Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 145/2026/TT-BTC thay thế Thông tư số 119/2020/TT-BTC quy định về hoạt động đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán (sau đây gọi là Thông tư 145). Thông tư có hiệu lực thi hành kể từ ngày 16/11/2026.

Thông tư gồm 09 Chương, 65 Điều và 06 Phụ lục. Thông tư hoàn thiện quy định chủ yếu về: hoạt động đăng ký, lưu ký chứng khoán; hoạt động bù trừ, thanh toán giao dịch chứng khoán bao gồm hoạt động bù trừ, thanh toán giao dịch chứng khoán trước khi triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP), hoạt động bù trừ, thanh toán giao dịch cổ phiếu, chứng chỉ quỹ, chứng quyền có bảo đảm khi triển khai cơ chế CCP, hoạt động thanh toán tức thời theo từng giao dịch đối với giao dịch trái phiếu doanh nghiệp niêm yết; quản lý, sử dụng Quỹ hỗ trợ thanh toán, Quỹ bù trừ và Quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ; chế độ báo cáo.

Về quy định liên quan đến hoạt động đăng ký, lưu ký chứng khoán

Thông tư hoàn thiện các quy định về đăng ký, lưu ký chứng khoán phù hợp với Luật Chứng khoán được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 56/2024/QH15 và Nghị định số 155/2020/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 245/2025/NĐ-CP.

Đối với hoạt động đăng ký chứng khoán, Thông tư đã bãi bỏ thủ tục hành chính liên quan đến trường hợp chuyển quyền sở hữu khác sau khi có ý kiến chấp thuận của UBCKNN, bổ sung thêm một số trường hợp chuyển quyền sở hữu; hoàn thiện quy định về đăng ký, thay đổi thông tin đăng ký, hủy đăng ký chứng khoán, phân định rõ trách nhiệm của các bên liên quan trong hoạt động đăng ký chứng khoán; bỏ các nội dung liên quan đến ủy quyền và Hợp đồng cung cấp dịch vụ, góp phần đơn giản hóa thủ tục đăng ký chứng khoán.

Đối với hoạt động lưu ký chứng khoán, Thông tư sửa đổi, hoàn thiện quy định về chi nhánh công ty chứng khoán, chi nhánh ngân hàng thương mại được ủy quyền thực hiện hoạt động lưu ký chứng khoán; quy định về mở và quản lý tài khoản lưu ký của các đối tượng khác nhau, tài khoản phục vụ hoạt động ký quỹ bù trừ.

Đồng thời, hoàn thiện các quy định về chuyển khoản, phong tỏa, giải tỏa chứng khoán, vay và cho vay chứng khoán và thông tin trên tài khoản lưu ký phù hợp với thực tiễn triển khai hệ thống KRX và quy định tại Nghị định số 245/2025/NĐ-CP.

Về quy định liên quan đến hoạt động bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán  

Đối với hoạt động bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán trước khi triển khai cơ chế CCP cho giao dịch cổ phiếu, chứng chỉ quỹ, chứng quyền có bảo đảm, Thông tư kế thừa hầu hết nội dung quy định hiện hành tại Thông tư 18/2025/TT-BTC quy định về cơ chế NPF đã góp phần nâng hạng thị trường chứng khoán và triển khai thuận lợi, không gặp vướng mắc cho đến nay.

Đối với hoạt động bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán khi triển khai cơ chế CCP cho giao dịch cổ phiếu, chứng chỉ quỹ, chứng quyền có bảo đảm, Thông tư hoàn thiện các quy định về cơ chế CCP tại Thông tư số 119/2020/TT-BTC, đảm bảo phù hợp với hệ thống KRX, các kiến nghị của nhóm chuyên gia Ngân hàng Thế giới và ý kiến của thành viên thị trường. Cụ thể:

Làm rõ phạm vi áp dụng cơ chế CCP chỉ áp dụng đối với cổ phiếu, chứng chỉ quỹ và chứng quyền có bảo đảm được xác lập trên hệ thống giao dịch chứng khoán, đồng thời quy định rõ vai trò của công ty con của VSDC là Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam trong hoạt động bù trừ, thanh toán giao dịch chứng khoán.

Hoàn thiện quy định về ký quỹ bù trừ theo quan điểm thận trọng trong giai đoạn đầu triển khai cơ chế CCP nhằm đảm bảo an toàn cho hệ thống bù trừ, thanh toán, đồng thời duy trì chính sách đối với nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức theo cơ chế NPF hiện tại. Theo đó, đối với nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức, thành viên bù trừ tự đánh giá và quyết định mức tiền ký quỹ bù trừ ban đầu, đồng thời mở rộng cơ chế này đối với một số nhà đầu tư là tổ chức trong nước; Đối với các nhà đầu tư còn lại, mức tiền ký quỹ bù trừ ban đầu được áp dụng là 100% và đối với giao dịch mua chứng quyền có bảo đảm, tất cả các đối tượng nhà đầu tư đều phải có đủ 100% mức tiền ký quỹ bù trừ ban đầu.

Bổ sung quy định về quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của thành viên bù trừ; nguyên tắc trong quan hệ ủy thác bù trừ, thanh toán giữa thành viên bù trừ chung và thành viên giao dịch không bù trừ (NCM); cơ chế phối hợp bù trừ, thanh toán giữa ngân hàng lưu ký thanh toán (NHLKTT) và thành viên bù trừ. Trong các mối quan hệ này, thành viên bù trừ chung chịu trách nhiệm bảo đảm thanh toán sau cùng trước CCP đối với các giao dịch thực hiện qua NCM và NHLKTT. Thông tư cũng bổ sung quy định về hạn mức nhận bù trừ qua một thành viên bù trừ tương tự cơ chế NPF hiện tại nhằm kiểm soát rủi ro hệ thống.

Bổ sung quy định về NHLKTT nhằm xử lý trường hợp ngân hàng lưu ký không phải là thành viên bù trừ nhưng vẫn đảm bảo nhà đầu tư nước ngoài không phải chuyển tiền, chứng khoán khỏi ngân hàng lưu ký. Việc chuyển giao tiền, chứng khoán chỉ được thực hiện vào đúng ngày thanh toán theo nguyên tắc chuyển giao chứng khoán đồng thời với thanh toán tiền.

Hoàn thiện quy định về nghĩa vụ thanh toán tiền của nhà đầu tư, theo đó nghĩa vụ thanh toán tiền được xác định trên cơ sở bù trừ chung giữa số tiền được nhận và số tiền phải trả đối với các giao dịch cổ phiếu, chứng chỉ quỹ và chứng quyền có bảo đảm được xác lập trên hệ thống giao dịch chứng khoán và có cùng ngày thanh toán của nhà đầu tư. Quy định này góp phần giảm nghĩa vụ thanh toán và giảm áp lực về vốn đối với công ty chứng khoán là thành viên bù trừ.

Hoàn thiện quy định về các trường hợp mất khả năng thanh toán, cách thức xử lý mất khả năng thanh toán giao dịch chứng khoán theo hướng đảm bảo an toàn cho hệ thống thanh toán ở mức cao nhất; thành viên bù trừ phải hoàn trả số tiền đã sử dụng từ các nguồn đảm bảo thanh toán giao dịch chứng khoán này.

Đồng thời, Thông tư quy định các trường hợp phát sinh lỗi sau giao dịch, cách thức sửa lỗi sau giao dịch và các trường hợp bị từ chối thế vị giao dịch, phù hợp với quy định tại Nghị định số 245/2025/NĐ-CP.

Về hoạt động thanh toán tức thời theo từng giao dịch đối với giao dịch trái phiếu doanh nghiệp niêm yết, đây là nội dung mới được bổ sung tại Thông tư và sẽ được thực hiện sau khi cơ chế CCP đi vào vận hành ổn định đồng thời có sự đánh giá kỹ lưỡng hệ thống từ các Sở giao dịch chứng khoán và VSDC để có lộ trình triển khai phù hợp.

Quy định này nhằm giảm thiểu rủi ro thanh toán đối với các giao dịch trái phiếu doanh nghiệp thường có giá trị lớn; đồng thời thống nhất cơ chế thanh toán giữa trái phiếu doanh nghiệp niêm yết và trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, hướng tới sự thống nhất trong quản lý theo từng khu vực thị trường.

Về Quỹ hỗ trợ thanh toán, Quỹ bù trừ và Quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ

Thông tư hoàn thiện các quy định hiện hành tại Thông tư 119/2020/TT-BTC về Quỹ hỗ trợ thanh toán, Quỹ bù trừ; đồng thời bổ sung quy định về Quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ. Cụ thể:

Thông tư sửa đổi, hoàn thiện nội dung về quản lý và sử dụng quỹ hỗ trợ thanh toán giai đoạn trước khi triển khai cơ chế CCP, giai đoạn khi triển khai cơ chế CCP, cách thức xử lý khoản đóng góp quỹ hỗ trợ thanh toán của thành viên lưu ký khi quỹ hỗ trợ thanh toán được thay thế bằng quỹ bù trừ; quy định về hình thức, mức đóng góp, quản lý và sử dụng quỹ bù trừ để bao quát được hết các trường hợp.

Thông tư cũng bổ sung quy định về trích lập, quản lý và sử dụng quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ của VSDC và VSC căn cứ theo Nghị định số 155/2020/NĐ-CP và Nghị định 245/2025/NĐ-CP.

Về chế độ báo cáo

Thông tư kế thừa các quy định về chế độ báo cáo còn phù hợp, đồng thời hoàn thiện một số nội dung nhằm bảo đảm tính chính xác, rõ ràng và đầy đủ.

Theo đó, Thông tư bỏ phương thức báo cáo bằng văn bản giấy đối với báo cáo định kỳ theo chủ trương của Chính phủ về chuyển đổi số; bỏ một số báo cáo định kỳ của thành viên, tổ chức mở tài khoản trực tiếp, ngân hàng thanh toán để giảm chế độ báo cáo không cần thiết; bỏ nội dung về báo cáo theo chế độ mật do đã thực hiện tuân thủ theo quy định pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước.

Việc ban hành Thông tư số 145/2026/TT-BTC nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán. Qua đó, Thông tư tạo cơ sở pháp lý đồng bộ cho việc vận hành hệ thống sau giao dịch, góp phần nâng cao mức độ an toàn, hiệu quả và tính minh bạch của thị trường chứng khoán Việt Nam.