Mới đây, Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an đã hoàn tất kết luận điều tra, chuyển toàn bộ hồ sơ tới Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao đề nghị truy tố 48 bị can trong vụ án “Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng”, xảy ra tại Công ty TNHH Cây xanh Công Minh và các tỉnh, thành phố.

Trong số này, Nguyễn Công Minh, Chủ tịch HĐQT và 36 lãnh đạo, cán bộ tại các đơn vị thuộc hệ sinh thái Công ty Cây xanh Công Minh bị đề nghị truy tố do liên quan tới các sai phạm về đấu thầu.

Cùng với đó, 8 bị can là cựu lãnh đạo, cán bộ các đơn vị tại tỉnh Quảng Trị liên quan tới vụ án, trong đó có Phan Văn Linh, cựu Chủ tịch UBND huyện Triệu Phong (cũ); Đặng Trọng Vân, cựu Chủ tịch UBND huyện Hướng Hóa (cũ); Võ Đắc Hóa, cựu Chủ tịch UBND huyện Gio Linh (cũ).

Ba bị can khác thuộc đơn vị tư vấn, gồm Trần Minh Tiến, Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn và xây dựng Cát Vĩnh Phát; Nguyễn Văn Duyên, Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Tư vấn xây dựng An Thiện Hải và Nguyễn Lê Hoan, Giám đốc Công ty cổ phần Thẩm định giá và Dịch vụ tài sản Toàn Cầu.

Lập hệ sinh thái 60 pháp nhân làm “vỏ bọc”

Theo hồ sơ vụ án, Nguyễn Công Minh thành lập doanh nghiệp từ năm 2022 tại tỉnh Bình Phước, bắt đầu nhận thầu thi công các dự án trồng và chăm sóc cây xanh từ năm 2015 và tiến hành tuyển dụng nhiều nhân sự nòng cốt, với tham vọng mở rộng địa bàn hoạt động, thâu tóm các dự án trồng và chăm sóc cây xanh trên phạm vi cả nước.

Để có nhiều công ty đứng tên tham gia đấu thầu tại tất cả các địa phương, Nguyễn Công Minh đã thành lập các pháp nhân mới hoặc mua lại các pháp nhân cũ có ngành nghề trồng và chăm sóc cây xanh, thuê người đứng tên đại diện theo pháp luật. Trên thực tế, các công ty này không có trụ sở làm việc, không có nhân sự hoạt động và những người đứng tên cũng không hề góp vốn theo quy định. Toàn bộ hoạt động kinh doanh, tài chính và công việc của công ty đều do Giám đốc khu vực trực tiếp điều hành, quyết định.

Trong khi đó, Nguyễn Công Minh yêu cầu các cá nhân đứng tên các doanh nghiệp phải ký giấy vay nợ “khống”, với số tiền bằng đúng số tiền góp vốn ghi trên giấy đăng ký kinh doanh. Đồng thời, họ phải ký khống vào giấy chuyển nhượng công ty để Minh hoặc Giám đốc khu vực tùy ý sử dụng khi muốn sang tên cho người khác.

Bằng thủ đoạn trên, tính đến tháng 6/2023, Nguyễn Công Minh cùng hệ thống nhân sự chủ chốt đã phát triển mạng lưới lên tới 60 công ty có pháp nhân độc lập đặt tại 38 tỉnh, thành phố.

Dù là các pháp nhân độc lập về mặt pháp lý, Nguyễn Công Minh vẫn xây dựng quy chế quản lý, tổ chức nhân sự và dòng tiền thống nhất dưới hình thức một “Tổng công ty” gồm 3 cấp quản lý: HĐQT, khu vực và chi nhánh. Trong đó, Nguyễn Công Minh giữ chức Chủ tịch HĐQT, trực tiếp quyết định và điều hành toàn bộ hệ thống.

Giúp sức cho Minh có Trần Văn Chiến, Phó chủ tịch thường trực HĐQT phụ trách đối ngoại; Lê Thị Hòa, Phó chủ tịch HĐQT, kiêm Giám đốc Công ty Cây xanh Công Minh; Ngô Thị Ngọc Lý, Trưởng ban Ban Tài chính, kiêm Kế toán trưởng; cùng các thành viên HĐQT, kiêm Giám đốc phụ trách các khu vực gồm Khúc Văn Hợi, Thái Hữu Dũng, Trần Văn Chu và Lê Quang Tuynh.

Thủ đoạn “vây thầu” tại nhiều tỉnh, thành phố

Trong quá trình phạm tội, Nguyễn Công Minh đã xây dựng một quy trình tiếp cận chủ đầu tư khép kín và bài bản. Ban đầu, Minh trực tiếp gặp gỡ, ngoại giao với lãnh đạo các tỉnh, thành phố để giới thiệu năng lực và “nhờ” giới thiệu xuống cấp huyện (cũ) và các đơn vị trực tiếp được giao làm chủ đầu tư.

Tiếp đó, vào giai đoạn cuối năm, Nguyễn Công Minh giao cấp dưới tiếp cận chủ đầu tư, đề xuất kế hoạch triển khai, thậm chí tham gia khảo sát, lập bản vẽ, lựa chọn chủng loại cây trồng và tính toán khái toán dự án.

Sau khi có ngân sách, lãnh đạo địa phương sẽ chỉ đạo chủ đầu tư tạo điều kiện thuận lợi cho hệ sinh thái các doanh nghiệp của Minh tham gia dự thầu và trúng thầu. Trong đó, các giám đốc chi nhánh sẽ móc nối, can thiệp sâu vào quá trình lập hồ sơ mời thầu, đồng thời chi tiền “ngoại giao” để tác động đến các cá nhân có vai trò quyết định.

Bên cạnh đó, để loại bỏ các nhà thầu ngoài hệ thống, các đối tượng chủ động đưa vào hồ sơ mời thầu những tiêu chí hạn chế vô lý, như yêu cầu năng lực nhân sự có bằng đại học, chứng chỉ chuyên môn cao, kinh nghiệm thực hiện các hợp đồng tương tự có giá trị lớn.

Đặc biệt, để rút tiền ngân sách, các đối tượng đã móc nối, hoặc trực tiếp “nhét” đơn vị tư vấn, đưa danh mục cây xanh, cọc chống, phân bón… với đơn giá bị nâng khống cao hơn nhiều so với giá thực tế vào dự toán gói thầu. Đối với các gói thầu dưới 1 tỷ đồng, các đối tượng xin thực hiện dưới hình thức chỉ định thầu.

Nhằm bảo đảm chắc chắn trúng thầu, Nguyễn Công Minh xây dựng số lượng dữ liệu nhân sự và hợp đồng tương tự lớn, giao các khu vực quản lý, chủ động lựa chọn công ty đứng tên dự thầu và rút dữ liệu đã chuẩn bị sẵn để hoàn thiện hồ sơ.

Ngoài ra, Minh còn tung nhiều công ty độc lập trong hệ sinh thái vào tham gia dự thầu một gói thầu với vai trò “quân xanh”, nhằm tạo tính cạnh tranh giả, đảm bảo doanh nghiệp thuộc hệ thống trúng thầu.

Đáng nói, để triệt tiêu sự cạnh tranh, các chi nhánh còn “nhờ” chủ đầu tư trao đổi hoặc trực tiếp gặp gỡ các doanh nghiệp tham gia dự thầu khác, để thỏa thuận phân chia địa bàn.

Thâu tóm hàng ngàn gói thầu trên cả nước

Kết quả điều tra xác định, hệ thống Cây xanh Công Minh đã vươn vòi thâu tóm, trúng thầu và thực hiện tổng cộng 1.258 dự án trồng, chăm sóc cây xanh tại 38 tỉnh, thành phố trên cả nước. Trong đó, chỉ tính riêng giai đoạn từ năm 2019 đến tháng 6/2023, các công ty trong hệ thống này đã tham gia dự thầu và trúng 1.157 dự án, với tổng giá trị hợp đồng lên tới hơn 3.539 tỷ đồng.

Bằng các thủ đoạn gian lận đấu thầu và nâng khống giá nguyên vật liệu cây xanh ngay từ khâu lập dự toán, hành vi phạm tội của Nguyễn Công Minh và các bị can đã gây thiệt hại đặc biệt lớn cho ngân sách nhà nước lên tới hơn 757 tỷ đồng.

Không những thế, từ tháng 6/2023, sau khi Nguyễn Công Minh tiêu hủy tài liệu và đưa gia đình bỏ trốn ra nước ngoài, một số đối tượng trong hệ thống vẫn tiếp tục sử dụng danh nghĩa các công ty thuộc hệ sinh thái này để tham gia thực hiện 74 dự án khác, với tổng giá trị khoảng 454 tỷ đồng, tiếp tục gây thiệt hại cho Nhà nước số tiền gần 30 tỷ đồng.

Quá trình điều tra cũng xác định, một số cấp dưới của Nguyễn Công Minh sau khi tách khỏi hệ thống, cũng đã móc nối, tự đứng ra hoạt động độc lập, trúng thầu 27 dự án với tổng giá trị gần 48 tỷ đồng, gây thiệt hại trên 10 tỷ đồng.

Cơ chế “ăn chia” cũng được Nguyễn Công Minh thiết lập chi tiết, áp dụng trên toàn bộ hệ thống. Trong đó, chi nhánh trực tiếp thi công được giữ lại khoảng 50% giá trị trước thuế của gói thầu để chi phí thi công thực tế; khu vực giữ lại từ 35% đến 40% để duy trì bộ máy hoạt động và chi phí “ngoại giao” với địa phương; còn lại chuyển từ 10% đến 15% cho Minh, giúp bị can này hưởng lợi bất chính gần 265 tỷ đồng.

Chủ đầu tư tiếp tay “thông thầu”

Ở một khía cạnh khác, nhiều lãnh đạo địa phương được xác định đã chấp nhận đề nghị “ngoại giao” của phía Công ty Cây xanh Công Minh, sau đó trực tiếp chỉ đạo cấp dưới “tạo điều kiện” cho doanh nghiệp này tiếp cận thông tin dự án từ sớm.

Tại huyện Triệu Phong (cũ), sau khi được Phan Duy Châu, Giám đốc Chi nhánh Quảng Trị của Công ty Cây xanh Công Minh liên hệ nhờ “tạo điều kiện”, bị can Phan Văn Linh, khi đó là Chủ tịch UBND huyện, đã đồng ý và giới thiệu với Bùi Văn Trúc, Giám đốc Ban Quản lý dự án.

Các bị can này sau đó đã ký các quyết định phân bổ nguồn vốn, phê duyệt chủ trương, hồ sơ mời thầu và kết quả lựa chọn nhà thầu, giúp hệ thống Cây xanh Công Minh trúng 5 dự án, gây thiệt hại cho Nhà nước hơn 6,19 tỷ đồng.

Tương tự, bị can Võ Đắc Hóa, cựu Chủ tịch UBND huyện Gio Linh (cũ) và Đặng Trọng Vân, cựu Chủ tịch UBND huyện Hướng Hóa (cũ) cũng chỉ đạo, cho phép đại diện Công ty Cây xanh Công Minh tiếp cận thông tin, can thiệp vào quá trình lập dự toán và tham gia các cuộc họp thẩm định để bảo vệ giá cây xanh đã nâng khống, giúp doanh nghiệp này trúng thầu hàng loạt dự án trên địa bàn.

Cơ quan điều tra xác định, sau khi các gói thầu hoàn thành nghiệm thu và thanh quyết toán, các cán bộ, lãnh đạo tại những địa phương này cũng nhận hàng trăm triệu đồng tiền “cảm ơn” từ doanh nghiệp.

Cơ quan điều tra chỉ ra lỗ hổng lớn nhất là việc buông lỏng quản lý của các chủ đầu tư, tâm lý thiếu bộ định mức giá chuẩn cho dịch vụ cây xanh đô thị, cùng sự thiếu hụt thanh tra định kỳ. Các đối tượng đã lợi dụng việc đấu thầu qua mạng để thực hiện hành vi “thông thầu” từ khâu chuẩn bị, biến công cụ minh bạch hóa thành nơi hợp thức hóa các gói thầu nâng giá khống.