Theo bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Ban Thống kê Dịch vụ và Giá, Cục Thống kê (Bộ Tài chính), bài toán đặt ra không phải là kiềm chế lạm phát bằng mọi giá, mà là kiểm soát lạm phát ở mức hợp lý để kiến tạo không gian cho tăng trưởng.

Nhìn vào diễn biến CPI từ đầu năm đến nay, có thể thấy áp lực lạm phát đang gia tăng. Theo bà, đâu là những yếu tố chính đang tác động đến mặt bằng giá?

Ngoại trừ tháng 1/2026 CPI thấp hơn tháng 1/2025 (so với cùng kỳ năm trước), diễn biến CPI năm 2026 có sự khác biệt khi tăng rất cao vào tháng 4 và tháng 5, lần lượt tăng 5,46% và 5,60% và đều đạt mức tăng cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Sau khi giảm nhẹ vào 2 tháng tiếp theo, nhưng vẫn cao hơn rất nhiều so với tháng 6 và tháng 7/2025, CPI lại bất ngờ tăng trở lại vào tháng 8 với mức tăng 4,89%, cao hơn rất nhiều so với tháng 8/2025 (tăng 3,24%). Điều này đã đẩy CPI bình quân 8 tháng năm nay tăng 4,45%, trong khi 8 tháng đầu năm 2025 chỉ tăng 3,25%.

Nguyên nhân chính khiến mặt bằng giá cả thị trường tăng là do giá xăng dầu, giá gas tăng cao theo diễn biến của thị trường thế giới. Cụ thể, ngoại trừ 2 tháng đầu năm, chỉ số giá nhóm nhiên liệu thấp hơn cùng kỳ năm 2025, còn từ tháng 3 đến hết tháng 8, tháng nào giá nhiên liệu cũng cao hơn rất nhiều so với cùng kỳ năm 2025 và tính bình quân 8 tháng, giá nhiên liệu cao hơn so với cùng kỳ tới 9,35%.

Chỉ riêng việc giá nhiên liệu (xăng dầu) tăng đã kéo chỉ số giá nhóm giao thông tăng 5,38%, làm CPI tăng trực tiếp 0,54 điểm phần trăm. Cước phí vận tải tăng do xăng dầu tăng kéo theo giá thành sản xuất tăng và CPI tăng gián tiếp theo giá xăng dầu. Trong bối cảnh này, CPI 8 tháng đầu năm tăng 4,45% là chấp nhận được.

Chiến sự ở Trung Đông đang leo thang trở lại. Theo bà, diễn biến này sẽ tác động như thế nào đến lạm phát của Việt Nam trong thời gian tới?

Từ đầu năm đến nay, kinh tế thế giới đối mặt với nhiều bất ổn do xung đột địa chính trị leo thang gay gắt tại Trung Đông làm suy giảm đà tăng trưởng toàn cầu và áp lực lạm phát có xu hướng gia tăng trở lại. Căng thẳng tại các điểm nóng đã làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu, đẩy mặt bằng giá xăng dầu leo thang liên tục.

Bên cạnh đó, chủ nghĩa bảo hộ thương mại gia tăng, cùng với các biện pháp kiểm soát xuất nhập khẩu và tích trữ hàng hóa chiến lược tại một số quốc gia đã làm tăng rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng, gây áp lực lên mặt bằng giá hàng hóa toàn cầu.

Lạm phát toàn cầu bước vào chu kỳ mang tính bước ngoặt, từ xu hướng giảm sau thời kỳ đại dịch Covid-19 sang trạng thái tăng trở lại hoặc đi ngang ở mức cao. Theo đánh giá của các tổ chức quốc tế, cú sốc cung từ xung đột Trung Đông đã tạo ra 3 kênh truyền dẫn tác động đồng thời.

Cụ thể, kênh trực tiếp (chi phí đẩy), việc gián đoạn lưu thông qua eo biển Hormuz và tổn thất hạ tầng đã đẩy giá xăng dầu, giá năng lượng và nguyên liệu công nghiệp đạt đỉnh vào tháng 3/2026, làm tăng trực tiếp chi phí sản xuất và logistics diện rộng. Kênh gián tiếp (hiệu ứng vòng hai) là áp lực chi phí sinh hoạt thúc đẩy làn sóng đòi tăng lương của người lao động và tăng giá bán của doanh nghiệp nhằm bù đắp thâm hụt thu nhập, tạo thành vòng xoáy giá - lương.

Kênh tài chính (tỷ giá và dòng vốn) cũng tác động không nhỏ tới lạm phát. Đó là tâm lý phòng thủ rủi ro, kích hoạt dòng vốn rút khỏi các thị trường mới nổi, đẩy USD mạnh lên, trực tiếp gây áp lực mất giá lên nội tệ của các nền kinh tế đang phát triển. Dưới áp lực đó, các ngân hàng trung ương lớn buộc phải thắt chặt điều kiện tài chính quốc tế, duy trì mặt bằng lãi suất ở mức cao nhằm kiểm soát lạm phát.

Cách đây mấy tháng, giới phân tích tài chính và các định chế tài chính quốc tế liên tục đưa ra nhận định về việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) cắt giảm lãi suất. Còn hiện tại, Fed không những không cắt giảm lãi suất, mà có thể còn tăng lãi suất trở lại để đối phó với lạm phát khiến USD duy trì xu hướng mạnh lên, gây áp lực đối với tỷ giá và chi phí nhập khẩu của nhiều nền kinh tế mới nổi, trong đó có Việt Nam. Những diễn biến này làm gia tăng nguy cơ lạm phát nhập khẩu, đồng thời đặt ra yêu cầu phải điều hành linh hoạt chính sách kinh tế vĩ mô nhằm hạn chế tác động lan truyền từ bên ngoài.

Trong bối cảnh đó, CPI bình quân 8 tháng đầu năm đã tăng 4,45%, tiệm cận mục tiêu kiểm soát lạm phát cả năm. Bà đánh giá thế nào về mức tăng này?

Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định và các cân đối lớn của nền kinh tế được bảo đảm. Sản xuất công nghiệp, xây dựng, thương mại, dịch vụ và xuất khẩu tiếp tục phục hồi, trong khi khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản duy trì tăng trưởng ổn định, góp phần bảo đảm nguồn cung hàng hóa, nhất là các mặt hàng lương thực, thực phẩm thiết yếu.

Theo số liệu vừa được Cục Thống kê công bố, Chỉ số Sản xuất công nghiệp (IIP) 8 tháng năm 2026 tăng gần 12% - là mức tăng cao nhất của 8 tháng trong nhiều năm qua. Trong đó, đầu tàu của nền kinh tế - ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 12,5% (cùng kỳ năm 2025 tăng 10%). Tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký từ đầu năm đến nay, bao gồm cả vốn đăng ký cấp mới, vốn đăng ký điều chỉnh và giá trị góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài, đạt 40,63 tỷ USD, tăng 55,4% so với cùng kỳ năm trước.

Tính chung 8 tháng năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 13,3% phản ánh nhu cầu tiêu dùng và các hoạt động dịch vụ tiếp tục mở rộng, góp phần thúc đẩy tăng trưởng khu vực dịch vụ. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 770,14 tỷ USD, là mức cao nhất của 8 tháng từ trước đến nay, tăng 28,7% so với cùng kỳ năm trước; trong đó xuất khẩu 374,84 tỷ USD, tăng 22,4%.

Hoạt động sản xuất, kinh doanh tăng, thị trường nội địa đạt mức tăng cao nhất trong nhiều năm trở lại đây, đầu tư cả công lẫn tư đều tăng mạnh khiến cầu tăng, trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động rất mạnh và khó lường, việc giữ được lạm phát ở mức 4,45% là chấp nhận được.

Vậy từ nay đến cuối năm, theo bà, áp lực lạm phát sẽ diễn biến ra sao và đâu là những vấn đề cần đặc biệt lưu ý trong công tác điều hành giá?

Thành quả đạt được nhờ sự điều hành linh hoạt, đồng bộ chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ của Chính phủ nhằm kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng. Công tác quản lý, điều hành giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý được thực hiện theo lộ trình phù hợp, góp phần hạn chế tác động của các cú sốc giá từ bên ngoài. Đồng thời, hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục tăng trưởng, nguồn cung nguyên liệu và hàng hóa cơ bản được bảo đảm, mặc dù nền kinh tế vẫn chịu ảnh hưởng nhất định từ biến động giá năng lượng, nguyên vật liệu và chi phí logistics trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, áp lực lạm phát nhập khẩu là hiện hữu khi CPI bình quân 8 tháng đầu năm đã tăng 4,45%, tiệm cận giới hạn mục tiêu kiểm soát của cả năm đã được Quốc hội ấn định (khoảng 4,5%). Cuộc chiến ở Trung Đông ngày càng phức tạp và diễn biến khó lường sau thời gian tạm lắng khiến chi phí vận tải biển và logistics quốc tế gia tăng đang tạo ra sức ép lên mặt bằng giá trong nước. USD mạnh lên làm gia tăng chi phí nhập khẩu đối với các mặt hàng nhiên liệu, nguyên vật liệu và máy móc, thiết bị, qua đó làm tăng chi phí đầu vào của nền kinh tế và tạo áp lực đối với công tác điều hành giá.

Những khó khăn từ bên ngoài đặt ra yêu cầu cấp bách cho công tác quản lý, điều hành giá những tháng cuối năm phải tiếp tục được triển khai với tinh thần chủ động, linh hoạt, bám sát diễn biến thị trường và kiểm soát chặt chẽ tâm lý kỳ vọng lạm phát.

Tăng trưởng kinh tế cao thường đi kèm với lạm phát. Theo bà, Việt Nam cần làm gì để thực hiện mục tiêu kiểm soát lạm phát trong khi GDP tăng trưởng 2 con số?

Tăng trưởng cao và kiểm soát lạm phát không phải là 2 mục tiêu đối lập, nếu chính sách được điều hành đúng trọng tâm. Trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam cần chuyển hẳn từ tư duy “kiềm chế lạm phát bằng mọi giá” - vốn dễ dẫn đến thắt chặt quá mức, bóp nghẹt sản xuất sang “kiểm soát lạm phát mục tiêu” để kiến tạo không gian cho tăng trưởng bứt phá.

Lạm phát được giữ ở mức hợp lý sẽ đóng vai trò là chất bôi trơn cho nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Áp lực lạm phát trong 8 tháng đầu năm chủ yếu mang tính chất lạm phát chi phí đẩy, kích hoạt bởi xung đột địa chính trị Trung Đông làm biến động giá năng lượng và tăng chi phí vận tải, logistics.

Tôi cho rằng, để đồng thời kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng 2 con số, điều quan trọng nhất là nâng cao năng lực cung của nền kinh tế, thay vì chỉ kích thích tổng cầu.