Siết lại đầu mối trong bộ máy hành chính

Sau giai đoạn tinh gọn quy mô lớn ở cấp bộ, cơ quan ngang bộ và cơ quan thuộc Chính phủ, trọng tâm cải cách trong năm 2026 chuyển sang việc rà soát tổ chức bên trong từng cơ quan. Mục tiêu đặt ra là tiếp tục giảm đầu mối trung gian, khắc phục tình trạng chồng chéo chức năng, đồng thời nâng cao hiệu quả điều hành của bộ máy.

Theo định hướng của Chính phủ, việc sắp xếp tổ chức phải gắn với yêu cầu xây dựng bộ máy “tinh - gọn - mạnh - hiệu năng - hiệu lực - hiệu quả”. Quá trình này được triển khai đồng thời với nhiệm vụ tinh giản biên chế và thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý nhà nước.

Bộ Nội vụ cho biết các bộ, ngành và địa phương phải rà soát toàn diện chức năng, nhiệm vụ của các đơn vị trực thuộc, từ cấp tổng cục, cục, vụ cho tới các đơn vị tương đương. Những đầu mối có chức năng trùng lặp hoặc hoạt động kém hiệu quả sẽ được xem xét hợp nhất, tổ chức lại hoặc điều chỉnh phạm vi nhiệm vụ.

Nguyên tắc được đặt ra là việc sắp xếp không làm tăng biên chế và phải góp phần nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các đơn vị trong cùng một cơ quan. Các phương án tổ chức lại bộ máy phải hoàn tất trong nửa đầu năm 2026 để tạo điều kiện cho việc ổn định hoạt động của hệ thống hành chính.

Ở cấp địa phương, quá trình rà soát tập trung vào cơ cấu tổ chức bên trong của các sở, ban, ngành và các phòng, ban trực thuộc. Đây cũng là giai đoạn hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, gắn với việc bố trí lại đội ngũ cán bộ, công chức ở cấp xã.

Song song với đó, việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, thôn và tổ dân phố tiếp tục được triển khai theo lộ trình của Trung ương. Khi quy mô đơn vị hành chính được điều chỉnh, số lượng người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở cũng được rà soát lại nhằm phù hợp với mô hình tổ chức mới.

Rà soát mạnh mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập

Bên cạnh khối hành chính, hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập tiếp tục là khu vực trọng tâm của quá trình sắp xếp bộ máy trong giai đoạn 2026 - 2027. Đây là lĩnh vực có số lượng đơn vị lớn, phân bố rộng và sử dụng nguồn lực ngân sách đáng kể.

Theo chỉ đạo của Bộ Nội vụ, các bộ, ngành và địa phương phải rà soát lại toàn bộ hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập thuộc phạm vi quản lý, từ chức năng, nhiệm vụ đến cơ cấu tổ chức. Mục tiêu là tổ chức lại mạng lưới đơn vị theo hướng tinh gọn, nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ công và giảm gánh nặng cho ngân sách.

Một trong những tiêu chí quan trọng trong quá trình sắp xếp là mức độ tự chủ tài chính của từng đơn vị. Những đơn vị chưa tự chủ hoặc hoạt động kém hiệu quả sẽ được xem xét sáp nhập, hợp nhất hoặc điều chỉnh mô hình hoạt động. Đồng thời, danh mục dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước cũng được rà soát lại để bảo đảm phù hợp với nhu cầu thực tế.

Cùng với việc tổ chức lại hệ thống đơn vị sự nghiệp, Nhà nước tiếp tục đổi mới cơ chế tài chính đối với khu vực này. Theo định hướng cải cách, ngân sách sẽ từng bước chuyển từ phương thức cấp kinh phí trực tiếp sang cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ hoặc đấu thầu cung cấp dịch vụ sự nghiệp công.

Cách tiếp cận mới được kỳ vọng sẽ tạo động lực nâng cao chất lượng dịch vụ, tăng quyền tự chủ và trách nhiệm của các đơn vị cung ứng. Đồng thời, cơ chế này cũng giúp sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực ngân sách, khi kinh phí được phân bổ dựa trên kết quả cung cấp dịch vụ.

Việc sắp xếp mạng lưới đơn vị sự nghiệp tập trung vào các lĩnh vực có quy mô lớn như giáo dục, y tế, văn hóa và các dịch vụ công thiết yếu. Tại nhiều địa phương, hệ thống trường học, cơ sở y tế và các trung tâm dịch vụ công đã bắt đầu được rà soát lại để giảm đầu mối tổ chức.

Trong quá trình thực hiện, yêu cầu đặt ra là việc sắp xếp phải bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ công cơ bản của người dân, đặc biệt tại khu vực nông thôn và vùng khó khăn. Do đó, các phương án tổ chức lại mạng lưới đơn vị sự nghiệp được xây dựng theo hướng vừa tinh gọn bộ máy, vừa duy trì khả năng phục vụ của hệ thống dịch vụ công.

Quá trình sắp xếp bộ máy nhà nước trong năm 2026 diễn ra đồng thời với việc tái cơ cấu khu vực doanh nghiệp nhà nước. Tháng 2/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 57/2026/NĐ-CP về cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Văn bản này tạo khuôn khổ pháp lý cho việc cổ phần hóa các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn, đồng thời thúc đẩy tiến trình thoái vốn và sắp xếp lại danh mục đầu tư của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước.

Trước đó, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước, trong đó xác định tiếp tục cơ cấu lại khu vực doanh nghiệp nhà nước theo hướng tập trung vào các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế.

Theo định hướng này, doanh nghiệp nhà nước sẽ giữ vai trò chủ đạo trong những ngành, lĩnh vực quan trọng như năng lượng, hạ tầng chiến lược và các lĩnh vực liên quan đến an ninh kinh tế. Các doanh nghiệp hoạt động ngoài lĩnh vực cốt lõi sẽ từng bước được sắp xếp lại thông qua cổ phần hóa, thoái vốn hoặc tái cấu trúc. Hiện nhiều tập đoàn và tổng công ty nhà nước đang tiến hành rà soát lại danh mục đầu tư, cơ cấu tổ chức và mô hình quản trị để phù hợp với yêu cầu mới. 

Trong tổng thể chương trình cải cách năm 2026, việc sắp xếp lại các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước được triển khai đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả vận hành của bộ máy nhà nước. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một hệ thống quản trị tinh gọn, vận hành thông suốt và đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.