi” khi không đạt mốc 20 năm, họ vẫn có khả năng tiếp cận chế độ hưu trí.

Ngoài khoản lương hằng tháng, người hưởng lương hưu còn được thụ hưởng nhiều quyền lợi an sinh đi kèm. Một trong những lợi ích là được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí trong suốt thời gian hưởng, với mức quyền lợi khám, chữa bệnh cao hơn so với nhóm tự đóng. Cùng với đó là các chế độ tử tuất, bao gồm trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất cho thân nhân. 

Bảo hiểm xã hội Việt Nam nhấn mạnh, nguyên tắc đóng - hưởng vẫn được giữ vững. Người tham gia với mức đóng cao hơn, thời gian dài hơn sẽ có mức lương hưu cao hơn. Việc giảm thời gian tối thiểu không nhằm khuyến khích đóng ngắn hạn, mà tạo điều kiện để nhiều người có thể ở lại trong hệ thống.

“Giảm điều kiện xuống 15 năm là mở rộng cơ hội tiếp cận chính sách, không làm thay đổi bản chất đóng - hưởng. Người lao động nếu có điều kiện vẫn nên tham gia dài hạn để tối ưu quyền lợi”, đại diện cơ quan bảo hiểm xã hội cho biết.

Theo số liệu của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, trong năm 2025, số người hưởng bảo hiểm xã hội một lần đã giảm 24,43% so với năm 2024. Trong hai tháng đầu năm 2026, con số này tiếp tục giảm 28,29% so với cùng kỳ năm trước.

Xu hướng này phản ánh sự thay đổi trong hành vi của người lao động, khi lựa chọn ở lại hệ thống để tích lũy quyền lợi dài hạn thay vì rút bảo hiểm xã hội một lần. Đây cũng là mục tiêu lớn của chính sách, hướng tới bảo đảm an sinh bền vững trong bối cảnh dân số đang già hóa nhanh.