Trao đổi với Báo Điện tử Đầu tư - baodautu.vn, Luật sư Nguyễn Hưng Quang, Trưởng Văn phòng Luật HNQuang và Cộng sự cho rằng, các quy định mới không chỉ tác động tới doanh nghiệp mà còn làm thay đổi nhận thức của nhà đầu tư, tổ chức tư vấn và các chủ thể tham gia thị trường.

"Việc Việt Nam thiết lập cơ chế pháp lý về chủ sở hữu hưởng lợi (CSHHL) được xem là bước tiến quan trọng nhằm minh bạch hóa môi trường đầu tư, kinh doanh và phòng chống rửa tiền", ông Quang nhấn mạnh.

Thưa Luật sư, sau một năm thực hiện quy định của Luật Doanh nghiệp và các văn bản hướng dẫn thi hành đối với việc thi hành chế định chủ sở hữu hưởng lợi, ông đánh giá thế nào về các quy định này?

Trước hết phải làm rõ, vấn đề kê khai, thông báo, lưu giữ và cung cấp thông tin CSHHL của doanh nghiệp đã được thực thi trong hoạt động ngân hàng, tín dụng kể từ năm 2012 theo Luật Phòng chống rửa tiền.

Đến năm 2025, Luật Doanh nghiệp số 76/2025/QH15 ngày 17/6/2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã có những quy định, hướng dẫn cụ thể đối với việc thực hiện các hoạt động kê khai, thông báo về CSHHL trong hoạt động đăng ký kinh doanh và vận hành doanh nghiệp.

Theo tôi, đây là bước chuyển quan trọng trong quá trình hoàn thiện khung pháp lý về minh bạch thông tin doanh nghiệp tại Việt Nam. Những quy định mới đã tác động nhiều đến nhận thức của những người tham gia vào thành lập và quản lý doanh nghiệp. Bởi, các yêu cầu về kê khai, thông báo, lưu giữ và cung cấp thông tin CSHHL của doanh nghiệp trong hồ sơ, thủ tục thực hiện đăng ký kinh doanh (bao gồm thành lập mới hay thay đổi nội dung đăng ký kinh doanh) và hồ sơ lưu giữ tại doanh nghiệp.

Hơn thế, thực tiễn trong 1 năm qua, tôi nhận thấy yêu cầu về kê khai không tạo ra gánh nặng về chi phí tuân thủ do việc kê khai thông tin được tích hợp trong hồ sơ đăng ký kinh doanh thông thường nhưng đã tác động trực tiếp ý thức của nhà đầu tư, doanh nghiệp về ý nghĩa của vấn đề kê khai thông tin CSHHL liên quan đến pháp luật về phòng chống rửa tiền cũng như là các rủi ro khác liên quan đến quyền sở hữu doanh nghiệp.

Một số nhà đầu tư, người thành lập doanh nghiệp sau khi được tư vấn, giải đáp đã hiểu được rủi ro của việc không kê khai thông tin CSHHL, xây dựng phương án, kế hoạch, thoả thuận lại về quyền sở hữu, quản lý doanh nghiệp để cấu trúc về sở hữu doanh nghiệp trở nên được minh bạch hơn.

Vấn đề yêu cầu công khai thông tin về CSHHL không chỉ để nhằm đáp ứng các yêu cầu của pháp luật và cam kết quốc tế về phòng chống rửa tiền, lành mạnh hoá thị trường tài chính, tín dụng mà còn là thực hiện yêu cầu của Đảng về chống “đầu tư chui”, “đầu tư núp bóng” đã được đặt ra tại Nghị quyết 50-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 20/8/2019 định hướng hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao chất lượng, hiệu quả hợp tác đầu tư nước ngoài đến năm 2030.

Theo ông, việc thực thi quy định về chủ sở hữu hưởng lợi sẽ tạo ra những tác động như thế nào đối với môi trường kinh doanh?

Tác động đầu tiên, có thể thấy ngay là các quy định về CSHHL không còn chỉ là vấn đề riêng trong hoạt động ngân hàng, tín dụng mà đã trở thành vấn đề chung của các doanh nghiệp, tổ chức hành nghề luật sư, tổ chức công chứng… Vấn đề này được coi như là điều kiện cơ bản mà các nhà đầu tư, doanh nghiệp cần phải biết khi tham gia thị trường hoặc trong công tác tổ chức mô hình doanh nghiệp;

Thứ hai, tình trạng đầu tư “chui”, “núp bóng” thông qua cá nhân, tổ chức khác đang giảm bớt do lo ngại về rủi ro pháp lý cho nhà đầu tư, người “đứng tên hộ”, người quản lý, điều hành doanh nghiệp, các luật sư và người tư vấn về thành lập và hoạt động doanh nghiệp.

Ví dụ như Nghị định 109/2026/NĐ-CP ngày 01/4/2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp; hành chính tư pháp; hôn nhân và gia đình; thi hành án dân sự; phục hồi, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã đã có những quy định rất cụ thể về xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi liên quan đến hoạt động phòng, chống rửa tiền. Hoạt động này bao gồm cả các hoạt động nghiệp vụ liên quan đến CSHHL. Quy định này thúc đẩy các luật sư, công chứng viên cần phải chú ý nhiều hơn đến vấn đề tư vấn, hỗ trợ doanh nghiệp trong việc kê khai, thông báo, lưu giữ và cung cấp thông tin CSHHL của doanh nghiệp.

Thực tế, một số doanh nghiệp đã phải thay đổi mô hình sở hữu, quản trị doanh nghiệp theo hướng minh bạch hơn, đúng với cấu trúc sở hữu vốn để đáp ứng các yêu cầu công khai thông tin CSHHL, cũng như bảo vệ lợi ích của CSHHL, người quản lý, điều hành doanh nghiệp và các đối tác của doanh nghiệp.

Có thể thấy, việc triển khai áp dụng kê khai, thông báo, lưu giữ và cung cấp thông tin CSHHL của doanh nghiệp sẽ giúp cho môi trường kinh doanh của Việt Nam trở nên minh bạch và tăng độ tin cậy. Hy vọng các tổ chức đánh giá quốc tế ghi nhận những thay đổi tích cực của việc áp dụng chế định này để nâng hạng các mức độ tín nhiệm của thị trường Việt Nam, tăng cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận nguồn vốn tài chính quốc tế và tạo sự yên tâm cho các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào Việt Nam.

Vậy, theo ông, pháp luật cần tiếp tục hoàn thiện những nội dung nào để việc thực thi chế định chủ sở hữu hưởng lợi thuận lợi hơn? Vì thực tế vẫn còn có nhà đầu tư, người quản lý doanh nghiệp, luật sư và người tư vấn về thành lập và hoạt động doanh nghiệp chưa nắm bắt được đầy đủ yêu cầu kê khai thông tin về CSHHL?

Vấn đề kê khai thông tin CSHHL không chỉ thuộc phạm vi của những quy định về đăng ký kinh doanh mà thuộc về hệ thống pháp luật liên quan đến tổ chức và hoạt động doanh nghiệp, trong đó có bao gồm hoạt động tài chính, tín dụng, luật sư, công chứng, kiểm toán và các dịch vụ phát triển kinh doanh khác. Do đó, vấn đề này đòi hỏi cần phải có sự phối hợp của nhiều ngành trong việc tổ chức triển khai, phổ biến tuyên truyền rộng rãi nội dung này một cách đồng bộ và hiệu quả.

Thêm nữa, mặc dù quy định về CSHHL được quy định tại pháp luật phòng chống rửa tiền từ năm 2012, được nhận biết trong khu vực ngân hàng, tài chính, tín dụng nhưng chưa được nhận biết một cách rộng rãi. Điều này đòi hỏi các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội nghề nghiệp cần hướng dẫn, hỗ trợ tổ chức hành nghề luật sư, công chứng về các nghiệp vụ liên quan đến quy trình, thủ tục nhận biết khách hàng theo pháp luật phòng, chống rửa tiền, thủ tục về kê khai, thông báo, lưu giữ và cung cấp thông tin CSHHL theo các quy định của pháp luật...