Sáng 28/10, phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026 ở TP.HCM, Thủ tướng Lê Minh Hưng nêu định hướng phát triển "với ổn định chính trị - xã hội, ổn định vĩ mô là nền tảng; thể chế là đột phá".
Ông nhấn mạnh yêu cầu "giữ vững ổn định vĩ mô, hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng thực thi pháp luật".
Chiều cùng ngày, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Nhà ở (sửa đổi) với 30 đại biểu nêu ý kiến. Với nhiều gia đình đang sống trong căn hộ, dự luật này là phép thử cụ thể của tinh thần hoàn thiện thể chế, bởi nó chạm tới tài sản lớn nhất của họ.
Đối chiếu bản dự thảo trình Quốc hội với luật hiện hành cho thấy nhiều thông tin lan truyền thời gian qua chưa chính xác.
Phổ biến nhất là hiểu lầm "mua chung cư chỉ được sở hữu 50 năm". Con số này đến từ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nhà chung cư (QCVN 04:2021/BXD), vốn yêu cầu tuổi thọ thiết kế kết cấu tối thiểu 50 năm.
Đây là chỉ tiêu kỹ thuật về tuổi thọ công trình, tương tự tuổi thọ thiết kế của một cây cầu. Luật Nhà ở hiện hành chỉ quy định thời hạn sử dụng nhà chung cư (Điều 58), không có điều nào giới hạn thời gian sở hữu căn hộ.
Dự thảo mới còn gắn thời hạn sử dụng với yêu cầu "bảo đảm quyền tài sản" của chủ sở hữu (Điều 106).
Hiểu lầm thứ hai cho rằng khi chung cư hết niên hạn công trình, tức thời hạn sử dụng theo thiết kế, tòa nhà sẽ bị phá dỡ và cư dân mất nhà. Niên hạn này là tuổi thọ của tòa nhà, không phải thời hạn sở hữu căn hộ. Theo dự thảo, chung cư hết thời hạn sử dụng theo hồ sơ thiết kế phải được kiểm định; nếu còn bảo đảm an toàn, tòa nhà được gia hạn sử dụng.
Theo luật hiện hành, việc phá dỡ không tính theo tuổi tòa nhà mà căn cứ vào các trường hợp cụ thể: chung cư đã hết thời hạn sử dụng nhưng không thuộc các trường hợp này thì chưa phải phá dỡ; chưa hết thời hạn mà thuộc một trong các trường hợp này thì vẫn phải phá dỡ để bảo đảm an toàn cho cư dân. Dự thảo giữ nguyên các trường hợp phải phá dỡ như luật hiện hành, không bổ sung trường hợp mới.
Điều 59 Luật Nhà ở 2023 quy định năm trường hợp chung cư phải phá dỡ. Thứ nhất, nhà hư hỏng do cháy, nổ, không còn bảo đảm an toàn. Thứ hai, nhà hư hỏng do thiên tai, địch họa, không còn bảo đảm an toàn.
Thứ ba, kết cấu chịu lực chính nguy hiểm tổng thể, có nguy cơ sập đổ, cần di dời khẩn cấp. Thứ tư, kết cấu chịu lực chính hư hỏng nặng, nguy hiểm cục bộ, đồng thời hệ thống phòng cháy chữa cháy, cấp thoát nước, xử lý nước thải, cấp điện hoặc giao thông nội bộ không đạt tiêu chuẩn hoặc có nguy cơ mất an toàn. Và thứ năm, nhà có kết cấu chính như móng, cột, tường, dầm, xà bị hư hỏng và nằm trong khu vực phải cải tạo, xây dựng đồng bộ với nhà phải phá dỡ theo quy hoạch đã được phê duyệt. Tuổi thọ thực của một tòa nhà vì vậy phụ thuộc vào chất lượng xây dựng, bảo trì và vận hành.
| Khi hết thời hạn sử dụng theo thiết kế, công trình cần được đánh giá chất lượng để xác định khả năng tiếp tục sử dụng |
Hiểu lầm thứ ba là khi tòa nhà phải xây lại, chủ căn hộ sẽ "trắng tay". Với chung cư xây sau năm 1994, dự thảo cho phép chủ sở hữu tiếp tục sử dụng phần đất có nhà chung cư để cải tạo, xây dựng lại chung cư.
Kinh phí đóng góp tính theo tỷ lệ diện tích căn hộ nhân với suất đầu tư xây dựng mới tại thời điểm phá dỡ. Người không muốn đóng góp có thể chuyển giao quyền sử dụng đất cho bên khác, hoặc được bồi thường giá trị phần quyền sử dụng đất của mình.
Với chung cư cũ xây từ năm 1994 về trước, chủ sở hữu được chọn căn hộ tái định cư, tiền, nhà ở xã hội hoặc quyền sử dụng đất có giá trị tương đương, kèm hệ số bồi thường K. Mốc 1994 đã có từ luật hiện hành, không phải quy định mới.
Chiều 28/10, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh đã giải trình trước Quốc hội về các nội dung đại biểu quan tâm, trong đó có cải tạo chung cư cũ. Một nguyên nhân khiến nhiều tòa nhà xuống cấp chậm được cải tạo là quyền và nghĩa vụ của chủ sở hữu khi nhà hết thời hạn sử dụng chưa được quy định rõ.
Dự thảo xử lý điểm này bằng cách gắn thời hạn sử dụng chung cư với tuổi thọ thiết kế; khi phải phá dỡ, chủ sở hữu được bồi thường, bố trí tái định cư hoặc đóng góp để xây lại. Dự thảo cũng phân định rõ phần sở hữu riêng và sở hữu chung để giảm tranh chấp trong quản lý tòa nhà.
Hiểu lầm thứ tư xuất phát từ con số 70 năm, vốn là thời hạn tối đa của quyền sử dụng đất ở tại Trung Quốc. Ngay tại quốc gia này, Bộ luật Dân sự năm 2020 quy định quyền sử dụng đất xây nhà ở hết hạn được tự động gia hạn, sau tranh luận kéo dài từ trường hợp Ôn Châu năm 2016.
Ở Việt Nam, đất ở thuộc nhóm đất sử dụng ổn định lâu dài. Mỗi chủ căn hộ có phần quyền chung đối với khu đất xây tòa nhà, gắn với quyền sử dụng đất ổn định lâu dài đó.
Người mua cần phân biệt căn hộ chung cư trên đất ở với các loại căn hộ xây trên đất thương mại dịch vụ, vốn có thời hạn sử dụng đất theo dự án.
Hiểu lầm cuối cùng là luật mới sẽ đưa khái niệm "chung cư có thời hạn" vào áp dụng. Thực tế diễn ra theo hướng ngược lại.
Tháng 7, Bộ Xây dựng bỏ đề xuất quy định sở hữu chung cư có thời hạn. Tại phiên thảo luận tháng 8, nhiều đại biểu đề nghị tách bạch thời hạn sử dụng công trình với quyền tài sản.
Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh, không phải chung cư đến thời hạn bị đập bỏ thì người dân "không còn quyền gì nữa".
Các bản dự thảo từ tháng 7 đến tháng 9 từng có quy định quyền sở hữu nhà chung cư được xác lập "cho đến khi nhà chung cư phải phá dỡ". Bản dự thảo trình Quốc hội đã bỏ nội dung này.
Nếu được thông qua, luật dự kiến có hiệu lực từ 1/7/2027. Dự án luật sẽ được chỉnh lý theo ý kiến đại biểu trước khi trình Quốc hội thông qua trong kỳ họp này, dự kiến bế mạc ngày 21/11.
Khi quyền sở hữu căn hộ không còn bị đặt dấu hỏi về thời gian, điều người mua nhà nên bận tâm không còn là căn hộ được sở hữu bao lâu, mà là tòa nhà được xây dựng, bảo trì và vận hành tốt đến đâu để có thể sử dụng lâu hơn niên hạn thiết kế.