Trong bối cảnh địa chính trị và chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục biến động, các tập đoàn đa quốc gia đang tái cấu trúc mạng lưới sản xuất theo chiến lược thường được gọi là “Trung Quốc +1”, tìm kiếm thêm những điểm đến có thể bổ trợ hoặc thay thế một phần năng lực sản xuất tại Trung Quốc.

Việt Nam vì thế đứng trước cơ hội chọn lọc, thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao, có giá trị gia tăng lớn và bền vững. Lợi thế không còn chỉ nằm ở quỹ đất, giá thuê hay ưu đãi, mà còn ở khả năng tổ chức một hệ sinh thái sản xuất xanh, ổn định, có thể kiểm chứng và kết nối hiệu quả với chuỗi cung ứng toàn cầu.

Chuẩn mới của nhà đầu tư công nghiệp

Nếu trước đây, cuộc thương lượng thuê đất công nghiệp thường bắt đầu bằng câu hỏi về giá thuê, đất sạch và ưu đãi thuế, thì nay nhà đầu tư quốc tế quan tâm nhiều hơn đến nguồn năng lượng, tiêu chuẩn môi trường, khả năng đo đếm phát thải, dữ liệu vận hành và chuỗi cung ứng xung quanh nhà máy.

Các cam kết Net Zero, tiêu chí ESG và những cơ chế như CBAM đã khiến khu công nghiệp không chỉ là nơi cung cấp mặt bằng sản xuất, mà còn trở thành nền tảng giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu.

Từ góc nhìn của một chủ đầu tư hạ tầng, đây là sự thay đổi lớn. Khu công nghiệp thế hệ mới phải vận hành như một hệ sinh thái, nơi điện, nước, xử lý chất thải, logistics, dữ liệu, dịch vụ pháp lý và hạ tầng xã hội được thiết kế đồng bộ, tạo lợi thế về chi phí, khả năng tuân thủ và phát triển dài hạn cho doanh nghiệp thứ cấp.

Từ quy hoạch xanh đến cộng sinh công nghiệp

KCNCS Phú Mỹ 3 được khởi công năm 2013 và thành lập năm 2014 trên cơ sở hợp tác giữa Chính phủ Việt Nam và Nhật Bản. Với quy mô 999 ha tại TP.HCM ngày nay, khu công nghiệp được định hướng phát triển theo mô hình kiểu mẫu, thông minh, sinh thái và cộng sinh công nghiệp.

Ngay từ giai đoạn đầu, Công ty cổ phần Thanh Bình Phú Mỹ đã lựa chọn đưa tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững vào quy hoạch, thay vì bổ sung sau khi khu công nghiệp lấp đầy. Cách làm này đòi hỏi vốn đầu tư lớn hơn, thời gian thu hồi dài hơn, nhưng tạo nền tảng thu hút nhà đầu tư có yêu cầu cao về công nghệ, môi trường và tính ổn định của hạ tầng.

Hạ tầng môi trường được đầu tư từ đầu. Nhà máy xử lý nước thải tập trung có công suất thiết kế 45.000 m³/ngày đêm, nước sau xử lý đạt cột A. Mạng lưới cấp điện, cấp nước, viễn thông, khí thiên nhiên và khí công nghiệp được ngầm hóa đến hàng rào từng nhà máy. Bên cạnh đó, dịch vụ một cửa 24/7 hỗ trợ nhà đầu tư từ khảo sát, thực hiện thủ tục pháp lý đến vận hành, giúp giảm thời gian triển khai dự án.

Theo doanh nghiệp, đến nay Phú Mỹ 3 đã thu hút 51 dự án với tổng vốn đăng ký hơn 6 tỷ USD, tạo việc làm cho hơn 8.000 lao động. Suất đầu tư trung bình 10 - 12 triệu USD/ha cho thấy khu công nghiệp ưu tiên chất lượng vốn, hàm lượng công nghệ và khả năng tham gia chuỗi giá trị có yêu cầu cao.

Trên nền tảng hạ tầng đó, Phú Mỹ 3 tổ chức cộng sinh công nghiệp theo nguyên lý kinh tế tuần hoàn. Trong một hệ sinh thái được thiết kế tốt, chất thải hoặc phụ phẩm của doanh nghiệp này có thể trở thành nguyên liệu đầu vào của doanh nghiệp khác, tạo lợi ích cả về kinh tế lẫn môi trường. Việc thu hồi, tái chế bụi lò thép để sản xuất kẽm oxit thương mại và chuyển giao phụ phẩm cho ngành xi măng là những ví dụ.

Về năng lượng và tài nguyên, KCNCS Phú Mỹ 3 từng bước phát triển mạng lưới khí thiên nhiên, điện mặt trời áp mái, lò hơi sinh khối và giải pháp tái sử dụng nước thải sau xử lý. Những cấu phần này giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí vận hành, đồng thời chuẩn bị cho việc đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Một trọng tâm khác là dữ liệu. KCNCS Phú Mỹ 3 phối hợp với Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) triển khai hệ thống giám sát khu công nghiệp sinh thái, theo dõi các chỉ số tiêu thụ năng lượng, nước, chất thải và phát thải khí nhà kính. Dữ liệu có thể đo đếm, kiểm chứng sẽ hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu về báo cáo, kiểm toán và truy xuất ngày càng phổ biến trong thương mại quốc tế.

Logistics và hạ tầng xã hội trong cùng một bài toán

KCNCS Phú Mỹ 3 nằm trong mạng lưới liên kết công nghiệp - cảng biển đã hình thành, gần cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, tổ hợp hóa dầu Long Sơn, các kho cảng hàng lỏng và khu logistics Cái Mép Hạ; đồng thời có khả năng kết nối với sân bay quốc tế Long Thành trong tương lai. Đây là nền tảng để doanh nghiệp giảm chi phí logistics và tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng khu vực.

Trên nền tảng đó, Trung tâm Chuỗi cung ứng toàn cầu Phú Mỹ và Cảng cạn Phú Mỹ quy mô 38 ha được phát triển nhằm tăng năng lực vận tải đa phương thức, lưu kho, gom hàng, phân phối và kết nối đường thủy nội địa tới TP.HCM, Đồng Nai, Đồng bằng sông Cửu Long và Campuchia. Với doanh nghiệp sản xuất, logistics là một phần trực tiếp của năng lực cạnh tranh.

Hạ tầng xã hội cũng được xem là điều kiện để thu hút, giữ chân lao động và chuyên gia. Các tiện ích đô thị, thể thao, hội nghị và dự án nhà ở công nhân được hoạch định như một phần của hệ sinh thái công nghiệp, góp phần xây dựng cộng đồng lao động ổn định.

Nhân rộng mô hình khu công nghiệp xanh

Kinh nghiệm từ KCNCS Phú Mỹ 3 đang được Thanh Bình Phú Mỹ tiếp tục phát triển tại các cực tăng trưởng mới. Tại Đà Nẵng, công ty triển khai Khu công nghiệp Hòa Ninh và dự án Khu công nghiệp FTZ Phú Mỹ 3 Đà Nẵng, hướng tới kết hợp sản xuất, logistics, thương mại tự do và dịch vụ hỗ trợ. Khi được kết nối với cảng Liên Chiểu, sân bay quốc tế Đà Nẵng, Khu công nghệ cao và Trung tâm tài chính quốc tế, tổ hợp này có thể trở thành một động lực mới cho công nghiệp miền Trung.

Tại Đồng bằng sông Cửu Long, Khu công nghiệp Vĩnh Thạnh giai đoạn II ở Cần Thơ được định hướng trở thành trung tâm công nghiệp xanh phục vụ chuỗi cung ứng nông nghiệp - thực phẩm và công nghiệp chế biến. Đây là vùng có nhu cầu lớn về năng lượng sinh khối, quản lý nước, truy xuất nguồn gốc và chế biến sâu, đồng thời cần hạ tầng công nghiệp đủ chuẩn để nâng giá trị xuất khẩu.

Từ thực tiễn KCNCS Phú Mỹ 3, Công ty cổ phần Thanh Bình Phú Mỹ cho rằng sức cạnh tranh của bất động sản công nghiệp Việt Nam trong giai đoạn tới ngày càng phụ thuộc vào năng lực phát triển hệ sinh thái công nghiệp. Khi làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu mở ra nhưng cũng có thể dịch chuyển nhanh, Việt Nam cần chủ động nâng cấp các khu công nghiệp theo mô hình xanh, bền vững, đáp ứng tiêu chuẩn ngày càng cao của nhà đầu tư quốc tế.

Khu công nghiệp cần trở thành nền tảng kết nối, giúp nhà đầu tư tối ưu chuỗi cung ứng nội khu, thúc đẩy cộng sinh công nghiệp và đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững. Với nền tảng được chuẩn bị từ quy hoạch, hạ tầng đến dữ liệu vận hành, KCNCS Phú Mỹ 3 hướng tới vai trò một mắt xích chất lượng trong quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.