Từ kết nối thương mại đến liên kết sản xuất sâu hơn

Công nghiệp hỗ trợ đang trở thành một trong những nền tảng quan trọng để Việt Nam nâng năng lực sản xuất nội địa, giảm phụ thuộc vào nguồn linh phụ kiện nhập khẩu và tham gia sâu hơn vào các phân khúc có giá trị gia tăng cao. 

Trong bối cảnh nhiều tập đoàn quốc tế tiếp tục điều chỉnh chuỗi cung ứng, Việt Nam có thêm cơ hội thu hút dòng vốn, công nghệ và các mô hình hợp tác mới, nhất là ở những lĩnh vực gắn với công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghệ cao và sản xuất xanh.

Với lợi thế về vị trí địa kinh tế, hạ tầng công nghiệp đang được mở rộng, lực lượng lao động trẻ cùng nhu cầu dịch chuyển sản xuất trong khu vực là những yếu tố tạo sức hút cho Việt Nam. Tuy nhiên, để cơ hội chuyển thành năng lực thực chất, doanh nghiệp trong nước cần tiến xa hơn khâu gia công, lắp ráp, từng bước tham gia vào sản xuất linh kiện, cụm chi tiết, thiết bị và các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao hơn.

Trái lại, Quảng Đông là một trong những trung tâm công nghiệp, công nghệ và đổi mới sáng tạo lớn của Trung Quốc, với hệ sinh thái doanh nghiệp phát triển mạnh tại Quảng Châu, Thâm Quyến và vùng châu thổ Châu Giang. Đây cũng là khu vực có nhiều kinh nghiệm trong sản xuất thế hệ mới, tự động hóa, linh kiện điện tử, ô tô điện, thiết bị công nghệ thông tin, máy bay không người lái và bán dẫn.

Sự bổ trợ giữa nhu cầu phát triển công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam và thế mạnh sản xuất, công nghệ của doanh nghiệp Quảng Đông tạo ra dư địa hợp tác đáng chú ý. Trên tinh thần đó, Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (HANSIBA), Tập đoàn N&G Việt Nam (N&G Group) và đoàn doanh nghiệp thuộc Hội Khoa học và Công nghệ Trung Việt tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc đã có chương trình xúc tiến hợp tác phát triển tại trụ sở N&G Group.

Tại chương trình, đại diện các bên trao đổi về năng lực sản xuất, nhu cầu kết nối thị trường, xúc tiến thương mại, đầu tư, tài chính, quản trị, đào tạo lao động kỹ thuật cao và chuyển giao công nghệ. Các bên hướng tới mô hình liên kết sâu hơn, trong đó hạ tầng, nhân lực, công nghệ, nguồn vốn và tiêu chuẩn sản xuất được đặt trong cùng một hệ sinh thái.

Trên cơ sở các nội dung trao đổi, HANSIBA, N&G Group, Hội Khoa học và Công nghệ Trung Việt tỉnh Quảng Đông cùng các doanh nghiệp thành viên đã ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác. Thỏa thuận hướng tới tăng cường kết nối trong đầu tư, sản xuất, xúc tiến thương mại, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực kỹ thuật chất lượng cao, quản trị tài chính và phát triển hạ tầng khu công nghiệp.

Nếu được triển khai thực chất, thỏa thuận này có thể mở thêm cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận công nghệ, kinh nghiệm quản trị và mạng lưới thị trường của các doanh nghiệp công nghiệp lớn. 

Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu nâng chất lượng thu hút đầu tư, khi Việt Nam ngày càng ưu tiên các dự án có khả năng lan tỏa công nghệ, tạo liên kết với doanh nghiệp trong nước và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng khu vực.

TechnoPark và bài toán hệ sinh thái công nghiệp hoàn chỉnh

Cùng với các thỏa thuận hợp tác, các bên thống nhất nghiên cứu phát triển mô hình “Tổ hợp sản xuất TechnoPark” Việt Nam - Trung Quốc. Mô hình này dự kiến được triển khai trước tại giai đoạn 2 Khu công nghiệp HANSSIP Hà Nội, Khu công nghiệp công nghệ cao Phú Yên và tỉnh Đắk Lắk, sau đó tính tới khả năng mở rộng sang các địa phương khác.

Về bản chất, TechnoPark không đơn giản là một khu sản xuất tập trung, điểm cốt lõi của mô hình này nằm ở khả năng hình thành một hệ sinh thái công nghiệp có tổ chức, nơi doanh nghiệp có mặt bằng sản xuất, hạ tầng kỹ thuật, dịch vụ hỗ trợ, nguồn nhân lực, logistics, hải quan và các thiết chế phục vụ chuyên gia, người lao động trong cùng một không gian phát triển.

Với vai trò là doanh nghiệp phát triển hạ tầng công nghiệp, N&G Group cho biết sẽ chuẩn bị hệ thống hạ tầng đồng bộ tại các khu công nghiệp do tập đoàn phát triển ở ba miền Bắc, Trung, Nam. 

Định hướng được đưa ra gồm mặt bằng sản xuất, nhà ở cho công nhân và chuyên gia, trung tâm y tế, khu thương mại, dịch vụ, thể thao, văn hóa, trường học, cơ sở đào tạo nghề chuyên sâu, logistics và hải quan.

Cách tiếp cận này phù hợp với yêu cầu mới của các nhà sản xuất toàn cầu. Doanh nghiệp khi lựa chọn địa điểm đầu tư ngày càng quan tâm đến toàn bộ môi trường vận hành, từ chi phí logistics, chất lượng lao động, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật đến điều kiện sống của đội ngũ chuyên gia và người lao động… Bởi một khu công nghiệp thiếu dịch vụ hỗ trợ, thiếu nguồn nhân lực kỹ thuật hoặc không có liên kết chuỗi sẽ khó giữ chân các dự án công nghệ cao trong dài hạn.

Từ góc nhìn thị trường, nhu cầu phát triển công nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam còn rất lớn. Nhiều ngành công nghiệp chủ lực như ô tô, điện tử, hàng không, kinh tế biển, nông nghiệp và y tế vẫn phải nhập khẩu lượng lớn linh phụ kiện phục vụ sản xuất, lắp ráp thành phẩm. Khoảng trống này vừa là thách thức, vừa là thị trường tiềm năng cho các doanh nghiệp có năng lực công nghệ, tài chính và quản trị.

Vấn đề đặt ra là hợp tác quốc tế cần đi kèm mục tiêu nâng năng lực doanh nghiệp trong nước. Nếu doanh nghiệp Việt Nam chỉ dừng ở vai trò cung ứng lao động, mặt bằng hoặc gia công đơn giản, giá trị thu được sẽ hạn chế. 

Ngược lại, nếu tận dụng tốt hợp tác với các trung tâm công nghiệp phát triển như Quảng Đông, Việt Nam có thể từng bước hình thành các cụm sản xuất chuyên sâu, phát triển nhà cung ứng nội địa và nâng tỷ lệ tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.