Chuỗi cung ứng lừa đảo trong kỷ nguyên tiền mã hóa

Theo các báo cáo mới nhất của Chainalysis - tổ chức phân tích dữ liệu blockchain hàng đầu thế giới, cùng với theo dõi dòng tiền số, chuyên gia Jack Nguyễn, Giám đốc điều hành quỹ đầu tư Blockbase cho rằng, tội phạm lừa đảo trực tuyến và tội phạm tiền mã hóa không chỉ song hành, mà đang hòa làm một.

Mối quan hệ này chặt chẽ đến mức, nếu không có các vụ lừa đảo trực tuyến, tội phạm tiền mã hóa sẽ mất đi nguồn “nguyên liệu” đầu vào khổng lồ. Ngược lại, nếu không có tiền mã hóa, các đường dây lừa đảo sẽ nhanh chóng bị bóp nghẹt bởi hệ thống kiểm soát tiền tệ chặt chẽ của ngân hàng và khung pháp lý tại nhiều quốc gia.

Hai loại tội phạm, hai hình thức phạm pháp đã hội tụ thành một “chuỗi cung ứng tội phạm” hoàn chỉnh, vận hành ngày càng giống một ngành công nghiệp hơn là những nhóm lừa đảo rời rạc, manh mún như trước đây.

Chuỗi này có cấu trúc khá rõ ràng: bắt đầu bằng việc tiếp cận nạn nhân thông qua giả mạo cơ quan chức năng, kêu gọi đầu tư lợi nhuận cao, lừa đảo tình cảm; tiếp đó là thu tiền bằng stablecoin và các “đường ray” tiền mã hóa; rồi làm mờ dòng tiền qua các nền tảng tài chính phi tập trung (DeFi) hoặc mạng lưới rửa tiền chuyên nghiệp; cuối cùng là rút tiền thực dưới dạng tiền mặt, hàng hóa hoặc bất động sản.

Điều đáng lo ngại là tội phạm lừa đảo ngày nay không nhất thiết phải giỏi công nghệ. Chúng chỉ cần mua các “gói dịch vụ” có sẵn trên thị trường ngầm: từ bộ công cụ dựng website giả, dịch vụ phát tán tin nhắn hàng loạt, deepfake, dữ liệu cá nhân bị rò rỉ, cho tới chatbot AI giả mạo. Mô hình “crime-as-a-service” - tội phạm được đóng gói như một dịch vụ, đã hạ thấp đáng kể rào cản gia nhập, cho phép bất kỳ nhóm nào cũng có thể vận hành một “nhà máy lừa đảo” với chi phí thấp và khả năng nhân rộng rất nhanh.

“Lừa đảo, theo đúng nghĩa này, đã trở thành một ngành sản xuất”, ông Jack Nguyễn nhận định.

Không chỉ tạo ra dòng tiền phi pháp khổng lồ, mô hình “cộng sinh” này còn làm biến dạng môi trường tài chính toàn cầu. Tiền lừa đảo được bơm vào hệ sinh thái tiền số khiến việc phân biệt giữa giao dịch hợp pháp và phi pháp ngày càng khó khăn, tạo rủi ro lan truyền sang các thị trường tài chính truyền thống. Đáng lo hơn, khi dòng tiền bẩn len lỏi vào bất động sản, hàng hóa xa xỉ và các doanh nghiệp bình phong, nó không chỉ gây thiệt hại cho nạn nhân trực tiếp, mà còn bóp méo cạnh tranh, tiếp tay cho tham nhũng và tội phạm có tổ chức.

Theo các chuyên gia, chính tốc độ luân chuyển gần như tức thời, khả năng ẩn danh cao và tính xuyên biên giới của tiền mã hóa đã biến loại tài sản này thành “mạch máu” lý tưởng cho lừa đảo trực tuyến. Một khi mạch máu đó chưa bị chặn lại, các “nhà máy lừa đảo” vẫn có thể liên tục tái sinh, thay đổi vỏ bọc, kịch bản và địa bàn hoạt động, bất chấp những chiến dịch truy quét đơn lẻ.

Các quốc gia thay đổi đấu pháp

Trước sự tinh vi và quy mô của loại tội phạm “cộng sinh”, nhiều quốc gia đã buộc phải thay đổi cách tiếp cận.

Vương quốc Anh là một trong những nước có sự chuyển đổi đáng kể nhất. Quốc gia này đã thành lập Đội chống gian lận quốc gia với khoảng 400 sĩ quan chuyên trách, nhằm khắc phục tình trạng mất cân đối nguồn lực trong công tác điều tra trước đây.

Tháng 11/2025, cảnh sát Anh phá một vụ án rửa tiền điện tử mang tính bước ngoặt, thu hồi hơn 61.000 Bitcoin (trị giá khoảng 5 tỷ bảng Anh) - số tiền lớn nhất từng bị tịch thu trên thế giới, từ một đối tượng dàn dựng vụ lừa đảo đầu tư khiến hơn 128.000 nạn nhân thiệt hại trong giai đoạn 2014-2017.

Anh cũng thay thế hệ thống Action Fraud bằng Report Fraud - nền tảng báo cáo gian lận mới, có khả năng tích hợp dữ liệu blockchain và địa chỉ ví tiền điện tử ngay từ đầu. Hệ thống này cho phép nhanh chóng vạch ra các mạng lưới bất hợp pháp, xác định cơ sở hạ tầng đứng sau các vụ lừa đảo, tạo manh mối để tịch thu tài sản và ngăn chặn hoạt động phạm pháp.

Chainalysis nhận định, hệ thống tình báo đa tầng này cho phép can thiệp có mục tiêu ở nhiều cấp độ, từ trừng phạt các ông trùm cho đến đóng băng tài sản trên các sàn giao dịch.

Song song đó, Anh chuyển trách nhiệm ngăn chặn gian lận sang khu vực tư nhân, khi buộc các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán phải hoàn tiền cho nạn nhân các vụ lừa đảo APP (mạo danh, tình cảm, đầu tư…). Chỉ trong 3 tháng đầu triển khai, các công ty đã phải bồi hoàn khoảng 27 triệu bảng Anh, qua đó tạo động

lực mạnh mẽ cho hoạt động phòng ngừa.

Tại Mỹ, bước chuyển mang tính chiến lược là việc nâng tội phạm lừa đảo trực tuyến lên mức đe dọa an ninh quốc gia. Điều này cho phép huy động nguồn lực từ các cơ quan tình báo và sử dụng các đạo luật chống khủng bố để truy quét tội phạm tài chính. Mỹ chuyển từ thế phòng thủ, hỗ trợ nạn nhân sang tấn công trực diện vào cơ sở hạ tầng tài chính và công nghệ của các đường dây lừa đảo.

Điển hình là việc Mỹ phối hợp với Anh trừng phạt Chen Zhi - Chủ tịch Tập đoàn Prince, vì điều hành mạng lưới lừa đảo và rửa tiền trị giá hàng tỷ USD. Hiện Mỹ đang theo đuổi việc tịch thu một tên miền đóng vai trò là “xương sống” cho mạng lưới lừa đảo đầu tư tiền điện tử xuyên quốc gia, mạo danh công ty dịch vụ tài chính hợp pháp để dụ nạn nhân chuyển BTC, ETH, USDT, USDC vào các ví do tội phạm ở nước ngoài kiểm soát. Các đối tượng này được cho là có liên hệ với những băng nhóm tội phạm ẩn náu trong các khu phức hợp lừa đảo ở Đông Nam Á.

Khi “hang ổ” bị triệt phá

Nghe điện thoại, anh T. Hiệu - một đồng nghiệp của tôi, lập tức chạy xe lên cửa khẩu quốc tế Xa Mát (Tây Ninh) để đón người cháu T. Quy “trở về từ cõi chết”.

Sáu tháng trước, T. Quy bị dụ sang Campuchia làm “việc nhẹ lương cao”. Tới nơi, Quy cùng nhiều người Việt khác bị đưa vào các khu phức hợp lừa đảo, bị tịch thu giấy tờ, điện thoại, không tiền trong tay và bị quản thúc nghiêm ngặt. Mỗi khi không đạt chỉ tiêu lừa đảo, họ bị chích điện, thậm chí bị bán sang cho chủ khác.

Quy ám ảnh kể lại cảnh bị đè ngửa xuống sàn, tay chân co giật khi roi điện liên tục dí vào người. Mỗi lần tra tấn, chủ cố tình mở nhạc thật to để át tiếng kêu la. Có những người chống cự hoặc tìm cách phát tán thông tin ra ngoài không chỉ bị chích điện, mà còn bị bán đi nơi khác. Những cặp đôi trẻ nảy sinh tình cảm trong khu trại cũng bị tra tấn cho đến khi không dám gặp nhau.

Ban đêm, nếu thấy pháo hoa bắn lên trong khu phức hợp, mọi người hiểu rằng “ông chủ” đang ăn mừng vì trong ngày đã lừa được nhiều tiền.

Khi lực lượng chức năng Campuchia mở các đợt truy quét, các ông chủ người nước ngoài tháo chạy, Quy cùng hàng ngàn nạn nhân từ nhiều quốc gia mới có cơ hội thoát ra, trở về trong tình trạng “hai không”: không tiền, không giấy tờ, trên người đầy vết thương.

Truyền thông quốc tế cho biết, trong những ngày gần đây, hàng ngàn người đã được thả hoặc trốn thoát khỏi ít nhất 10 khu phức hợp lừa đảo tại Campuchia. Tổ chức Ân xá quốc tế xác nhận các vụ việc thông qua việc phân tích video, hình ảnh và dữ liệu mạng xã hội.

Theo Chainalysis, những kết quả ban đầu này phản ánh sự thay đổi căn bản trong phương pháp tiếp cận: các quốc gia không còn chỉ nhắm vào những kẻ lừa đảo tuyến đầu, mà tập trung triệt phá cả hệ thống điều hành, cơ sở hạ tầng, công ty “bình phong” và các kênh tài chính hỗ trợ. Trọng tâm là phá vỡ “xương sống” kinh tế của ngành công nghiệp lừa đảo xuyên biên giới.n

(Còn tiếp)