Nghị định số 235/2026/NĐ-CP về hợp đồng thực hiện công việc trong đơn vị sự nghiệp công lập bổ sung quy định nhằm kiểm soát chặt các trường hợp có quan hệ thân nhân với người có thẩm quyền ký hợp đồng. Vấn đề này được Bộ Nội vụ làm rõ sau khi nhận câu hỏi của ông N.T.N. (ngụ tại tỉnh Quảng Ngãi) liên quan đến hợp đồng lao động đã ký với em ruột trước thời điểm Nghị định 235 có hiệu lực.

Theo nội dung phản ánh, ông N. là thủ trưởng của một đơn vị sự nghiệp công lập. Ngày 1/6, ông đã ký hợp đồng lao động thực hiện chuyên môn nghiệp vụ với em ruột của mình. Trong hợp đồng có thỏa thuận thời gian thử việc là 60 ngày.

Ông N. đề nghị cơ quan quản lý nhà nước hướng dẫn hai nội dung: thời gian thử việc 60 ngày đối với hợp đồng lao động không xác định thời hạn có phù hợp hay không; đồng thời, hợp đồng ký từ ngày 1/6 sẽ được xử lý ra sao khi từ ngày 1/7 quy định mới không cho phép người có thẩm quyền ký hợp đồng với thân nhân.

Nghị định 235 quy định đơn vị sự nghiệp công lập không ký hợp đồng đối với 5 trường hợp, trong đó có người là thân nhân của người có thẩm quyền ký hợp đồng. Phạm vi thân nhân được xác định khá rộng, gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ; cha, mẹ của vợ hoặc chồng; cha nuôi, mẹ nuôi; con đẻ, con nuôi; anh, chị, em ruột. Quy định cũng áp dụng với cô, dì, chú, bác, cậu ruột; anh, chị, em ruột của vợ hoặc chồng; vợ hoặc chồng của anh, chị, em ruột.

Như vậy, kể từ ngày 1/7, người đứng đầu hoặc người có thẩm quyền ký hợp đồng tại đơn vị sự nghiệp công lập phải rà soát quan hệ thân nhân trước khi thực hiện thủ tục ký kết, bảo đảm tuân thủ điều kiện theo Nghị định 235.

Đối với trường hợp đã ký hợp đồng trước thời điểm quy định mới có hiệu lực, nguyên tắc chuyển tiếp được áp dụng để bảo đảm quyền, nghĩa vụ của các bên và tránh xáo trộn đối với những hợp đồng hợp pháp đang thực hiện.

Liên quan đến thời gian thử việc, Bộ Nội vụ dẫn Điều 24 và Điều 25 Bộ luật Lao động năm 2019. Theo quy định, người sử dụng lao động và người lao động được thỏa thuận nội dung thử việc ngay trong hợp đồng lao động hoặc ký một hợp đồng thử việc riêng.

Hợp đồng lao động có thời hạn dưới 1 tháng không áp dụng thử việc. Đối với các loại hợp đồng khác, thời gian thử việc được hai bên thống nhất dựa trên tính chất, mức độ phức tạp của vị trí công tác. Mỗi người lao động chỉ được thử việc một lần đối với một công việc.

Thời gian tối đa được phân theo từng nhóm vị trí. Công việc của người quản lý doanh nghiệp có thể thử việc tối đa 180 ngày.

Đối với chức danh nghề nghiệp yêu cầu trình độ chuyên môn, kỹ thuật từ cao đẳng trở lên, thời gian tối đa là 60 ngày. Công việc yêu cầu trình độ trung cấp, công nhân kỹ thuật hoặc nhân viên nghiệp vụ có thời hạn tối đa 30 ngày. Các công việc còn lại có thời gian thử việc tối đa 6 ngày làm việc.

Do đó, thỏa thuận thử việc 60 ngày không phụ thuộc vào hợp đồng lao động xác định hay không xác định thời hạn mà cần căn cứ vào yêu cầu chuyên môn, trình độ và tính chất của vị trí được tuyển dụng. Nếu vị trí yêu cầu trình độ từ cao đẳng trở lên, thời hạn 60 ngày nằm trong giới hạn mà Bộ luật Lao động quy định.

Đối với hợp đồng giữa người đứng đầu đơn vị và em ruột được ký ngày 1/6, Bộ Nội vụ cho biết hợp đồng lao động làm công việc chuyên môn, nghiệp vụ trong đơn vị sự nghiệp công lập ký trước ngày 1/7 được xem xét theo quy định tại Nghị định 111/2022/NĐ-CP.

Các trường hợp chuyển tiếp sau khi Nghị định 235 có hiệu lực thực hiện theo Điều 14 của nghị định này.

Theo nguyên tắc chuyển tiếp, người đã ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ để thực hiện công việc hỗ trợ, phục vụ, chuyên môn, nghiệp vụ trong đơn vị sự nghiệp công lập trước ngày 1/7, nếu hợp đồng được ký đúng pháp luật tại thời điểm ký, tiếp tục thực hiện đến hết thời hạn mà không phải ký lại theo Nghị định 235.

Quy định này đồng nghĩa hợp đồng hợp pháp hình thành trước ngày 1/7 không tự động mất hiệu lực chỉ vì quy định mới về quan hệ thân nhân bắt đầu được áp dụng.

Khi hợp đồng hết thời hạn, nếu đơn vị tiếp tục có nhu cầu sử dụng lao động và người lao động có nhu cầu làm việc, quá trình ký hợp đồng mới phải tuân thủ Nghị định 235. Người lao động thuộc diện đáp ứng điều kiện có thể được ưu tiên ký hợp đồng theo quy định, song đồng thời phải bảo đảm không rơi vào các trường hợp bị hạn chế.

Bộ Nội vụ cũng đề nghị ông N. trao đổi với cơ quan quản lý viên chức tại địa phương để từng trường hợp cụ thể được xem xét, xử lý theo đúng thẩm quyền, căn cứ Điều 58 và Điều 59 Nghị định số 259/2026/NĐ-CP.