Luật Chuyển đổi số đã luật hóa cam kết chi cho chuyển đổi số hằng năm tối thiểu 1% tổng chi ngân sách nhà nước, làm đòn bẩy dẫn dắt, nhằm khơi thông nguồn lực.

Đặc biệt, Luật giải quyết vấn đề kinh phí cho phát triển thử nghiệm đối với các sản phẩm, dịch vụ chưa có sẵn, dự án chưa có tiền lệ (vốn là điểm nghẽn nhiều năm qua). Luật quy định về kinh phí cho nội dung này, cơ chế đặc thù để lựa chọn đối tác thực hiện nhằm đánh giá hiệu quả trước khi thực hiện các thủ tục đầu tư, thuê, mua sắm theo quy định.

Đó là những nội dung đáng chú ý được lãnh đạo Bộ Khoa học và công nghệ đề cập tại cuộc họp báo công bố lệnh của Chủ tịch nước công bố 13 luật đã được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 10, trong đó có Luật Chuyển đổi số.

Gồm 8 Chương, 48 Điều, Luật này tập trung giải quyết 5 nhóm vấn đề cốt lõi nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo động lực đột phá cho chuyển đổi số quốc gia. Bao gồm: Thiết lập khung pháp lý thống nhất để hình thành quốc gia số; thiết lập hành lang pháp lý về hoạt động chuyển đổi số, bảo đảm vừa quản lý, vừa thúc đẩy phát triển toàn diện chính phủ số, kinh tế số, xã hội số. Thiết lập cơ chế điều phối quốc gia về chuyển đổi số bảo đảm thống nhất, hiệu quả. Luật hóa cơ chế về tài chính, nhân lực số cho chuyển đổi số. Quy định cơ chế đánh giá định kỳ, công khai kết quả chuyển đổi số.

Luật đã xác lập các nguyên tắc căn bản về chuyển đổi số, đóng vai trò làm “kim chỉ nam” cho pháp luật chuyên ngành chuyển đổi số; và nguyên tắc kiến trúc, thiết kế, yêu cầu tối thiểu đối với hệ thống số, như: sử dụng nền tảng số, điện toán đám mây, hỗ trợ về kết nối, chia sẻ dữ liệu, bảo đảm an ninh mạng ngay từ giai đoạn thiết kế...

Có thể hiểu các quy định này nhằm định hình DNA chuẩn mực cho các hệ thống số ngay từ đầu, hạn chế tối đa tình trạng đầu tư manh mún, rời rạc, kém hiệu quả và thiếu tính liên thông vốn tồn tại thời gian qua, theo đại diện cơ quan soạn thảo.

Về thiết lập cơ chế điều phối quốc gia về chuyển đổi số, Luật quy định về thẩm quyền ban hành Chiến lược quốc gia về Chuyển đổi số, Chương trình Chuyển đổi số quốc gia, Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số cùng hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Quy định này có ý nghĩa tạo ra các công cụ thống nhất trong điều phối và thực thi, bảo đảm các mảnh ghép của chuyển đổi số quốc gia đều được khớp nối nhịp nhàng, vận hành đồng bộ trên quy mô quốc gia.

Các yếu tố thiết yếu bảo đảm Chuyển đổi số quốc gia được hiệu quả, bền vững cũng đã được luật hóa. Như, năng lực số là yêu cầu bắt buộc trong giáo dục và công vụ, kết hợp cơ chế tuyển dụng, đãi ngộ đặc thù để thu hút nhân tài, đồng thời cam kết hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp nhằm bảo đảm sự thích ứng bền vững của người lao động.

Đáng chú ý, về tài chính đã Luật hóa cam kết chi cho chuyển đổi số hằng năm tối thiểu 1% tổng chi ngân sách nhà nước làm đòn bẩy dẫn dắt, nhằm khơi thông nguồn lực. Đặc biệt, Luật giải quyết vấn đề kinh phí cho phát triển thử nghiệm đối với các sản phẩm, dịch vụ chưa có sẵn, dự án chưa có tiền lệ (vốn là điểm nghẽn nhiều năm qua). Luật quy định về kinh phí cho nội dung này, cơ chế đặc thù để lựa chọn đối tác thực hiện nhằm đánh giá hiệu quả trước khi thực hiện các thủ tục đầu tư, thuê, mua sắm theo quy định.

Biện pháp bảo đảm chuyển đổi số nữa là quy định thống nhất quản lý hạ tầng số, hạ tầng số công cộng; ưu tiên nguồn lực phát triển trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và hạ tầng kết nối để thông minh hóa các hạ tầng kỹ thuật quan trọng như: hạ tầng kỹ thuật giao thông, năng lượng, cấp thoát nước, đô thị, tòa nhà công cộng, môi trường...

Luật cũng quy định phát triển hệ thống số dùng chung quốc gia, nền tảng số dùng chung trong các cơ quan thuộc hệ thống chính trị. Ưu tiên ngân sách và khuyến khích hợp tác công tư phát triển hệ thống số dùng chung quốc gia; quy định về tiêu chí, danh mục nền tảng dùng chung quốc gia, nền tảng số dùng chung trong các cơ quan thuộc hệ thống chính trị, làm cơ sở để tổ chức triển khai, sử dụng hiệu quả, hạn chế trùng lặp.

Cùng với đó, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát lĩnh vực chuyển đổi số sẽ tạo ra tấm khiên pháp lý vững chắc để bảo vệ và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực chuyển đổi số.

Biện pháp về thống kê, đo lường, giám sát, đánh giá hiệu quả Chuyển đổi số là thiết lập hệ thống chỉ số quốc gia và nền tảng thống kê, đo lường, giám sát, đánh giá chuyển đổi số thống nhất; lấy kết quả đánh giá làm căn cứ để đánh giá, công bố định kỳ hằng năm, xếp hạng thi đua, điều chỉnh chính sách và ưu tiên phân bổ ngân sách.

Đây là giải pháp then chốt để tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc chung về chuyển đổi số quốc gia thời gian qua, đặc biệt là về nhân lực và tài chính, qua đó tạo ra nền tảng vững chắc để thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện, hiệu quả, bền vững - theo lãnh đạo Bộ Khoa học và công nghệ.