Chuyển đổi số phải tạo ra giá trị thực chất
Ngày 17/11, Đoàn giám sát chuyên đề của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội đã làm việc với UBND TP. Hà Nội về việc ban hành và thực hiện chính sách, pháp luật về chuyển đổi số theo Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Tham gia Đoàn giám sát có Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải, phụ trách lĩnh vực chuyển đổi số, Phó Trưởng đoàn giám sát; Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Phương Thủy; Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Đoàn Thanh Mai. Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng chủ trì tiếp và làm việc với Đoàn giám sát.
| Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải phát biểu tại cuộc giám sát. |
Một trong những nội dung trọng tâm được Đoàn giám sát đặt ra là yêu cầu đánh giá đúng thực chất kết quả chuyển đổi số, đặc biệt trong cung cấp dịch vụ công trực tuyến và tổ chức vận hành hệ thống hành chính tại cơ sở.
Phát biểu tại buổi làm việc, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải ghi nhận tinh thần nghiêm túc, trách nhiệm của Hà Nội trong công tác chuẩn bị. Báo cáo của Thành phố được xây dựng tương đối chi tiết, có hệ thống phụ lục số liệu, phản ánh những kết quả đạt được, đồng thời thẳng thắn chỉ ra các khó khăn, vướng mắc và đề xuất kiến nghị.
Trước đó, trong sáng cùng ngày, Đoàn giám sát đã trực tiếp khảo sát tại Điểm phục vụ hành chính công phường Hoàn Kiếm, tìm hiểu quy trình tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính, thời gian chờ đợi, việc sử dụng thiết bị, phần mềm và trao đổi với người dân đến thực hiện thủ tục.
Qua khảo sát, Đoàn ghi nhận những chuyển biến tích cực của Hà Nội trong cải cách hành chính và chuyển đổi số, đánh giá cao tinh thần phục vụ của đội ngũ cán bộ, công chức cũng như mức độ hài lòng của người dân đối với hoạt động của Trung tâm Phục vụ hành chính công Thành phố.
Tuy nhiên, theo ông Trần Văn Khải, kết quả chuyển đổi số cần được nhìn nhận từ hiệu quả thực tế, thay vì dừng ở những chỉ tiêu mang tính hình thức.
Đối với dịch vụ công trực tuyến, vấn đề cốt lõi là người dân có thể chủ động thực hiện thủ tục một cách thuận lợi hay chưa, số lượng giấy tờ phải cung cấp có giảm hay không, thời gian và chi phí thực hiện được tiết kiệm đến mức nào.
Đây cũng là cơ sở để đánh giá chất lượng phục vụ của cơ quan hành chính, đồng thời nhận diện những điểm nghẽn cần tiếp tục tháo gỡ trong quá trình triển khai.
| Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Cù Ngọc Trang phát biểu ý kiến tại cuộc giám sát. |
Thực tế cho thấy, việc kết nối, khai thác và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan vẫn còn những hạn chế. Một số bộ, ngành chưa mở quyền truy cập và chia sẻ dữ liệu hai chiều, ảnh hưởng đến khả năng khai thác thông tin phục vụ giải quyết công việc tại địa phương.
Ở cấp xã, tình trạng cán bộ phải sử dụng nhiều phần mềm, đăng nhập nhiều tài khoản trong khi chất lượng trang thiết bị chưa đồng đều cũng được Đoàn giám sát đề nghị làm rõ.
Những bất cập này làm gia tăng khối lượng thao tác, gây khó khăn cho cán bộ trực tiếp thực thi nhiệm vụ, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ đầu tư phân tán, giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Từ thực tiễn khảo sát, Đoàn giám sát nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi số phải gắn với cải cách quy trình, nâng cao năng lực vận hành và tạo thuận lợi thực sự cho người sử dụng. Việc đầu tư công nghệ cần đi cùng khả năng ứng dụng, khai thác hiệu quả, tránh phát sinh thêm những thủ tục hoặc áp lực hành chính mới.
Báo cáo với Đoàn giám sát, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng khẳng định, quan điểm xuyên suốt của Thành phố trong triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW là chuyển từ tư duy làm khoa học, công nghệ và chuyển đổi số sang sử dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để giải quyết các bài toán phát triển.
Theo ông Trương Việt Dũng, Hà Nội đã đạt được nhiều kết quả tích cực, song vẫn kiên định nguyên tắc đánh giá đúng thực chất, không chạy theo thành tích. Quá trình cập nhật, tổng hợp số liệu hiện còn khó khăn, trong khi đội ngũ cán bộ cơ sở phải dành nhiều công sức để hoàn thành các nhiệm vụ được giao.
Đáng chú ý, Phó Chủ tịch UBND Thành phố đưa ra cách tiếp cận, trong đó chuyển đổi số có 70% là chuyển đổi quy trình, thay đổi phương thức quản trị và 30% là công nghệ.
Quan điểm này đặt trọng tâm vào đổi mới phương thức tổ chức, điều hành, thay vì đơn thuần trang bị thêm phần mềm, thiết bị hay xây dựng những hệ thống công nghệ riêng lẻ.
Công nghệ chỉ có thể phát huy giá trị khi được triển khai trong quy trình phù hợp, giải quyết những vấn đề cụ thể và mang lại lợi ích thiết thực cho người dân, doanh nghiệp.
| Theo Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng, Hà Nội xác định tiếp tục nâng cao chất lượng thực thi, lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo. |
Hơn 9.000 tỷ đồng cho khoa học, công nghệ và chuyển đổi số
Để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, năm 2026, Hà Nội đã bố trí khoảng 9.090 tỷ đồng, tương đương 4% tổng chi ngân sách địa phương.
Đây là nguồn lực đáng kể, thể hiện sự ưu tiên của Thành phố đối với những lĩnh vực được xác định là động lực quan trọng cho phát triển trong giai đoạn mới.
Tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng, quy mô nguồn lực lớn cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm tổ chức thực hiện, chất lượng đầu tư và hiệu quả sử dụng ngân sách.
Thành phố không xem tỷ lệ giải ngân là thước đo duy nhất phản ánh kết quả triển khai. Trên thực tế, có những nhiệm vụ vẫn hoàn thành mà không cần thực hiện giải ngân.
Cách tiếp cận này hướng đến đánh giá kết quả đầu ra, hiệu quả vận hành và khả năng giải quyết những vấn đề thực tiễn, thay vì chỉ tập trung vào khối lượng kinh phí đã sử dụng.
Một yêu cầu khác được lãnh đạo Thành phố nhấn mạnh là tránh tình trạng số hóa tràn lan, đầu tư công nghệ thiếu trọng tâm hoặc triển khai các hệ thống chưa xuất phát từ nhu cầu thực tế.
Theo đó, mỗi nhiệm vụ chuyển đổi số cần được xác định trên cơ sở bài toán cụ thể của từng ngành, lĩnh vực, cơ quan và đơn vị. Việc lựa chọn giải pháp công nghệ phải gắn với yêu cầu quản lý, điều hành, cung cấp dịch vụ và khả năng khai thác lâu dài.
Hà Nội đang tập trung xây dựng, kết nối các cơ sở dữ liệu, từng bước tạo nền tảng phục vụ công tác quản lý nhà nước và giải quyết thủ tục hành chính.
Tuy nhiên, để dữ liệu thực sự phát huy giá trị, Thành phố cần sự phối hợp chặt chẽ hơn từ các bộ, ngành trong việc mở quyền truy cập, kết nối và chia sẻ thông tin.
Việc thiếu cơ chế chia sẻ dữ liệu đồng bộ có thể khiến các địa phương phải tiếp tục thu thập, cập nhật những thông tin đã được cơ quan khác quản lý, làm phát sinh chi phí và kéo dài thời gian xử lý công việc.
| Quang cảnh cuộc giám sát. |
Từ thực tiễn triển khai, Hà Nội kiến nghị Trung ương tiếp tục hoàn thiện cơ chế chia sẻ dữ liệu, đồng thời phân định rõ nhiệm vụ giữa các địa phương nhằm hạn chế đầu tư trùng lặp, tránh lãng phí nguồn lực.
Thành phố cũng đề xuất có sự phân công phù hợp giữa những địa phương đảm nhận nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển công nghệ với những địa phương tập trung tổ chức ứng dụng, sản xuất.
Cùng với đó là yêu cầu xây dựng cơ chế để Nhà nước có thể trở thành khách hàng đầu tiên đối với những sản phẩm công nghệ phù hợp, tạo điều kiện đưa kết quả nghiên cứu, đổi mới sáng tạo vào thực tiễn.
Đây là những vấn đề có ý nghĩa đối với hiệu quả phân bổ nguồn lực, khả năng thương mại hóa sản phẩm công nghệ và quá trình hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Nhấn mạnh định hướng xuyên suốt của Hà Nội, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Trương Việt Dũng khẳng định: “Mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi số không phải là có bao nhiêu phần mềm, bao nhiêu thiết bị hay đạt thứ hạng nào, mà là giải quyết được những vấn đề thực tiễn, giảm thời gian, chi phí, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Hà Nội sẽ tiếp tục kiên trì cách làm này, lấy hiệu quả thực chất làm thước đo trong quá trình chuyển đổi số”.
Tháo gỡ điểm nghẽn từ cơ sở, nâng chất lượng phục vụ người dân
Bên cạnh yêu cầu đổi mới phương thức quản trị và nâng cao hiệu quả đầu tư, khả năng tiếp cận dịch vụ công trực tuyến của người dân tiếp tục là nội dung được quan tâm tại cuộc giám sát.
Phó Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công TP. Hà Nội Phạm Tiến Luật cho biết, việc thống kê tỷ lệ người dân tự thực hiện dịch vụ công trực tuyến hiện vẫn gặp khó khăn do các hệ thống giải quyết thủ tục hành chính thuộc nhiều bộ, ngành khác nhau.
Dữ liệu thống kê chưa phân biệt đầy đủ giữa trường hợp người dân chủ động thao tác trên hệ thống và trường hợp có sự hỗ trợ của cán bộ tại điểm tiếp nhận.
Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện phương pháp thống kê, đánh giá nhằm phản ánh chính xác khả năng sử dụng dịch vụ công trực tuyến của người dân.
Đối với nhóm người cao tuổi, người yếu thế và những người chưa thành thạo công nghệ, Hà Nội đang triển khai các lực lượng hỗ trợ trực tiếp tại điểm tiếp nhận, đồng thời tổ chức hỗ trợ tại nhà theo kế hoạch.
Trung tâm Phục vụ hành chính công Thành phố hiện có nhiều điểm tiếp nhận, bố trí cán bộ có chuyên môn công nghệ thông tin để hướng dẫn, hỗ trợ người dân trong quá trình thực hiện thủ tục.
Tại đơn vị quản trị hệ thống cũng có đội ngũ cán bộ chuyên môn phối hợp với các bộ, ngành xử lý những vấn đề kỹ thuật phát sinh, bảo đảm hoạt động giải quyết thủ tục hành chính được duy trì.
Những giải pháp này hướng đến mục tiêu mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ công, đặc biệt đối với các nhóm người dân gặp khó khăn khi sử dụng thiết bị và nền tảng số.
Phát biểu kết luận nội dung giám sát, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải đánh giá cao sự chuẩn bị, tinh thần làm việc nghiêm túc, thẳng thắn của Hà Nội.
Ông Trần Văn Khải nhấn mạnh, chuyển đổi số trước hết là vấn đề con người, nhận thức và quy trình. Việc triển khai cần tạo ra động lực đổi mới, khơi dậy tính chủ động của đội ngũ cán bộ và người dân, tránh biến chuyển đổi số thành áp lực hành chính.
Đoàn giám sát đề nghị Hà Nội tiếp tục phát huy những mô hình hiệu quả, cách làm phù hợp với thực tiễn, đồng thời chủ động nhận diện, tháo gỡ các khó khăn trong quá trình tổ chức thực hiện.
UBND Thành phố cũng được đề nghị hoàn thiện báo cáo, bổ sung số liệu và minh chứng cụ thể để Đoàn có cơ sở tổng hợp, đánh giá chính xác kết quả triển khai chính sách, pháp luật về chuyển đổi số.
Trên cơ sở đó, Đoàn giám sát sẽ tổng hợp những vấn đề vượt thẩm quyền địa phương, kiến nghị Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành xem xét tháo gỡ.
Tiếp thu ý kiến của Đoàn giám sát, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng khẳng định, Thành phố sẽ nghiêm túc rà soát, giải trình từng nội dung, bổ sung những mô hình hiệu quả, cách làm tốt và các kiến nghị cụ thể.
Lãnh đạo Thành phố cũng mong muốn Đoàn giám sát tiếp tục chỉ rõ những tồn tại, hạn chế để Hà Nội có thêm cơ sở khắc phục, hoàn thiện cơ chế tổ chức thực hiện và nâng cao chất lượng chuyển đổi số.
“Với nguồn lực, thể chế và nền tảng công nghệ đã được chuẩn bị, Hà Nội xác định cần tiếp tục nâng cao chất lượng thực thi, lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo, từng bước khẳng định vai trò dẫn dắt chuyển đổi số của Thủ đô”, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng nhấn mạnh.
Từ yêu cầu hoàn thiện cơ chế chia sẻ dữ liệu, đổi mới quy trình quản trị đến nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ công, Hà Nội đang xác định rõ trọng tâm của chuyển đổi số là hiệu quả ứng dụng trong thực tiễn.
Trong đó, chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp và khả năng giải quyết những điểm nghẽn trong quản lý, điều hành sẽ là cơ sở quan trọng để đánh giá kết quả triển khai, bảo đảm nguồn lực đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được sử dụng đúng mục tiêu, phát huy hiệu quả lâu dài.