Nguồn điện trở thành lợi thế cạnh tranh

Trong cuộc cạnh tranh thu hút các dự án sản xuất thế hệ mới, vị trí, giá thuê hay chi phí lao động vẫn quan trọng, nhưng không còn là những yếu tố duy nhất quyết định lựa chọn của nhà đầu tư. Biến động năng lượng toàn cầu, cùng sự gia tăng nhanh nhu cầu điện của những ngành công nghệ cao đang khiến khả năng cung ứng năng lượng trở thành một phần quan trọng trong bài toán lựa chọn địa điểm sản xuất.

Theo Cushman & Wakefield, khả năng tiếp cận năng lượng đang trở thành yếu tố chiến lược trong quyết định thuê bất động sản công nghiệp. Các kho vận và cơ sở sản xuất hiện đại sử dụng ngày càng nhiều hệ thống tự động hóa, quản lý thông minh và thiết bị xử lý vật liệu tiên tiến, kéo theo nhu cầu sử dụng điện và chi phí vận hành tăng lên.

Điều doanh nghiệp tìm kiếm vì vậy không chỉ là có điện, mà còn là nguồn cung đủ công suất, ổn định, có chi phí hợp lý và ngày càng phải thân thiện hơn với môi trường. Sự thay đổi này gắn trực tiếp với yêu cầu của thị trường xuất khẩu.

Ông Nguyễn Lý Trung, Phó tổng giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển Điện Becamex - VSIP (BV Power) cho biết, khi những thị trường lớn siết chặt tiêu chuẩn phát thải, đặc biệt trong bối cảnh Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) bước sang giai đoạn tuân thủ từ đầu năm nay, khả năng sử dụng năng lượng tái tạo ngày càng ảnh hưởng trực tiếp đến sức cạnh tranh của hàng hóa.

Theo ông Trung, một trong những câu hỏi nhà đầu tư đặt ra hiện nay là lộ trình Net Zero tại khu công nghiệp. Nếu nhu cầu năng lượng xanh không được đáp ứng, doanh nghiệp có thể lựa chọn một khu công nghiệp khác, thậm chí một quốc gia khác có hạ tầng năng lượng phù hợp hơn.

Thực tế này đang thúc đẩy các nhà phát triển bất động sản công nghiệp đầu tư sâu hơn vào hạ tầng điện. Tại BW Supply Chain City, BW và BV Power đang nghiên cứu phát triển hạ tầng điện quy mô lớn để phục vụ các trung tâm dữ liệu siêu quy mô và nhóm khách thuê công nghệ cao. Hai bên dự kiến bổ sung các trạm biến áp 220 kV và 110 kV, với tổng công suất lên tới 580 MW, qua đó nâng quy mô cung cấp điện tại khu vực lên khoảng 700 MW trong 3 - 5 năm.

Tuy nhiên, điện mặt trời áp mái mới giải quyết được một phần nhu cầu. Theo ông Nguyễn Lý Trung, do chỉ phát điện vào ban ngày và bị giới hạn bởi diện tích mái nhà xưởng, nguồn điện này hiện đáp ứng khoảng 5 - 10% nhu cầu của doanh nghiệp. Nếu tính trên tổng lượng điện tiêu thụ tại các khu công nghiệp mà Becamex quản lý, tỷ lệ đóng góp mới khoảng 2 - 3%.

Khoảng cách giữa nhu cầu và khả năng cung cấp điện sạch khiến doanh nghiệp phải tính đến mô hình có quy mô lớn hơn. Becamex đang hướng đến phát triển các trang trại điện mặt trời nằm cạnh khu công nghiệp, kết hợp hệ thống pin lưu trữ để cấp điện trực tiếp cho nhà máy.

Ông David Jackson, Tổng giám đốc Avison Young Việt Nam cho rằng, các tập đoàn đa quốc gia đang siết chặt yêu cầu về phát thải carbon, năng lượng tái tạo, xử lý nước thải, tái chế và báo cáo ESG. Áp lực này thúc đẩy các khu công nghiệp hiện hữu chuyển dần sang mô hình sinh thái, tuần hoàn và hướng tới Net Zero.

Trong quá trình đó, LNG được nhìn nhận như một nguồn năng lượng chuyển tiếp. Khi nhu cầu điện của Việt Nam được dự kiến tăng khoảng 8 - 10% mỗi năm trong thập kỷ tới trong bối cảnh nguồn khí nội địa suy giảm, LNG có thể bổ sung nguồn cung và hỗ trợ quá trình giảm phụ thuộc vào những nguồn nhiên liệu có mức phát thải cao hơn.

Theo ông David Jackson, việc tính toán LNG trong quy hoạch năng lượng cho các khu công nghiệp có thể góp phần bảo đảm nguồn điện ổn định trong quá trình chuyển đổi, đồng thời tạo bước đệm để tiếp tục chuyển sang những công nghệ năng lượng mới trong tương lai.

Như vậy, bài toán của khu công nghiệp không còn đơn thuần là tăng công suất điện. Thách thức lớn hơn nằm ở việc vừa bảo đảm nguồn cung liên tục cho sản xuất, vừa tăng dần tỷ trọng năng lượng sạch để đáp ứng yêu cầu của khách thuê.

Mở đường cho doanh nghiệp tiếp cận điện sạch

Nếu hạ tầng là điều kiện cần, thì khả năng đưa nguồn điện sạch đến trực tiếp khách hàng lại phụ thuộc lớn vào cơ chế thị trường. Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) đang được kỳ vọng tạo thêm một kênh để doanh nghiệp chủ động lựa chọn nguồn năng lượng. Thay vì chỉ tiếp nhận điện theo cơ cấu chung của hệ thống, khách hàng đủ điều kiện có thể mua điện trực tiếp từ đơn vị phát điện theo cơ chế được pháp luật quy định.

Theo ông Nguyễn Thành Chương, Tổng giám đốc Tổng công ty Bất động sản Công nghiệp Thành Thành Công, các nhà đầu tư khi đến Việt Nam không còn quá lưu tâm đến chuyện giá điện bao nhiêu nữa, điều họ quan tâm hơn là tỷ lệ điện sạch trên hệ thống lưới điện của khu công nghiệp đó chiếm bao nhiêu phần trăm. “Đó chính là một điểm mới mà chúng ta cần phải hết sức quan tâm trong phát triển khu công nghiệp hiện nay”, ông Chương cho hay.

Một thay đổi mới đang mở rộng thêm dư địa cho thị trường. Thông tư 29/2026/TT-BCT của Bộ Công thương về quy chế vận hành thị trường bán điện cạnh tranh đã hạ ngưỡng khách hàng tiêu thụ điện lớn được tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp từ khoảng 200.000 kWh xuống 20.000 kWh mỗi tháng, với điều kiện kết nối bằng đường dây riêng và không đấu nối vào lưới điện quốc gia.

Việc hạ ngưỡng giúp thêm nhiều doanh nghiệp trong khu công nghiệp có khả năng tiếp cận nguồn năng lượng tái tạo trực tiếp, thay vì cơ chế chủ yếu phù hợp với những nhà máy có quy mô tiêu thụ điện rất lớn.

Tuy nhiên, một số ý kiến cho biết, điện mặt trời áp mái tại các khu chế xuất, khu công nghiệp hiện chủ yếu vẫn vận hành theo mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ. Việc bán điện lên hệ thống điện quốc gia còn gặp vướng mắc liên quan đến giá, cơ chế phối hợp và quy trình thực hiện.

TP.HCM đã tìm cách mở rộng không gian cho cơ chế mua bán điện trực tiếp. Theo chính sách vừa được HĐND TP.HCM thông qua, bên cạnh khách hàng sử dụng điện lớn, các khách hàng sử dụng điện tại khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất, cụm công nghiệp, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung và khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao cũng được tham gia DPPA.

Nhóm khách hàng này sẽ được áp dụng cơ chế và nguyên tắc mua bán điện trực tiếp qua lưới điện kết nối riêng tương tự khách hàng sử dụng điện lớn, đồng thời thực hiện các trách nhiệm, trình tự tham gia và chế độ báo cáo tương ứng.

Sở Công thương TP.HCM cho rằng, quy định này xuất phát từ thực tiễn Thành phố là trung tâm công nghiệp, thương mại, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của cả nước, nơi tập trung nhiều khu chức năng có nhu cầu sử dụng điện lớn, ổn định và có yêu cầu cao về sử dụng điện sạch để đáp ứng tiêu chuẩn của chuỗi cung ứng toàn cầu cũng như các cam kết phát triển bền vững.

Việc mở rộng đối tượng được kỳ vọng phù hợp hơn với đặc thù của TP.HCM sau khi không gian công nghiệp được mở rộng, tập trung nhiều khu chức năng có nhu cầu điện lớn và yêu cầu ngày càng cao về nguồn năng lượng sạch.

Đáng chú ý, TP.HCM còn mở rộng phía cung, không chỉ gồm đơn vị phát điện năng lượng tái tạo, mà còn có đơn vị phát điện từ nhà máy nhiệt điện sử dụng LNG. Việc bổ sung nguồn điện LNG nhằm đa dạng hóa nguồn cung phát thải thấp hơn, đồng thời giải quyết yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng trong quá trình chuyển dịch.

Những thay đổi về chính sách đang diễn ra cùng lúc với quá trình các nhà phát triển khu công nghiệp đầu tư thêm vào trạm biến áp, điện mặt trời, lưu trữ năng lượng và hạ tầng số. Hai quá trình này có mối liên hệ trực tiếp với nhau. Hạ tầng tạo ra khả năng cung ứng, còn cơ chế mua bán điện quyết định doanh nghiệp có thể tiếp cận và lựa chọn nguồn năng lượng đó đến đâu.