Microsoft Việt Nam vừa chính thức công bố Báo cáo Chỉ số Xu hướng công việc (Work Trend Index) 2026 dựa trên việc phân tích hàng nghìn tỷ tín hiệu năng suất ẩn danh từ Microsoft 365 cùng khảo sát 2.000 lao động tri thức tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, người lao động Việt Nam đang tiến nhanh hơn chính các tổ chức của mình trong hành trình ứng dụng AI. Họ đã chủ động tận dụng AI để thực hiện những công việc có giá trị và tác động lớn hơn, trong khi không phải tổ chức nào cũng sẵn sàng để khai thác hết tiềm năng này.

Theo Microsoft, Báo cáo Chỉ số Xu hướng công việc năm nay đã chỉ ra một sự chuyển dịch mang tính nền tảng: khi các tác nhân AI (AI Agents) đảm nhận nhiều hơn các công việc mang tính thực thi, vai trò không thay thế được của con người ngày càng được mở rộng.

“Mọi người thường nói, AI đang thay thế con người, nhưng quan điểm của tôi, AI sẽ càng làm cho chúng ta ‘người’ hơn”, ông Dhanawat Suthumpun, Giám đốc Điều hành Microsoft Thái Lan và các thị trường mới nổi, bao gồm Việt Nam nói.

Theo ông Dhanawat Suthumpun, với việc giao cho AI thực hiện nhiều tác vụ, người lao động có thêm thời gian và không gian để định hướng công việc, đưa ra đánh giá và chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng, với hiệu quả cao hơn.

“Rào cản giờ đây không còn nằm ở năng lực của từng cá nhân, mà ở cách các tổ chức thiết kế công việc, đội nhóm và hệ thống vận hành để con người và AI có thể phối hợp hiệu quả”, ông Dhanawat Suthumpun nhận định.

Báo cáo nghiên cứu của Microsoft cũng đã chỉ ra rằng, AI có thể nâng cao giới hạn năng lực cho người lao động. AI không thay thế con người mà đang góp phần định hình lại cách con người suy nghĩ và đưa ra quyết định.

Thực tế, có tới 89% người dùng AI tại Việt Nam (mức trung bình toàn cầu là 86%) cho biết họ xem kết quả do AI tạo ra là nền tảng để suy nghĩ sâu hơn, thay vì là câu trả lời cuối cùng. Đồng thời, họ vẫn giữ vai trò chủ động trong đánh giá, phân tích và chịu trách nhiệm đối với các quyết định của mình.

Xu hướng này được phản ánh rõ nét trong cách người lao động làm việc hàng ngày. Dẫn đầu ASEAN, Việt Nam hiện có 39% lực lượng lao động thuộc nhóm Nhân sự Tiên phong về AI (Frontier Professionals) - những người sử dụng AI thành thạo nhất theo nghiên cứu. Tỷ lệ này vượt xa mức trung bình toàn cầu chỉ 16%.

Không dừng lại ở việc sử dụng AI cho các tác vụ cơ bản, nhóm nhân sự này đang tích hợp AI một cách liền mạch vào các công việc như phân tích thông tin, giải quyết vấn đề phức tạp, đánh giá phương án và phát triển ý tưởng sáng tạo. 

Năng lực này đang được chuyển hóa thành những kết quả rõ rệt trong thực tế. Có tới 76% người dùng AI tại Việt Nam cho biết họ đang tạo ra những sản phẩm, kết quả công việc mà một năm trước đây họ chưa thể thực hiện được, cao hơn đáng kể so với mức trung bình toàn cầu là 58%. Đối với nhóm Nhân sự Tiên phong về AI (Frontier Professionals), tỷ lệ này còn tăng lên 83%, vượt mức trung bình toàn cầu là 80%.

Trong khi người lao động đang nâng cao năng lực ứng dụng AI với tốc độ đáng kinh ngạc, nghiên cứu trên toàn cầu cho thấy, hệ thống tổ chức và mô hình lãnh đạo lại đang gặp khó khăn trong việc bắt kịp sự thay đổi này.

Trên phạm vi toàn cầu, chỉ 19% tổ chức được xếp vào nhóm Tổ chức Tiên phong về AI (Frontier Organizations) - những tổ chức vừa sở hữu lực lượng lao động có năng lực AI vượt trội, vừa có mức độ sẵn sàng cao trong việc khai thác hiệu quả AI.

Phần lớn các tổ chức còn lại vẫn đang ở giai đoạn chuyển đổi (Emergent), nơi việc ứng dụng AI đã bắt đầu diễn ra nhưng năng lực của nhân viên, sự đồng thuận trong đội ngũ lãnh đạo và các khuôn khổ vận hành cần thiết vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. 

Tuy nhiên, bức tranh tại Việt Nam lại cho thấy nhiều tín hiệu tích cực hơn. Theo nghiên cứu, 48% người dùng AI tại Việt Nam cho biết đội ngũ lãnh đạo trong tổ chức của họ có định hướng rõ ràng và nhất quán đối với AI, gần gấp đôi mức trung bình toàn cầu là 26%.

Bên cạnh đó, 32% người được khảo sát cho biết họ được ghi nhận hoặc khen thưởng khi thử nghiệm những phương thức làm việc mới với sự hỗ trợ của AI, ngay cả khi các nỗ lực đó chưa mang lại kết quả tức thì. Tỷ lệ này cao hơn đáng kể so với mức trung bình toàn cầu là 13%.

“Tốc độ ứng dụng AI tại Việt Nam đang phản ánh tiềm năng to lớn của lực lượng lao động và nền kinh tế trong việc nắm bắt những cơ hội mới từ công nghệ. Tuy nhiên, công nghệ không thể tự tạo ra sự chuyển đổi”, ông Dhanawat Suthumpun bày tỏ.

Theo ông Dhanawat Suthumpun, khi người lao động ngày càng thành thạo và chủ động khai thác các năng lực mới do AI mang lại, các nhà lãnh đạo cần đảm bảo rằng hệ thống vận hành và cách thức quản trị cũng được đổi mới tương ứng để theo kịp tốc độ thay đổi đó.

“Những tổ chức dẫn đầu trong kỷ nguyên AI sẽ là những tổ chức biết tận dụng AI để tái định hình cách thức vận hành công việc, mở ra các mô hình năng suất mới và tạo ra nhiều giá trị hơn cho cả nhân viên và khách hàng”, ông Dhanawat Suthumpun nói,

Theo nghiên cứu của Microsoft, khi AI đang dần trở thành công cụ thực thi công việc, lợi thế cạnh tranh sẽ thuộc về những tổ chức biết tái thiết kế cách thức công việc được vận hành và trao quyền cho nhân viên học hỏi, thích nghi và dẫn dắt sự thay đổi cùng AI.

Để hiện thực hóa điều đó, doanh nghiệp cần xây dựng môi trường làm việc nơi con người và AI có thể phối hợp hiệu quả, được hỗ trợ bởi dữ liệu kết nối xuyên suốt và các cơ chế quản trị rõ ràng.