Ngân hàng không còn gồng mình chạy tiếp quỹ ATM

Phát biểu tại Tọa đàm “Sử dụng tiền văn minh và thanh toán an toàn trong dịp Tết” do Thời báo Ngân hàng tổ chức, ông Nguyễn Hoàng Long, Phó Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (Napas) cho biết, cách đây 5-7 năm, Tết luôn là “điểm nóng” của rút tiền mặt.

Nhu cầu có thời điểm tăng gấp 5–10 lần ngày thường, buộc các ngân hàng phải dồn nguồn lực cho vận chuyển, tiếp quỹ ATM, đặc biệt tại các khu công nghiệp và vùng tập trung đông lao động. Áp lực này không chỉ lớn về chi phí mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro vận hành. 

Tuy nhiên, trong vòng 5 năm gần đây (2020 - 2025), lượng rút tiền mặt tại ATM qua hệ thống NAPAS đã giảm hơn một nửa, chỉ còn khoảng 40 - 45% so với năm 2020, với tốc độ giảm ngày càng nhanh qua từng năm.

Ngược lại, cùng giai đoạn này, số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt qua NAPAS tăng hơn 11 lần bao gồm chuyển khoản, thanh toán thẻ và chi tiêu trực tuyến, tăng mạnh cả về số lượng và giá trị giao dịch. Điều này cho thấy nhu cầu và thói quen sử dụng tiền của người dân đã dịch chuyển rõ rệt sang các phương thức thanh toán số, phản ánh quá trình chuyển đổi số đang diễn ra thực chất, liên tục trong đời sống hằng ngày.

Theo số liệu của Napas, hiện nay mỗi ngày có trên 40 triệu giao dịch được xử lý qua hệ thống, với giá trị luân chuyển lên tới hơn 200 nghìn tỷ đồng, tương đương khoảng 9 tỷ USD/ngày.

“Đáng chú ý, trong dịp Tết, lưu lượng giao dịch thanh toán số chỉ tăng khoảng 30 - 40% so với ngày thường, thấp hơn rất nhiều so với mức tăng gấp nhiều lần của nhu cầu rút tiền mặt trước đây. Điều này cho thấy hệ thống thanh toán số đã trở thành hoạt động thường nhật, không còn mang tính “cao điểm cục bộ” như giao dịch tiền mặt", ông Long cho biết.

Để đáp ứng nhu cầu này, NAPAS cùng các ngân hàng đã đầu tư mạnh mẽ nâng cấp hạ tầng công nghệ, thiết kế hệ thống theo hướng dự phòng, dư thừa công suất, sẵn sàng xử lý các kịch bản tăng trưởng gấp đôi, gấp ba lưu lượng giao dịch mà vẫn bảo đảm an toàn, ổn định. Bên cạnh đó, hệ thống giám sát 24/7, kết hợp giám sát tự động và con người, được duy trì liên tục trong dịp Tết để kịp thời phát hiện, cảnh báo và xử lý sự cố nếu phát sinh.

Trong bối cảnh đó, Phó Giám đốc NHNN Khu vực 1 Nguyễn Quốc Huy nhìn nhận, việc nâng cao nhận thức sử dụng tiền văn minh, tiết kiệm và thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành Ngân hàng mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Ông Nguyễn Quốc Huy,   Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chi nhánh Khu vực 1 (NHNN Khu vực 1) cho biết, để đảm bảo hoạt động thanh toán thông suốt trong dịp cao điểm Tết, NHNN Khu vực 1 đã chỉ đạo các tổ chức tín dụng trên địa bàn Hà Nội  xây dựng phương án vận hành hệ thống thanh toán liên tục, thông suốt; bảo đảm hệ thống thanh toán nội bộ và kết nối với các hệ thống thanh toán chung hoạt động ổn định, an toàn, đáp ứng đầy đủ nhu cầu thanh toán của người dân và doanh nghiệp, đặc biệt trong thời gian quyết toán cuối năm 2025 và Tết Nguyên đán Bính Ngọ sắp tới.

Song song với đó, NHNN Khu vực 1 yêu cầu các đơn vị tăng cường các giải pháp bảo đảm an toàn như triển khai biện pháp giám sát, giải pháp kỹ thuật nhằm bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống thanh toán và bảo mật dữ liệu khách hàng; bố trí trực, rà soát, kiểm tra và sẵn sàng các phương án, kịch bản ứng phó sự cố, dự phòng cho hệ thống công nghệ thông tin; kịp thời phát hiện, ngăn chặn rủi ro, sự cố và các hành vi lợi dụng thời điểm cao điểm Tết để thực hiện gian lận, lừa đảo.

Việc thanh toán không dùng tiền mặt tại Hà Nội tăng mạnh. Tính đến cuối năm 2025, số lượng thiết bị POS đạt gần 400.000, tăng khoảng 80.000 thiết bị so với cuối năm 2024. Số lượng đơn vị chấp nhận thẻ đạt 174.862 đơn vị, tăng đáng kể so với mức 154.000 đơn vị của năm 2024, qua đó đáp ứng tốt nhu cầu thanh toán của người dân và doanh nghiệp.

Trong khi đó, số lượng máy ATM trên địa bàn Thủ đô tiếp tục giảm, phản ánh xu hướng thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phổ biến. Năm 2025, toàn địa bàn có 2.586 máy ATM, giảm so với mức 2.766 máy của cuối năm 2024.

Một điểm sáng trong hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt được Phó Giám đốc NHNN Khu vực 1 chỉ ra đó là tình trạng công nhân tại các khu công nghiệp xếp hàng rút tiền mặt tại ATM sau kỳ trả lương đã không còn diễn ra. Điều này giúp các ngân hàng thương mại giảm đáng kể chi phí duy trì máy móc, hạ tầng mạng, nhân sự tiếp quỹ, kể cả trong những ngày cao điểm trước và trong dịp Tết.

Đáng chú ý, các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt như chuyển khoản, quét mã QR ngày càng được sử dụng phổ biến, hiện diện từ chợ truyền thống, quán ăn nhỏ đến các bãi trông giữ xe. Ngay cả dịch vụ trông giữ xe cũng đã triển khai thanh toán điện tử, kể cả thông qua các hệ thống thu phí tự động.  

Đảm bảo tối đa an ninh thanh toán

Theo Napas, xu hướng thanh toán số giúp giảm đáng kể chi phí in ấn, vận chuyển, lưu trữ tiền mặt, đồng thời hạn chế rủi ro mất cắp và tăng tính minh bạch của dòng tiền. Về mặt quản lý, thanh toán số tạo nền tảng dữ liệu quan trọng cho việc điều hành chính sách tiền tệ và phát triển kinh tế số.