Từ sạp hàng truyền thống đến không gian kinh doanh số

Được xây dựng từ năm 1889, chợ Đồng Xuân là một trong những không gian giao thương lâu đời, gắn liền với lịch sử, đời sống và văn hóa thương mại của khu phố cổ Hà Nội. Bước vào hành trình chuyển đổi số, khu chợ hơn một thế kỷ tuổi đang đứng trước cơ hội mở rộng không gian kinh doanh, gia tăng khả năng tiếp cận khách hàng, đồng thời đưa những giá trị đặc trưng của chợ truyền thống đến gần hơn với người dân và du khách.

Mô hình “Chợ chuyển đổi số” được UBND phường Hoàn Kiếm phối hợp với các đơn vị triển khai trong khuôn khổ Chiến dịch dLocals Hoàn Kiếm, với sự đồng hành của Quỹ Hỗ trợ bảo tồn di sản văn hóa Việt Nam, TikTok Việt Nam và sự phối hợp của Công ty Cổ phần Đồng Xuân, Thuế cơ sở 1 TP. Hà Nội, Ngân hàng BIDV Hà Đông.

Điểm đáng chú ý của mô hình là cách tiếp cận phù hợp với đặc thù của chợ truyền thống. Công nghệ không được xem là phương tiện thay thế hoàn toàn tập quán giao thương đã hình thành qua nhiều thế hệ, mà trở thành công cụ bổ trợ, giúp tiểu thương nâng cao hiệu quả hoạt động, mở thêm kênh bán hàng và kết nối với những nhóm khách hàng mới.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Hoàn Kiếm Nguyễn Hồng Trang nhấn mạnh: “Chuyển đổi số tại chợ Đồng Xuân không phải là thay thế phương thức kinh doanh truyền thống. Điều chúng tôi mong muốn là cùng doanh nghiệp kinh doanh, khai thác chợ và các đối tác mở thêm công cụ, thêm kênh bán hàng, thêm khả năng kết nối khách hàng cho tiểu thương”.

Từ định hướng đó, mô hình tập trung hỗ trợ tiểu thương và hộ kinh doanh tiếp cận thanh toán không dùng tiền mặt; chuẩn hóa quy trình đăng ký thuế, khai thuế và sổ sách kế toán theo quy định; kê khai, nộp thuế điện tử qua eTax Mobile. Tiểu thương cũng được đào tạo kỹ năng quảng bá, giới thiệu sản phẩm, xây dựng nội dung và kinh doanh trên nền tảng số, thương mại điện tử.

Chuyển đổi số còn được triển khai trong hoạt động quản lý, khai thác chợ. App Chợ được đưa vào sử dụng để số hóa, chuẩn hóa thông tin về tiểu thương, hộ kinh doanh, điểm kinh doanh và ngành hàng, qua đó tạo thêm kênh cung cấp thông tin, thông báo và trao đổi giữa doanh nghiệp quản lý chợ với cộng đồng tiểu thương.

Đối với người dân và du khách, website giới thiệu chợ Đồng Xuân được tích hợp chatbot AI song ngữ Việt và Anh, hỗ trợ chủ động tra cứu thông tin, phục vụ nhu cầu tham quan, trải nghiệm và mua sắm. Sơ đồ chợ được cung cấp dưới dạng mã QR, giúp khách hàng thuận tiện tìm hiểu vị trí các khu vực và ngành hàng.

Những công cụ này cho thấy quá trình số hóa chợ truyền thống đã được mở rộng từ hoạt động thanh toán, bán hàng sang quản lý dữ liệu và cải thiện trải nghiệm của khách hàng. Đây cũng là cơ sở để chợ Đồng Xuân phát huy đồng thời hai giá trị, vừa là một trung tâm giao thương, vừa là điểm đến khám phá văn hóa thương mại của khu phố cổ Hà Nội.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Hoàn Kiếm Nguyễn Hồng Trang, mô hình hướng tới việc “đưa những giá trị, bản sắc và câu chuyện của chợ Đồng Xuân cùng bước vào môi trường số”. Qua đó, công nghệ hỗ trợ hoạt động mua bán, quản lý và góp phần quảng bá hình ảnh chợ Đồng Xuân như một điểm đến để khám phá không gian thương mại, sản phẩm, con người cùng những giá trị đặc trưng của khu phố cổ Hà Nội.

Quá trình chuyển đổi cũng được thực hiện theo lộ trình, phù hợp với từng ngành hàng và mức độ sẵn sàng của mỗi cơ sở kinh doanh. Mô hình không đặt mục tiêu tất cả tiểu thương phải tham gia thương mại điện tử ngay lập tức. Sau khi đi vào vận hành, các hoạt động hướng dẫn, hỗ trợ tiểu thương tiếp cận và khai thác hiệu quả nền tảng số sẽ tiếp tục được triển khai.

Tính thực hành được thể hiện qua phiên Mega Livestream trên TikTok “Hoàn Kiếm vươn mình”, với sự tham gia của một số cơ sở kinh doanh tại chợ Đồng Xuân. Các sản phẩm lưu niệm, đồ trang trí, thời trang, bánh, mứt và kẹo truyền thống được giới thiệu trên môi trường trực tuyến. Qua phiên bán hàng, tiểu thương trực tiếp thực hành quy trình chuẩn hóa hình ảnh, thông tin sản phẩm, kỹ năng giới thiệu, tương tác với khách hàng và trải nghiệm phương thức kinh doanh mới.

Cùng với cơ hội mở rộng thị trường, yêu cầu bảo đảm an toàn trên không gian mạng cũng được đặt ra. Trước khi mô hình được ra mắt, Công an TP. Hà Nội đã tập huấn cho tiểu thương chợ Đồng Xuân về nhận diện, phòng ngừa các phương thức, thủ đoạn lừa đảo; bảo vệ tài khoản, thông tin, dữ liệu và tài sản trong quá trình giao dịch, kinh doanh trực tuyến.

“Chính quyền địa phương đóng vai trò định hướng, dẫn dắt, kết nối và đồng hành cùng doanh nghiệp kinh doanh, khai thác chợ, các đơn vị cung cấp giải pháp và cộng đồng tiểu thương để mở thêm công cụ, thêm phương thức kinh doanh, thêm khả năng kết nối khách hàng”, bà Nguyễn Hồng Trang khẳng định.

Xây hệ sinh thái hỗ trợ kinh tế số từ cấp phường

Cùng với mô hình tại chợ Đồng Xuân, chương trình “Đồng hành phát triển kinh tế số cùng Phường Cửa Nam” cho thấy chuyển đổi số đang được Hà Nội đưa sâu hơn vào khu vực doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh.

Phường Cửa Nam được TP. Hà Nội lựa chọn triển khai mô hình hỗ trợ kinh tế số cấp cơ sở, hướng tới khả năng nhân rộng trên toàn Thủ đô. Chương trình được Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội phối hợp với UBND phường Cửa Nam tổ chức trong khuôn khổ đợt cao điểm 100 ngày thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm về chuyển đổi số của TP. Hà Nội.

Trọng tâm của chương trình là hỗ trợ hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận các giải pháp số phục vụ quản trị, thanh toán và thương mại điện tử; kết nối chính quyền địa phương với doanh nghiệp công nghệ, tổ chức tài chính; nâng cao hiệu quả tiêu thụ sản phẩm OCOP, sản phẩm làng nghề và đặc sản địa phương trên môi trường số.

Lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội cho biết, công nghệ số đang hiện diện ngày càng sâu rộng trong đời sống, tạo ra những thay đổi căn bản trong cách thức kết nối, giao tiếp và phát triển kinh tế. Hà Nội đã xây dựng nhiều nền tảng số nhằm tăng cường tương tác giữa chính quyền với người dân, doanh nghiệp và xác định việc đưa chuyển đổi số đến với hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa là nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới.

TP. Hà Nội đang phối hợp với các doanh nghiệp công nghệ lớn xây dựng hệ sinh thái giải pháp phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh, từ thanh toán số, quản lý bán hàng, hóa đơn điện tử đến thương mại điện tử.

“Chúng tôi kỳ vọng với sự đồng hành của TP. Hà Nội, chính quyền địa phương cùng các doanh nghiệp công nghệ, việc đưa công nghệ số vào hoạt động thương mại, dịch vụ sẽ được triển khai mạnh mẽ hơn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế số của Thủ đô”, Lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội nhấn mạnh.

Việc chuyển trọng tâm từ tuyên truyền sang hướng dẫn thực hành là một bước đi đáng chú ý. Thay vì dừng lại ở giới thiệu khái niệm và giải pháp, các doanh nghiệp, tổ chức tài chính trực tiếp hướng dẫn hộ kinh doanh sử dụng nền tảng số, đăng ký trải nghiệm công cụ quản lý, thanh toán và thương mại điện tử.

Giám đốc Quan hệ Chính phủ TikTok Shop Việt Nam Nguyễn Khánh Toàn cho biết, quy mô thương mại điện tử Việt Nam hiện đạt khoảng 31 đến 32 tỷ USD và tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng cao. Trong bối cảnh hành vi tiêu dùng chuyển dịch mạnh sang môi trường trực tuyến, thương mại điện tử trở thành cơ hội để doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh mở rộng thị trường.

Theo ông Nguyễn Khánh Toàn, lợi thế của các hộ kinh doanh nằm ở khả năng kể những câu chuyện chân thực về sản phẩm, nghề truyền thống và giá trị bản địa. Khi kết hợp với video ngắn, livestream và nội dung sáng tạo, những sản phẩm vốn chủ yếu tiêu thụ trong phạm vi địa phương có thể tiếp cận khách hàng trên cả nước.

Thông điệp “Mỗi hộ kinh doanh là một nhà bán hàng số; mỗi sản phẩm địa phương là một câu chuyện có thể lan tỏa trên nền tảng số” cho thấy giá trị của chuyển đổi số không đơn thuần nằm ở việc đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử. Năng lực kể chuyện, xây dựng thương hiệu và tạo niềm tin với khách hàng đang trở thành nguồn lực mới giúp sản phẩm địa phương gia tăng giá trị và sức cạnh tranh.

Bên cạnh thị trường, bài toán vốn, dòng tiền và chi phí đầu tư công nghệ cũng được đặt trong một hệ sinh thái hỗ trợ tổng thể. Đại diện BIDV, bà Phùng Hạnh Nga cho biết, ngân hàng đang phục vụ hơn 500.000 khách hàng doanh nghiệp, 25 triệu khách hàng cá nhân, trong đó có hơn 3 triệu hộ kinh doanh và tiểu thương. BIDV đã xây dựng hệ sinh thái kết nối với khoảng 150 đối tác công nghệ, tạo điều kiện tích hợp các giải pháp thanh toán, quản lý bán hàng, hóa đơn điện tử và quản trị doanh nghiệp.

Theo bà Phùng Hạnh Nga, đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ, chuyển đổi số nên bắt đầu từ những công việc đơn giản, thiết thực như thanh toán không dùng tiền mặt, quản lý dòng tiền và quản trị hoạt động kinh doanh, sau đó từng bước mở rộng sang quản trị tài chính và kết nối dữ liệu. BIDV cam kết đồng hành thông qua các gói hỗ trợ phần mềm quản lý bán hàng, giải pháp tài chính số, tín dụng và chính sách ưu đãi, giúp hộ kinh doanh giảm chi phí, nâng cao hiệu quả vận hành và mở rộng quy mô.

Từ góc độ cung cấp giải pháp công nghệ, Trưởng phòng Khách hàng doanh nghiệp Viettel Hà Nội Nguyễn Tiến Thành cho biết, Viettel tập trung phát triển hạ tầng số, phần mềm quản lý bán hàng, hóa đơn điện tử, chữ ký số và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ chủ hộ quản lý doanh thu, phân tích dữ liệu, chăm sóc khách hàng và vận hành kinh doanh hiệu quả hơn. Mục tiêu là giúp hộ kinh doanh tiếp cận đầy đủ công cụ số bằng một thiết bị di động, tiết kiệm chi phí đầu tư và từng bước hình thành mô hình kinh doanh thông minh.

Phó Chủ tịch UBND phường Cửa Nam Trịnh Ngọc Trâm khẳng định: “Đối với UBND phường Cửa Nam, chúng tôi xác định đây không phải là điểm kết thúc mà là điểm khởi đầu cho những hoạt động đồng hành tiếp theo”. Phường sẽ tiếp tục phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, các sở, ngành, doanh nghiệp công nghệ và tổ chức tài chính để đưa giải pháp số đến gần hơn với cộng đồng doanh nghiệp, hộ kinh doanh.

Chuyển đổi số đang được Hà Nội cụ thể hóa bằng những công cụ có thể sử dụng ngay trong từng sạp hàng, cửa hàng và cơ sở kinh doanh. Khi công nghệ đi cùng đào tạo kỹ năng, giải pháp tài chính, an toàn dữ liệu và sự đồng hành lâu dài của chính quyền, kinh tế số có thêm điều kiện bén rễ từ cơ sở, mở ra dư địa tăng trưởng cho khu vực hộ kinh doanh và tạo nền tảng để nhân rộng trên toàn TP. Hà Nội.