Cần nguồn lực và cơ chế phù hợp

Tăng trưởng công nghiệp gắn với mục tiêu giảm phát thải carbon là một trong những vấn đề được đặt ra tại phiên thảo luận về phát triển bền vững trong khuôn khổ Hội nghị Bàn tròn các thành phố đối tác kinh tế năm 2026 (BPC).

Theo ông Hà Văn Út, Phó giám đốc Sở Công Thương TP.HCM, tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường không phải những mục tiêu đối lập, mà cần được giải quyết đồng thời.

Để thực hiện mục tiêu này, TP.HCM định hướng chuyển dịch cơ cấu công nghiệp theo hướng công nghệ cao, gia tăng giá trị. Tuy nhiên, thách thức lớn đối với doanh nghiệp hiện nay, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, là nguồn lực cần thiết để thực hiện chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.

“Doanh nghiệp rất cần sự hỗ trợ từ phía cơ quan nhà nước cũng như sự đồng hành của các đối tác quốc tế trong việc cung cấp tín dụng xanh, hỗ trợ tư vấn kỹ thuật và lộ trình chuyển đổi”, ông Út chia sẻ.

Theo ông, việc chuyển đổi không chỉ là yêu cầu về công nghệ mà còn đòi hỏi nguồn lực tài chính và phương án triển khai phù hợp với năng lực của từng doanh nghiệp. Đây cũng là lý do sự phối hợp giữa chính quyền và khu vực tư nhân được đặt ra như một yếu tố quan trọng để thúc đẩy phát triển bền vững.

Đồng quan điểm về vai trò hợp tác, bà Zaimah Osman, Tham tán Thương mại của Cơ quan Xúc tiến Thương mại Malaysia (MATRADE) tại TP.HCM cho rằng, mô hình hợp tác công – tư, với sự tham gia của cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và các hiệp hội ngành hàng, có thể giúp nhân rộng những giải pháp bền vững.

Theo bà Zaimah Osman, khu vực công có vai trò tạo môi trường chính sách thuận lợi, hỗ trợ tiếp cận nguồn tài chính, chính sách ưu đãi và thúc đẩy hợp tác quốc tế. Trong khi đó, doanh nghiệp đóng góp công nghệ, vốn đầu tư, sáng kiến và kinh nghiệm thị trường để biến các ý tưởng thành giải pháp có hiệu quả thương mại.

Việc kết nối nguồn lực công và tư, theo bà, có thể thu hẹp khoảng cách giữa đổi mới sáng tạo và khả năng ứng dụng trên thị trường, qua đó giúp các giải pháp xanh được triển khai ở quy mô lớn hơn, kể cả trên phạm vi xuyên biên giới.

TOD cần cơ chế đầu tư để thu hút doanh nghiệp

Bên cạnh chuyển đổi công nghiệp, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) cũng là lĩnh vực đòi hỏi sự phối hợp giữa quy hoạch, đầu tư hạ tầng và nguồn lực tư nhân.

Ông Nguyễn Vĩnh Toàn, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM cho biết, Thành phố đã đưa TOD vào quy hoạch tổng thể và quy hoạch phân khu xung quanh các tuyến metro. Tuy nhiên, để mô hình này thực sự hấp dẫn nhà đầu tư, việc hoàn thiện thể chế và cơ chế triển khai là yêu cầu quan trọng.

“TP.HCM đang cụ thể hóa các quy định liên quan thông qua nghị quyết của HĐND Thành phố và quyết định của UBND Thành phố, nhằm tạo cơ sở phân cấp thẩm quyền và chủ động hơn trong quá trình triển khai”, ông Toàn nói.

TP.HCM cũng đã xây dựng danh mục dự án và các chính sách ưu đãi đầu tư, gồm miễn, giảm tiền sử dụng đất, ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp và hỗ trợ lãi suất vay ngân hàng. Các lĩnh vực được đề cập bao gồm thương mại, dịch vụ, logistics, công nghệ cao, y tế, giáo dục, văn hóa và hạ tầng.

Song song đó, TP.HCM định hướng sử dụng vốn đầu tư công để hoàn thiện hạ tầng khung như đường sắt, đường bộ và giao thông công cộng. Theo ông Toàn, hạ tầng đồng bộ là một trong những điều kiện để thu hút đầu tư tư nhân vào các khu vực phát triển theo mô hình TOD.

Trong phần chia sẻ về định hướng quy hoạch, ông Toàn cho biết, TP.HCM đang nghiên cứu mô hình siêu đô thị đa cực, đa tâm và đa tầng, với 5 cực động lực gồm lõi trung tâm quốc tế; khu vực đổi mới sáng tạo phía Đông; khu vực công nghiệp công nghệ cao và logistics phía Bắc; khu vực cảng biển, thương mại tự do, logistics quốc tế và năng lượng phía Nam; cùng khu vực đô thị giáo dục, y tế phía Tây.

Các cực động lực được định hướng kết nối với những trung tâm vệ tinh và hệ thống hạ tầng đa phương thức. Trong đó, TOD được xem xét trong mối liên hệ giữa nhà ở, việc làm, dịch vụ và giao thông, thay vì chỉ tập trung phát triển các công trình quanh nhà ga.

Về mạng lưới đường sắt, TP.HCM hướng tới phát triển khoảng 255 km đường sắt đến năm 2030 và khoảng 532 km vào năm 2035. Tuyến Metro số 1 đang vận hành là nền tảng thực tế để Thành phố tiếp tục triển khai các bước tiếp theo.

Dù vậy, việc phát triển TOD còn đối mặt với những yêu cầu về vốn, giải phóng mặt bằng, tái định cư và phối hợp tiến độ giữa các dự án đường sắt với quy hoạch đô thị. Đây cũng là những nội dung Thành phố mong muốn nhận được sự chia sẻ kinh nghiệm từ các đối tác quốc tế.

Ông Toàn cho biết, TP.HCM mong muốn hợp tác nghiên cứu và xây dựng một khu vực TOD điển hình làm hình mẫu. Từ mô hình thực tế, Thành phố có thể rút kinh nghiệm để hoàn thiện cơ chế đầu tư, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, bảo đảm chất lượng phục vụ người dân cũng như lợi ích lâu dài, bền vững cho nhà đầu tư.

Đối với doanh nghiệp, việc hình thành một mô hình TOD điển hình có thể tạo cơ sở thực tiễn để đánh giá phương án đầu tư, cách thức phối hợp giữa hạ tầng giao thông và dịch vụ đô thị. Tuy nhiên, khả năng tham gia cụ thể vẫn phụ thuộc vào cơ chế, danh mục dự án và điều kiện triển khai được công bố.

Chính sách phải có khả năng thực thi

Kinh nghiệm từ Manila cho thấy tính khả thi của chính sách là yếu tố quan trọng để thúc đẩy người dân và doanh nghiệp tham gia chuyển đổi xanh.

Ông Numero “Uno” G. Lim, Ủy viên Hội đồng Thành phố Manila, Philippines cho rằng, để một quy định thực sự đi vào cuộc sống, cần có ba yếu tố nền tảng: pháp luật rõ ràng, ngân sách thực tế và sự đồng hành của các đối tác kinh doanh.

Theo ông Numero “Uno” G. Lim, quy định không nên quá phức tạp hoặc tạo thêm gánh nặng khiến người dân, tiểu thương và doanh nghiệp nhỏ khó tuân thủ. Nếu chính sách không phù hợp với điều kiện thực tế, quá trình thực thi có thể gặp nhiều khiếu nại và khó đạt hiệu quả như kỳ vọng.

“Tại Manila, chính quyền chú trọng quy hoạch phân khu và phân cụm công nghiệp, đồng thời đánh giá nguy cơ tác động môi trường trước khi đưa một ngành công nghiệp vào cộng đồng”, ông Numero “Uno” G. Lim nói.

Với lĩnh vực trung tâm dữ liệu, ông Numero “Uno” G. Lim cho biết, Melbourne đặt ra bài toán cân bằng giữa thu hút đầu tư và kiểm soát mức tiêu thụ năng lượng, tài nguyên nước.

Ông Kevin Louey, Ủy viên Hội đồng Thành phố Melbourne, Trưởng ban Kinh tế và Doanh nghiệp cho biết, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đang thu hút nguồn vốn lớn vào các dự án trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên, loại hình hạ tầng này cũng tạo áp lực đáng kể lên hệ thống điện, nước và không gian phát triển đô thị.

Theo ông Louey, Melbourne phối hợp với chính quyền bang và liên bang để thống nhất chính sách quy hoạch, đồng thời định hướng bố trí trung tâm dữ liệu ra ngoài khu vực lõi nội đô, tại các đô thị vệ tinh hoặc khu vực được quy hoạch tập trung.

Thành phố không chủ trương ngăn cản các dự án trung tâm dữ liệu, nhưng yêu cầu nhà đầu tư có giải pháp công nghệ xanh, trong đó chú trọng tái sử dụng nước, tiết kiệm năng lượng và đánh giá tác động môi trường trước khi phê duyệt.

Theo các diễn giả, chuyển đổi xanh không thể chỉ dựa vào các mục tiêu hoặc quy định chung. Chính sách cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm từng ngành, đi kèm nguồn lực thực hiện và trách nhiệm cụ thể của các bên tham gia.