Mở đường để tiềm lực khoa học trở thành nguồn lực kinh tế

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những đột phá quan trọng nhằm phát triển lực lượng sản xuất mới, hiện đại. Trong đó, chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao được đặt vào vị trí ưu tiên.

Định hướng này tiếp tục được cụ thể hóa tại Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là yếu tố quyết định sự phát triển của các quốc gia, đồng thời là điều kiện tiên quyết để Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên mới.

Thể chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược trở thành những nội dung trọng tâm. Đặc biệt, yêu cầu thể chế phải đi trước một bước được đặt ra nhằm tạo hành lang pháp lý thông thoáng, khơi thông nguồn lực, đưa kết quả nghiên cứu và công nghệ mới vào thực tiễn, đồng thời khai thác dữ liệu như một tư liệu sản xuất quan trọng.

Với Hà Nội, bài toán không dừng ở việc tiếp nhận những định hướng lớn, mà phải nhanh chóng chuyển hóa thành cơ chế, chính sách và mô hình triển khai phù hợp với điều kiện của một đô thị đặc biệt.

Giai đoạn 2026-2030, Hà Nội đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn bình quân ở mức 2 con số. Khi dư địa của mô hình tăng trưởng theo chiều rộng ngày càng thu hẹp, chuyển sang phát triển dựa trên tri thức, công nghệ, năng suất và đổi mới sáng tạo trở thành yêu cầu cấp thiết.

Thủ đô hiện tập trung hơn 70% tiềm lực khoa học và công nghệ của cả nước, với mạng lưới trường đại học, viện nghiên cứu cùng đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học và trí thức đông đảo. Đây là lợi thế lớn, song thách thức quan trọng hơn là làm thế nào đưa kết quả nghiên cứu ra khỏi phòng thí nghiệm, chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Triển khai Luật Thủ đô, HĐND TP. Hà Nội khóa XVII, nhiệm kỳ 2026-2031 đã ban hành nhiều nghị quyết nhằm thiết lập các cơ chế đặc thù, tháo gỡ rào cản và thúc đẩy hệ sinh thái khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Nghị quyết số 24/2026/NQ-HĐND quy định một số chính sách thúc đẩy nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và chuyển giao công nghệ. Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND tạo cơ sở triển khai hoạt động thử nghiệm có kiểm soát. Nghị quyết số 27/2026/NQ-HĐND quy định một số nội dung và định mức chi quản lý hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có sử dụng ngân sách nhà nước của Thành phố.

Tiếp đó, ngày 15/6/2026, HĐND TP. Hà Nội ban hành Nghị quyết số 58/2026/NQ-HĐND về chính sách phát triển khởi nghiệp sáng tạo, đổi mới sáng tạo và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; Nghị quyết số 59/2026/NQ-HĐND về chính sách thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số trên địa bàn.

Theo bà Nguyễn Thị Diễm Hằng, Trưởng ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường HĐND TP. Hà Nội, các nghị quyết thi hành Luật Thủ đô trong lĩnh vực khoa học, công nghệ đã góp phần tháo gỡ vướng mắc, tạo cơ chế để lĩnh vực này từng bước trở thành động lực chính cho phát triển và tăng trưởng kinh tế theo mục tiêu Thành phố đặt ra.

Hệ thống chính sách mới đang bao quát nhiều khâu, từ nghiên cứu, thử nghiệm và chuyển giao công nghệ đến khởi nghiệp sáng tạo, chuyển đổi số, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và huy động nguồn lực xã hội. Qua đó, các ý tưởng và mô hình mới có thêm cơ hội được thử nghiệm, hoàn thiện và đi vào cuộc sống.

Giá trị lớn nhất của những cơ chế này nằm ở khả năng rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường. Khi doanh nghiệp có thể tiếp cận kết quả nghiên cứu, nhà khoa học có môi trường thử nghiệm và sản phẩm công nghệ được hỗ trợ thương mại hóa, tiềm lực khoa học của Thủ đô mới thực sự trở thành nguồn lực kinh tế.

Từ “chợ số” đến những cực tăng trưởng công nghệ

Cùng với hoàn thiện thể chế, Hà Nội đang đưa chuyển đổi số đi sâu vào hoạt động quản lý, sản xuất, kinh doanh và đời sống dân cư. Những mô hình được triển khai tại cơ sở cho thấy chuyển đổi số đã vượt ra khỏi phạm vi số hóa hồ sơ, thủ tục hành chính để từng bước thay đổi phương thức vận hành của chính quyền và hoạt động của nền kinh tế.

Tại phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám, năng lực số của đội ngũ cán bộ được nâng cao theo Khung năng lực số của Thành phố, gắn với yêu cầu của từng vị trí việc làm. Nội dung đào tạo tập trung vào quản lý nhiệm vụ, khai thác dữ liệu, bảo mật thông tin, sử dụng công cụ văn phòng số, tổ chức họp trực tuyến và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Trong đợt cao điểm 100 ngày về chuyển đổi số, phường triển khai các tuyến phố, cụm điểm kinh doanh không dùng tiền mặt; phối hợp với ngân hàng, doanh nghiệp viễn thông và công nghệ hỗ trợ hộ kinh doanh tạo mã QR, mở tài khoản và tiếp cận các phương thức thanh toán số.

Tại phường Kim Liên, chuyển đổi số được gắn với phát triển kinh tế số và xây dựng chính quyền phục vụ. Phường đã hoàn thành 100% trong số 34 tiêu chí thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW được giao, đồng thời ra mắt “Cộng đồng Chợ số Kim Liên 24/7”.

Mô hình này tạo thêm kênh kết nối giữa doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người tiêu dùng, hỗ trợ quảng bá sản phẩm, mở rộng thị trường và nâng cao khả năng tiếp cận khách hàng trên môi trường số. Một khu chợ truyền thống, khi được nối dài bằng công nghệ, có thể hoạt động suốt ngày đêm mà tiểu thương không phải “thức trắng” cùng quầy hàng.

Phường Khương Đình cũng xây dựng kế hoạch phát triển hạ tầng số giai đoạn 2026-2030 và duy trì hoạt động của 78 tổ chuyển đổi số cộng đồng. Toàn bộ cán bộ, công chức được trang bị chữ ký số; 100% văn bản đi và đến, ngoại trừ văn bản mật, được xử lý trên môi trường số.

Các mô hình phòng họp trực tuyến tại tổ dân phố, số hóa dữ liệu, bảo tồn số di tích và lớp học thông minh đang tiếp tục được triển khai. Từ những mô hình cụ thể này, chuyển đổi số dần hiện diện trong từng địa bàn dân cư, thay đổi cách chính quyền cung cấp dịch vụ công, cách hộ kinh doanh tiếp cận khách hàng và cách người dân tương tác với bộ máy quản lý.

Ở quy mô toàn Thành phố, chuyển đổi số được định hướng trở thành một cấu phần quan trọng của mô hình tăng trưởng mới. Hà Nội đặt mục tiêu kinh tế số chiếm 40% tổng sản phẩm trên địa bàn vào năm 2030.

Thương mại điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt, tài chính số, logistics thông minh và các nền tảng số được kỳ vọng giúp giảm chi phí giao dịch, nâng cao năng suất và mở rộng không gian phát triển cho cộng đồng doanh nghiệp.

Song hành với kinh tế số, các không gian đổi mới sáng tạo tập trung đang được định hướng trở thành những cực tăng trưởng có sức lan tỏa. Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia cùng mạng lưới cơ sở nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ là những thành tố quan trọng trong việc thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp.

Theo ông Nguyễn Huy Công, Viện trưởng Phát triển Công nghệ tiên tiến thuộc Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ, đổi mới sáng tạo đã trở thành động lực tăng trưởng cốt lõi, có vai trò quyết định đối với năng lực cạnh tranh của quốc gia và từng địa phương.

Một trong những trụ cột quan trọng là xây dựng, phát triển và vận hành mạng lưới các trung tâm đổi mới sáng tạo từ Trung ương tới địa phương. Những trung tâm này cần vượt khỏi vai trò kết nối đơn thuần để trở thành “bệ phóng” cho thương mại hóa công nghệ, ươm tạo doanh nghiệp công nghệ cao và trực tiếp tham gia giải quyết các bài toán phát triển kinh tế, xã hội.

Để chuyển tiềm lực khoa học, công nghệ thành kết quả tăng trưởng, Hà Nội còn phải giải quyết đồng thời bài toán tài chính và phương thức tổ chức thực hiện. Ngân sách nhà nước cần giữ vai trò dẫn dắt, kích hoạt nguồn lực xã hội. Các chính sách về thuế, mặt bằng, sở hữu trí tuệ và môi trường đầu tư phải tạo điều kiện thu hút những dự án công nghệ cao, công nghệ xanh và sạch.

Nguồn nhân lực cũng là mắt xích có tính quyết định, nhất là trong các lĩnh vực chiến lược như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây và công nghệ sinh học. Nếu thiếu đội ngũ đủ năng lực nghiên cứu, vận hành và làm chủ công nghệ, những cơ chế đột phá hay hạ tầng hiện đại khó có thể phát huy đầy đủ hiệu quả.

Mục tiêu tăng trưởng 2 con số giai đoạn 2026-2030 đặt Hà Nội trước yêu cầu rất cao về cả quy mô và chất lượng phát triển. Tốc độ tăng trưởng cần được tạo nên từ năng suất, hàm lượng công nghệ và khả năng hình thành những giá trị mới, thay vì tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào việc mở rộng các nguồn lực truyền thống.

Từ hoàn thiện thể chế, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đến đưa chuyển đổi số về từng địa bàn dân cư, Hà Nội đang từng bước xây dựng nền tảng cho mô hình phát triển dựa trên tri thức và công nghệ. Đây là con đường để Thủ đô chuyển hóa lợi thế về khoa học, đội ngũ trí thức và nguồn lực xã hội thành động lực tăng trưởng mới, hướng tới một nền kinh tế nhanh hơn, xanh hơn, hiện đại hơn và bền vững hơn.